ចិន​កំពុង​ការពារ​ពហុភាគី​និយម​

475
ចែករម្លែក
ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី​ចិន លោក​លីវ ហឺ ឈរ​ក្បែរ​ទង់ជាតិ​ចិន​និង​សហភាព​អឺរ៉ុប នៅមុន​កិច្ចសន្ទនា​សេដ្ឋកិច្ច​កម្រិត​ខ្ពស់​នៅ​ប៉េកាំង​កាលពី​ខែមិថុនា​ឆ្នាំ​២០១៨

​ក្នុង​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​ថ្មីៗ​នេះ តួនាទី​ដឹកនាំ​របស់​ចិន​ក្នុង​ការបង្កើត​ស្ថាប័ន​ពហុភាគី​ថ្មីៗ​រួមមាន​អង្គការ​សហប្រតិបត្តិកា​រ​សៀង​ហៃ ធនាគារ​វិនិយោគ​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ​អាស៊ី (AIIB) និង​ធនាគារ​អភិវឌ្ឍន៍​ថ្មី បាន​បង្កើន​ការបារម្ភ​ថា រដ្ឋាភិបាល​ចិន​មានបំណង​ផ្តួលរំលំ​សណ្តាប់ធ្នាប់​ពិភពលោក​ដែលមាន​ស្រាប់​។​

​ការបកស្រាយ​នេះ​គឺ​បាត់​នូវ​ចំណុច​សំខាន់​មួយ គឺ ប្រទេស​ចិន​បានទទួល​ផលប្រយោជន៍​យ៉ាងច្រើន​ពី​ការបង្កើត​ស្ថាប័ន​ទាំងនោះ​និង​បន្ត​ចូលរួម​យ៉ាងសកម្ម​ក្នុងការ​ការពារ​សណ្តាប់​ធ្នាប់​បច្ចុប្បន្ន​យ៉ាងខ្លាំង​ក្លា​បំផុត​។​

  • សមាជិកភាព​អង្គការ​ពាណិជ្ជកម្ម​ពិភពលោក (WTO)

​ចិន​មិនមែនជា​អ្នកបង្កើត​ច្បាប់​និង​រចនាសម្ព័ន្ធ​ពហុភាគី​ដែល​កំពុងមាន​ស្រាប់​នាពេល​សព្វថ្ងៃនេះ​ទេ ប៉ុន្តែ​ជាទូទៅ​ចិន​បាន​ប្រកាន់ខ្ជាប់​នូវ​គោលការណ៍​ទាំងនោះ​យ៉ាង​ហ្មត់ចត់​។ ឧទាហរណ៍​ជាក់ស្តែង ដើម្បី​ទទួលបាន​សិទ្ធិ​ចូល​ជា​សមាជិក​អង្គការ​ពាណិជ្ជកម្ម​ពិភពលោក​ក្នុង​ខែធ្នូ​ឆ្នាំ ២០០១ ប្រទេស​ចិន​បាន​ប្រកាន់ខ្ជាប់​នូវ​ច្បាប់​ជាច្រើន​និង​បាន​បន្ធូរបន្ថយ​ឬ​លុបចោល​ពន្ធគយ កូតា និង​របាំង​ពាណិជ្ជកម្ម​ជាង ៧.០០០​។​

​ការលះបង់​គឺមាន​តម្លៃនឹង​លះបង់​ណាស់​។ សមាជិកភាព​អង្គការ​ពាណិជ្ជកម្ម​ពិភពលោក​មិន​ត្រឹមតែ​ការពារ​ផលប្រយោជន៍​របស់​ចិន​ក្នុង​ទំនាក់ទំនង​ពាណិជ្ជកម្ម​អន្តរជាតិ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ តែ​វា​ក៏បាន​បង្កើត​ឱកាស​ពាណិជ្ជកម្ម​និង​ទីផ្សារ​ថ្មីៗ​និង​ជួយ​លើកកម្ពស់​កម្រិតជីវភាព​រស់នៅ​យ៉ាងសំខាន់​សម្រាប់​ប្រជាជន​រាប់រយ​លាន​នាក់​ផងដែរ​។​

​បើ​គ្មាន​ប្រព័ន្ធ​ពាណិជ្ជកម្ម​សកល​ផ្អែកលើ​ច្បាប់​ទេ ចិន​នឹងមិន​ក្លាយជា​ប្រទេស​មហាអំណាច​ដូច​សព្វថ្ងៃនេះ​ទេ​។​

