ថ្ងៃទី​១៦-១៧​កក្កដា ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​៖ ហេតុការណ៍​គួរកត់សម្គាល់​

413

ˆ​ថ្ងៃទី​១៦​កក្កដា​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រៈ ហេតុការណ៍​គួរកត់សម្គាល់​
​ ​
•​ឆ្នាំ​១៩៦៩ កម្មវិធី​អា​ប៉ូ​ឡូ​៖ បេសកកម្ម​លំហ​បញ្ជា​ដោយ​មនុស្ស លើកដំបូង​របស់​យាន Apollo 11 ដើម្បី ចុះចត​នៅលើ​ព្រះ​ចន្ទ ត្រូវបាន​បង្ហោះ​ពី មណ្ឌល​លំហ​ខេន​នី​ឌី (Kennedy Space Center) នៅ​ជ្រោយ ខេ​ព ខា​ណា​វឺ​រ៉​ល (Cape Canaveral) រដ្ឋ​ផ្លរីដា ។​
​ ​
•​ឆ្នាំ​១៩៧៩ ប្រធានាធិបតី អ៊ីរ៉ាក់ ហាសាន់ អាល់​-​បា​គ័​រ (Hasan al-Bakr) លាឈប់​ពី​តំណែង ហើយ​ត្រូវ បាន​ជំនួស​ដោយ សា​ដាម ហ៊ូ​សេន (Saddam Hussein) ។​
​ ​
•​ឆ្នាំ​១៩៨១ ម៉ា​ហា​ធៀរ ប៊ី​ន ម៉ូ​ហា​ម៉ា​ដ (Mahathir bin Mohamad) ក្លាយជា​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​ទី​៤ នៃ​ម៉ាឡេស៊ី​។ គាត់​កាន់តំណែង​នេះ រយៈពេល​២២​ឆ្នាំ ដោយ​បញ្ចប់​ជាមួយនឹង​ការចូលនិវត្តន៍ នៅ​ថ្ងៃទី​៣១ តុលា ២០០៣ ធ្វើឱ្យ​គាត់ ក្លាយជា​ថ្នាក់ដឹកនាំ​នយោបាយ​អាស៊ី ដែល​កាន់តំណែង​បានយូរ​បំផុត ។​
​ ​
•​ឆ្នាំ​១៩៨៣ ឧទ្ធម្ភាគចក្រ Sikorsky S-61 របស់​ក្រុមហ៊ុន​អាកាស យាន​ចក្រភព​អង់គ្លេស (British Airways Helicopter) បាន​ធ្លា​ក់នៅ​ជិត​ប្រជុំ​កោះ Isles of Scilly ដោយ​ឆក់យក​ជីវិត មនុស្ស ២០​នាក់ និង​បន្សល់ទុក​អ្នក​នៅរស់​រាន មានជីវិត​៦​នាក់ ។​
​ ​
•​ឆ្នាំ​១៩៩០ រញ្ជួយ​ដី​លូ​ហ្សុ​ន (Luzon Earthquake) ទំហំ​៧,៧ វាយ ប្រហារ​ខេត្ត​បេន​ហ្គេ​ត (Benguet), ភែ​ន​ហ្គា​ស៊ី​នេន (Pangasinan), នូ​អេ​វ៉ា អេ​ស៊ី​ចា (Nueva Ecija), ឡា យូ​ញៀន (La Union), អូ​រ៉ូ​រ៉ា (Aurora), បា​តាន (Bataan), ហ្សំ​ប​ល (Zambales), និង តា​ឡាក់ (Tarlac) ប្រទេស​ហ្វីលីពីន ។ រញ្ជួយ​ដី​នេះ បាន​កាត់ផ្តាច់​ផ្លូវ​ប្រវែង ១២៥​គីឡូម៉ែត្រ ដែល​លាតសន្ធឹង​ពី ទី​រាជការ​ក្រុង​ឌី​ន​ហ្គា​លែ​ន (Dingalan) ខេត្ត​អូ​រ៉ូ​រ៉ា ទៅ​ទី​រាជការ ក្រុង​គូ​យ៉ា​ប៉ូ (Cuyapo) ខេត្ត​នូ​អេ​វ៉ា អេ​ស៊ី​ចា ។​