​រដ្ឋាភិបាល​ចិន​ដឹង​ច្បាស់​អំពី​រឿងនេះ​។ ហេតុដូច្នេះ​ហើយ​បានជា​ចិន​ចូលរួម​ក្នុង​ការចរចា​ដើម្បី​ការពារ​ស្ថាប័ន​សាលាឧទ្ធរណ៍​របស់​អង្គការ​ពាណិជ្ជកម្ម​ពិភពលោក បន្ទាប់ពី​រដ្ឋបាល​ត្រាំ​ទទូច​លើ​ការរារាំង​ការតែងតាំង​ចៅក្រម​របស់​សាលាឧទ្ធរណ៍​នេះ​។ (​លោក​ត្រាំ​អះអាងថា​យន្តការ​ដោះស្រាយ​ជម្លោះ​របស់​ស្ថាប័ន​នេះ​ធ្វើឱ្យ​សហរដ្ឋ​អាម៉េរិក​ស្ថិតក្នុង​គុណវិបត្តិ ទោះបី​កំណត់ត្រា​របស់ខ្លួន​មាន​ភាពប្រសើរ​ជាង​ប្រទេស​ដទៃទៀត ដែល​បាន​ប្រើ​យន្តការ​នេះ​ក៏ដោយ​។​)

  • ការផ្ទុះ​ឡើង​តម្រូវការ​ថាមពល​

​កំណើនសេដ្ឋកិច្ច​របស់​ចិន​បាន​បង្កើន​តម្រូវការ​សម្រាប់​កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ​ក្នុង​វិស័យ​ជាច្រើន​ទៀត​រួមទាំង​ថាមពល​។ វិស័យ​ថាមពល​មិនបាន​ត្រៀម​ទុក​មុន​ទេ​សម្រាប់​ការ​ផ្ទុះឡើង​តម្រូវការ​នេះ បន្ទាប់ពី​ចូល​ជា​សមាជិក​អង្គការ​ពាណិជ្ជកម្ម​ពិភពលោក​នៅ​ដើម​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ ២០០០ ដូច្នេះ​មាន​ស្ថានីយ​ថាមពល​តិចពេក​មិនអាច​ឆ្លើយតប​នឹង​ការកើនឡើង​នៃ​តម្រូវការ​ពី​រោងចក្រ​ថ្មីៗ​បាន​នោះទេ​។​

​ក្រុមហ៊ុន​ជាច្រើន​ត្រូវ​បង្ខំចិត្ត​ប្រើ​ម៉ាស៊ីនភ្លើង​ផ្ទាល់ខ្លួន ដែល​ចាក់​ប្រេងម៉ាស៊ូត​នាំចូល​ពី​បរទេស ដោយ​នាំឱ្យមាន​ការកើនឡើង​នូវ​តម្លៃ​ប្រេង​នៅលើ​ពិភពលោក​។​

​ឥទ្ធិពល​ថ្មី​របស់​ចិន​នៅក្នុង​ទីផ្សារ​ថាមពល​ពិភពលោក​បាន​ទាក់ទាញ​ចំណាប់អារម្មណ៍​របស់​ទីភ្នាក់ងារ​ថាមពល​អន្ត​រ​ជាតិ (IEA) ដែល​គេ​បង្កើតឡើង​បន្ទាប់ពី​វិបត្តិ​ប្រេង​ឆ្នាំ ១៩៧៣ ដើម្បី​ការពារ​ការរំខាន​ដល់​ការផ្គត់ផ្គង់​ថាមពល​។​

​ទីភ្នាក់ងារ IEA ដែល​បង្កើតឡើង​ដោយ​បណ្តា​ប្រទេស​ឧស្សាហកម្ម​ក្រោម​ការឧបត្ថម្ភ​របស់​អង្គការ OECD ពិតណាស់​គឺ​គ្មាន​ឥទ្ធិពល​លើ​ចិន​ទេ ព្រោះ​ចិន​មិនមែនជា​សមាជិក​របស់​អង្គការ OECD​។ ប៉ុន្តែ​ដោយ​មើលឃើញ​ពី​សារៈសំខាន់​នៃ​ស្ថិរភាព​ទីផ្សារ​ថាមពល​សកល ចិន​បានចាប់ផ្តើម​ទាក់ទង​ជា​ទៀងទាត់​ជាមួយ​អង្គការ​ដែលមាន​មូលដ្ឋាន​នៅ​ទីក្រុង​ប៉ារីស​នេះ​។​