​ ​
•​ឆ្នាំ​១៩៩៣ ប្រព័ន្ធ​ប្រតិបត្តិ​-​ការ ស្លេគ​វែ​រ (Slackware operating system) របស់​លី​នុ​ច (Linux) ត្រូវបាន ផ្សព្វផ្សាយ​ជា​លើកដំបូង ដែល​អនុញ្ញាត ឱ្យ​អ្នក​ប្រើ​អាច​កែប្រែ ច្នៃប្រឌិត សិក្សា ពី​កូដ​ដើម (source code) របស់​វា ដែល គេ​ហៅថា ជា​ប្រព័ន្ធ​ប្រតិបត្តិការ Free និង Open Source ។​
​ ​
•​ឆ្នាំ​១៩៩៤ ផ្កាយដុះកន្ទុយ ស៊ូ​មេគ​ឃឺ​រ​-​ឡេ​វី ណា​ញ (Comet Soemaker-Levy 9) បុក​ជាមួយ​ផ្កាយ ព្រហស្បតិ៍ ។ ការប៉ះទង្គិច​នេះ បាន​បន្ត រហូតដល់​ថ្ងៃទី​២២ កក្កដា ។​
​•
​ឆ្នាំ​១៩៩៩
ប្រធានាធិបតី អាមេរិក​ច​ន អេ​ហ្វ​. ខេន​នី​ឌី (John F. Kennedy) បើក​យន្តហោះ Piper Saratoga ហើយ​គាត់​បាន​បាត់បង់​ជីវិត នៅពេលដែល​យន្តហោះ​រប​ស់​គាត់​បាន​ធ្លាក់​ទៅក្នុង​មហាសមុទ្រ អា​ត្ល​ង់​ទិ​ក ជិត​ឆ្នេរ ម៉ា​ថា វ៉ា​ញ​យ៉ា​ដ (Martha’s Vineyard) ។ ភរិយា​របស់គាត់ លោកស្រី ខា​រ៉ូ​លីន បេស​សិត ខេន​នី​ឌី (Carolyn BessetteKennedy)​និង​ប្អូនថ្លៃ​ស្រី​របស់ គាត់ ឡូ​រ៉េ​ន បេស​សិត (Lauren Bessette) ក៏ត្រូវ​បាន​បាត់​បង់ជីវិត​ផងដែរ​។​
​ ​
•​ឆ្នាំ​២០០៤ ឧទ្យាន មី​លេន នៀម (Millennium Park) ត្រូវបាន ចាត់ទុកជា​ពង្រាង​ស្ថាបត្យកម្ម​ដ៏​មាន មហិច្ឆតា​បំផុត​ដំបូង​គេ​នៃ​ទីក្រុង ស៊ីកា​ហ្គោ (Chicago) រដ្ឋ​អាយ​លី​ន័​រ (Illinois) នៅ​ដើម​សតវត្សរ៍​ទី​២១ ។ ឧទ្យាន​នេះ ត្រូវបាន​បើក​ដំណើរការ​ជា សាធារណៈ​ដោយ​ចៅហ្វាយក្រុង រី​ឆាត អឹម​. ដេ​លេ​យ៍ (Richard M. Daley) ។​
​ ​
•​ឆ្នាំ​២០០៧ រញ្ជួយ​ដី​ក្នុង សមុទ្រ​ទំហំ​៦,៨ និង​៦,៦ កើតឡើង​នៅ ជិត​ឆ្នេរ នី​ហ្គា​តា ប្រទេស​ជប៉ុន ដោយ សម្លាប់​មនុស្ស​៨​នាក់ របួស​យ៉ាងតិច ៨០០​នាក់ និង​បង្ក​ការខូចខាត​រោងចក្រ​ថាមពលនុយក្លេអ៊ែរ មួយ ។​
ˆ
​ថ្ងៃទី​១៧​កក្កដា​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រៈ ហេតុការណ៍​គួរកត់សម្គាល់​