​នៅ​ឆ្នាំ ២០១៥ គឺ​តែ​ពីរ​បី​ខែ​ប៉ុណ្ណោះ បន្ទាប់ពី​នាយក​ប្រតិបត្តិ IEA លោក ហ្វា​ទី​ស ប៊ី​រ៉ូ​ល បានធ្វើ​ទស្សនកិច្ច​នៅ​ប្រទេស​ចិន​ក្នុង​ដំណើរ​ទស្សនកិច្ច​ផ្លូវការ​លើកដំបូង​របស់​ខ្លួន ចិន​បាន​ក្លាយជា​ប្រទេស​ទីមួយ​ដែល​បង្កើត​នូវ​ឋានៈ “​សមាគម​” ជាមួយ​ទីភ្នាក់ងារ IEA ដើម្បី​សម្របសម្រួល​កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ​កា​ន់​តែ​ស៊ីជម្រៅ​។ នៅ​ឆ្នាំ​បន្ទាប់ IEA បានតែងតាំង​មន្ត្រី​ថាមពល​ចិន​ជាទី​ប្រឹក្សា​ពិសេស​របស់លោក​ប៊ី​រ៉ូ​ល​។​

  • ការចូលរួម​ច្រើនឡើង​ក្នុង​ដោះស្រាយ​ការប្រែប្រួល​អាកាសធាតុ​

​ខណៈដែល​ការប្រើប្រាស់​ថាមពល​របស់​ចិន​រីកធំឡើង ការបញ្ចេញ​ឧស្ម័ន​កាបូន​និង​តួនាទី​របស់​ចិន​នៅក្នុង​អភិបាលកិច្ច​អាកាសធាតុ​ពិភពលោក​ក៏​រីក​ធំ​ដូចគ្នា​។​

​ចិន​បាន​ចុះហត្ថលេខា​លើ​អនុសញ្ញា​ទីក្រុង​រី​យ៉ូ​ឆ្នាំ ១៩៩២ ស្តីពី​ជីវៈចម្រុះ ដី​ខូចគុណភាព និង​ការផ្លាស់ប្តូរ​អាកាសធាតុ និង​ពិធីសារ​ក្រុង​ក្យូ​តូ​ឆ្នាំ ១៩៩៧ ដែល​បានកំណត់​គោលដៅ​កាត់បន្ថយ​ការ​បំ​ភាយ​ឧស្ម័ន​កាបូន​។ ប៉ុន្តែ​ចិន​បាន​បង្កើន​ភាពជា​អ្នកដឹកនាំ​ខាង​អាកាសធាតុ​នៅក្នុង​ឆ្នាំ ២០១៤ ដោយ​សហការ​ជាមួយ​រដ្ឋបាល​អូ​បា​ម៉ា​ដើម្បី​បង្កើត​សេចក្តីថ្លែងការណ៍​រួម​ស្តីពី​ការប្រែប្រួល​អាកាសធាតុ​។​

​សេចក្តីថ្លែងការណ៍​រប​ស់​ប្រទេស​មាន​សេដ្ឋកិច្ច​ធំជាងគេ​ទាំងពីរ​លើ​ពិភពលោក​នេះ​បានផ្តល់​កម្លាំងចិត្ត​ចាំបាច់​ដល់​ការចរចា ដែល​ឈានដល់​កិច្ចព្រមព្រៀង​ទីក្រុង​ប៉ារីស​ឆ្នាំ ២០១៥ ។ នៅពេលដែល​លោក​ត្រាំ​ប្រកាស​ពី​ចេតនា​ដក​សហរដ្ឋ​អាម៉េរិក​ចេញពី​កិច្ចព្រមព្រៀង​នោះ ប្រធានាធិបតី​ចិន​លោក​ស៊ី ជីន​ពីង​បាន​ប្តេជ្ញា​ការពារ​វា​។​

​សព្វថ្ងៃនេះ ចិន​គឺជា​ប្រទេសមួយ​ក្នុងចំណោម​ប្រទេស​សេដ្ឋកិច្ច​ធំៗ​មួយចំនួន​តូច​ប៉ុណ្ណោះ ដែល​សម្រេច​គោលដៅ​កាត់បន្ថយ​ការ​បំ​ភាយ​ឧស្ម័ន​របស់ខ្លួន​។​