​ឆ្នាំ​១៩៧៦ ប្រវត្តិសាស្ត្រ នៃ​ទី​ម័​រ​ខាងកើត​៖ ទី​ម័​រ​ខាងកើត បាន ទទួលឯករាជ្យ​ពី​ព័រទុយហ្កាល់ នៅ ថ្ងៃទី​២៨ វិច្ឆិកា ១៩៧៥ ប៉ុន្តែ​ត្រូវបាន ឈ្លានពាន និង​កាន់កាប់​ដោយ​កងទ័ព ឥណ្ឌូណេស៊ី នៅ​៩​ថ្ងៃ​បន្ទាប់ ។ ទី​ម័​រ ត្រូវបាន​ដាក់បញ្ចូល​ទៅជា​ខេត្ត​ទី​២៧ នៃ​ឥណ្ឌូណេស៊ី នៅ​ថ្ងៃទី​១៧ កក្កដា ១៩៧៦ ។​
​ ​
•​ឆ្នាំ​១៩៧៦ ពិធី​បើក​កីឡា អូឡាំពិក​រដូវក្តៅ នៅ​ទីក្រុង​ម៉ុង​ត្រេ​អាល (Montreal) ប្រទេស​កាណាដា ត្រូវបាន បំផ្លាញ​ដោយ​ក្រុម​អាហ្វ្រិក​២៥​នាក់ ធ្វើ ពហិការ​ចំពោះ​ក្រុម​នូ​វែ​ល​សេ​ឡង់ ។​
•
​ឆ្នាំ​១៩៧៩
ប្រធានាធិបតី នី​កា រ៉ា​ហ្គ័​រ (Nicaraguan) លោក​អាណា ស្តា​ស្យូ សូ​ម៉ូ​ហ្សា ដេ​បាយ​ឡេ (Anastasio Somoza Debayle) លាឈប់​ពី​តំណែង ហើយ​ភៀសខ្លួន​ទៅ​ទីក្រុង​ម៉ា​យ​អា​មី រដ្ឋ​ផ្លរីដា​។​គាត់​ធ្លាប់បាន​កាន់តំណែង នេះ​ចំនួន​២​ដង គឺ​ពី​ថ្ងៃទី​១ ឧសភា ១៩៦៧ ដល់​ថ្ងៃទី​១​ឧសភា ១៩៧២ និង​ពី​ថ្ងៃទី​១ ធ្នូ ១៩៧៤ ដល់​ថ្ងៃទី​១៧ កក្កដា ១៩៧៩ ។​
​ ​
•​ឆ្នាំ​១៩៨១ រចនាសម្ព័ន្ធ​ផ្លូវ ដើរ​នៅ​សណ្ឋាគារ Hyatt Regency នៅ ទីក្រុង​កាន់​សាស រដ្ឋ​មី​ស៊ូ​រី (Kansas City, Missouri) បាក់​ធ្លា​ក់នៅ​ចំណុច​នៃ​តំណ ភ្ជាប់​ពិតាន សម្លាប់​មនុស្ស​១១៤​នាក់ និង​របួស​ជាង​២០០​នាក់ ។​
​ ​
•​ឆ្នាំ​១៩៩៦ នៅ​ជិត​ឆ្នេរ ឡង​អាយ​លែ​ន (Long Island) ទីក្រុង ញូវយ៉ក យន្តហោះ​ប៊ូ​អ៊ីង ៧៤៧ របស់ ក្រុមហ៊ុន TWA (Trans World Airlines) ជើងហោះហើរ​លេខ​៨០០ ក្នុង​ដំណើរ​ឆ្ពោះទៅ ទីក្រុង​ប៉ារីស បាន​ផ្ទុះ ហើយ​ធ្លាក់ ទៅក្នុង​មហាសមុទ្រ​អា​ត្ល​ង់​ទិច បណ្តាលឱ្យ​មនុស្ស​ទាំងអស់​ដែល នៅលើ​យន្ត ហោះ ចំនួន​២៣០​នាក់ បាត់បង់​ជីវិត ។​
​•
​ឆ្នាំ​១៩៩៧