  • ការលេចឡើង​នូវ​ស្ថាប័ន​ថ្មីៗ​លើ​ពិភពលោក​

​ប៉ុន្តែ ទោះបី​ចិន​បាន​បង្កើត​ខ្លួនឯង​ជា​មហាអំណាច​ពិភពលោក​កំពុង​រះ​មួយ និង​ជា​អ្នកការពារ​ពហុភាគី​និយម​ក្តី ក៏ប៉ុន្តែ​ស្ថាប័ន​ដែលមាន​ស្រាប់​ជាច្រើន​តែងតែ​បរាជ័យ​ក្នុង​ការបំពេញ​តាម​សំណើ​របស់​ចិន​។​

​ឧទាហរណ៍​ជាក់ស្តែង នៅឯ​អង្គការ​មូលនិធិ​រូបិយវត្ថុ​អន្តរជាតិ ការកែទម្រង់​ដែលមាន​គោលបំណង​ធានាថា​កូតា​និង​អំណាច​បោះឆ្នោត​ឆ្លុះបញ្ចាំង​ពី​ឥទ្ធិពល​កំពុង​កើនឡើង​របស់​បណ្តា​ប្រទេស​សេដ្ឋកិច្ច​កំពុង​រីកចម្រើន​ដូចជា​ប្រទេស​ចិន ត្រូវបាន​អនុម័ត​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០១០ ប៉ុន្តែ​បាន​ចាំ​រហូតដល់​ឆ្នាំ​២០១៦​ទើប​ចូល​ជា​ធរមាន ហើយ​វា​នៅតែ​មិនទាន់​គ្រប់គ្រាន់​។​

​តាម​ទស្សនៈ​របស់​ចិន បរាជ័យ​ក្នុងការ​កែសម្រួល​ទៅតាម​ចំនួន​កើនឡើង​នៃ​បណ្តា​ប្រទេស​សេដ្ឋកិច្ច​កំពុង​រីកចម្រើន​និង​កំពុង​អភិវឌ្ឍ ធ្វើឱ្យ​អន្តរាយ​ដល់​ភាពស្របច្បាប់​របស់​ស្ថាប័ន​អន្តរជាតិ​។ ដើម្បី​ធ្វើឱ្យ​ស្មើភាព​គ្នា ក្នុង​ឆ្នាំ ២០១៤ ចិន​បាន​បង្កើត​ធនាគារ AIIB ជា​អ្នកផ្តល់​ប្រាក់កម្ចី​ពហុភាគី កន្លែង​ដែល​ចិន​មាន​ឥទ្ធិពល​ច្រើនជាង​នៅ​អង្គការ IMF ឬ ធនាគារពិភពលោក​។​

  • ការការពារ​សណ្តាប់ធ្នាប់​ពិភពលោក​

​ប៉ុន្តែ​សូម្បី​ចិន​បង្កើត​ស្ថាប័ន​ទាំងនោះ​ឡើង ក៏​មិនមែន​ដើម្បី​បោះបង់ចោល​សណ្តាប់ធ្នាប់​ពិភពលោក​បច្ចុប្បន្ន​នេះដែ​រ​។ ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រង​និង​អភិបាលកិច្ច​របស់​ធនា​គារ AIIB តាមដាន​យ៉ាង​យកចិត្តទុកដាក់​ចំពោះ​ស្ថាប័ន​ដែលមាន​ស្រាប់​ក៏ដូចជា​គោលនយោបាយ​វិនិយោគ​របស់ខ្លួន​ផងដែរ​។​

​នេះ​មិនមែនជា​រឿង​គួរឱ្យភ្ញាក់ផ្អើល​ទេ ដោយហេតុថា​មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់​ជាច្រើន​របស់​ចិន​បាន​កាន់តំណែង​ជាន់ខ្ពស់​នៅ​ធនាគារ​អភិវឌ្ឍន៍​ផ្សេងទៀត​ជាច្រើន​រួមទាំង​ធនាគារពិភពលោក​។ នៅ​វិស័យ​ខ្លះ​ដូចជា​ធ្យូងថ្ម ច្បាប់​របស់ AIIB រឹតតែ​តឹងរ៉ឹង​ជាង​មុន​។​

​លើសពីនេះទៅទៀត ស្ថាប័ន​ចិន​បង្កើតឡើង​គឺ​មិនមែន​ដើម្បី​ប្រឆាំងនឹង​ស្ថាប័ន​ពិភពលោក​ដែលមាន​ស្រាប់​នោះទេ ជាក់ស្តែង​ធនាគារ AIIB បាន​សហការ​ជាមួយ​ស្ថាប័ន​ទាំងនោះ​យ៉ាង​ជិតស្និទ្ធ​។​

​នៅ​ឆ្នាំ ២០១៦ ធនាគារពិភពលោក​និង​ធនាគារ AIIB បាន​ចុះហត្ថលេខា​លើ​កិច្ចព្រមព្រៀង​ក្របខ័ណ្ឌ​សហ​ហិរញ្ញប្បទាន​សម្រាប់​គម្រោង​វិនិយោគ​។ មួយឆ្នាំ​ក្រោយមក ពួកគេ​បាន​ចុះហត្ថលេខា​លើ​អនុស្សរណៈ​នៃ​ការយោគយល់​គ្នា​ដើម្បី​ពង្រឹង​កិច្ចសហប្រតិបត្តិការ​និង​ការចែករំលែក​ចំណេះដឹង​។ IMF ក៏បាន​បង្ហាញ​ឆន្ទៈ​ក្នុងការ​សហការ​ជាមួយ​ធនាគារ AIIB ផងដែរ​។​

  • បញ្ហា​ប្រឈម​ចំពោះ​ច្បាប់​ពហុភាគី​

​នេះ​មិនមែន​មានន័យថា​ចិន​នឹង​មិនដែល​ប្រឆាំងនឹង​ច្បាប់​ឬ​រចនាសម្ព័ន្ធ​ពហុភាគី​និយម​នោះឡើយ​។ ផ្ទុយទៅវិញ នៅពេល​និយាយ​ដល់ “​ផលប្រយោជន៍​ស្នូល​” របស់​ចិន ជាពិសេស​បូរណភាព​ទឹកដី មេដឹកនាំ​ចិន​ការពារ​វា​យ៉ាង​មុតមាំ​។​

​ជាក់ស្តែង​ចិន​បាន​ច្រានចោល​សេចក្តីសម្រេច​ឆ្នាំ ២០១៦ របស់​តុលាការ​អាជ្ញាកណ្តាល​អចិ​ន្ត្រៃ​យ៍​នៅ​ទី​ក្រុងឡាអេ ដែល​បាន​បដិសេធ​មូលដ្ឋាន​ច្បាប់​របស់​ចិន​សម្រាប់​ការទាមទារ​សិទ្ធិ​កាន់កាប់​ជា​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​លើ​សមុទ្រ​ចិន​ខាងត្បូង​។​

​ប៉ុន្តែ​ករណីបែបនេះ​គឺជា​ករណី​លើកលែង​។ យ៉ាងណាមិញ សូម្បីតែ​សហរដ្ឋ​អាម៉េរិក​ក៏​មិន​អើពើ​នឹង​សាលក្រម​របស់​តុលាការអន្តរជាតិ​ដែរ​។​

​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៨៦ តុលាការ​យុត្តិធម៌​អន្តរជាតិ​នៅ​ទីក្រុង​ឡាអេ បានសម្រេច​ថា សហរដ្ឋ​អាម៉េរិក​បាន​រំលោភច្បាប់​អន្តរជាតិ​និង​រំលោភ​អធិបតេយ្យភាព​ប្រទេស​នី​កា​រ៉ា​ហ្គា​ដោយ​ជួយ​ក្រុម​ឧទ្ទាម​ប្រឆាំង​រដ្ឋាភិបាល​ឈ្មោះ ខុន​ត្រា (Contra)​។ សហរដ្ឋ​អាម៉េរិក​បាន​ច្រានចោល​សាលក្រម​នេះ ដោយ​ប្រកាសថា​ខ្លួន​នឹងមិន​គោរព​នីតិវិធី​បន្តទៀត​ទេ​។​

​ក្នុងនាម​ជា​ឯកអគ្គរដ្ឋទូត លោក​ហឺ យ៉ា​ហ្វី អតីត​អនុរដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួងការបរទេស​ចិន​បាន​សរសេរ​ក្នុង​ឆ្នាំ ២០១៧ ថា ចិន​មិន​មានបំណង​និង​ចំណាប់អារម្មណ៍​ក្នុងការ​កែប្រែ​ប្រព័ន្ធ​អភិបាលកិច្ច​ពិភពលោក​ដែលមាន​ស្រាប់​នោះទេ​។ ហើយ​មេដឹកនាំ​ខ្លួន​បានដឹង​អំពី​រឿងនេះ​”៕ ដោយ ៖ កញ្ញាដាលីស

​ប្រភព ៖ Channelnewsasia