ក្រុមហ៊ុន​លក់រាយ F.W. Woolworth Company បាន បិទទ្វារ​បន្ទាប់ពី​១១៧​ឆ្នាំ នៅក្នុង​ជំនួញ​។ ក្រុមហ៊ុន​នេះ បង្កើតឡើង​នៅ​ឆ្នាំ​១៨៧៩ និង​លក់​ផលិតផល​ដូចជា​សម្លៀកបំពាក់ គ្រឿង​សម្រាប់​ពាក់​នៅ​ជើង ពូក គ្រឿង សង្ហា​រឹម គ្រឿងអលង្កា ផលិតផល កែ​សម្ផស្ស គ្រឿងអគ្គិសនី និង​គ្រឿង តុ​ប​តែ​ផ្ទះ ។​
​ ​
•​ឆ្នាំ​១៩៩៨ ព្យុះ​ស៊ូណាមិ មួយ បានកើត​ឡើង​ដោយសារ​រញ្ជួយ​ដី​ក្រោម សមុទ្រ នៅ​ប៉ា​ពូ​អាស៊ី នូ​វែ​ល​ហ្គី​ណេ (Papua New Guinea) បំផ្លាញ​ភូមិ​អ្នក ស្រុក​ចំនួន​១០, សម្លាប់​មនុស្ស​៣.១៨៣ នាក់ ភៀសខ្លួន​២.០០០​នាក់ និង​រាប់ ពាន់​នាក់​គ្មាន​ផ្ទះសម្បែង ព្រមទាំង​បាត់ ខ្លួន​ប្រហែល​៥០០​នាក់ ។​
​ ​
•​ឆ្នាំ​១៩៩៨ សន្និសីទ​អង្គទូត មួយ​នៅ​ទីក្រុង​រ៉ូម ប្រទេស​អ៊ីតាលី បាន បង្កើត​តុលាការ​ឧក្រិដ្ឋ​អន្តរជាតិ ដោយ បង្កើត​តុលាការអន្តរជាតិ​អចិន្ត្រៃយ៍​មួយ ដើម្បី​កាត់ទោស​បុគ្គល​ដែលជា​ឃាតក ប្រព្រឹត្ត​បទឧក្រិដ្ឋ​ប្រឆាំងនឹង​មនុស្សជាតិ បទឧក្រិដ្ឋ​សង្គ្រាម និង​បទឧក្រិដ្ឋ​នៃ​ការ ឈ្លានពាន ។​
​ ​•
​ឆ្នាំ​២០០៧
យន្តហោះ TAM Airlines ជើងហោះហើរ​លេខ​៣០៥៤ ធ្លាក់​នៅពេល​ចុះចត​ខណៈ​មាន​ភ្លៀង ធ្លាក់​នៅ​ទីក្រុង​សៅ​ប៉ូ​ឡូ (São Paulo) ប្រទេស​ប្រេ​ស៊ី​ល ។ នេះ​ជា​ព្រឹត្តិការណ៍ គ្រោះថ្នាក់​យន្តហោះ ដែល​សម្លាប់ មនុស្ស​ច្រើន​បំផុត​នៅ​ប្រេ​ស៊ី​ល រហូត មកដល់​បច្ចុប្បន្ន ជាមួយនឹង​ការ​សន្មត នៃ​ចំនួន​អ្នកស្លាប់​១៩៩​នាក់ ។​
​ ​
•​ឆ្នាំ​២០០៩ ការផ្ទុះ​គ្រាប់បែក ភ្លោះ​នៅ​ទីក្រុង​ហ្សា​ការ​តា ប្រទេស ឥណ្ឌូណេស៊ី នា​សណ្ឋាគារ JW Marriott និង​សណ្ឋាគារ Ritz-Carlton បានសម្លាប់ មនុស្ស​៩​នាក់ រួមមាន​ជនបរទេស​៤ នាក់ និង​ច្រើនជាង​៥០​នាក់​របួស ៕ ស្រាវជ្រាវ​៖ វិវឌ្ឍន៍​

 

 

 

​នៅ​ជិត​ឆ្នេរ​ឡង​អាយ​លែ​ន ទីក្រុង​ញូវយ៉ក យន្តហោះ​ប៊ូ​អ៊ីង ៧៤៧ របស់​ក្រុមហ៊ុន TWA (Trans World Airlines) ជើងហោះហើរ​លេខ​៨០០ ក្នុង​ដំណើរ​ឆ្ពោះទៅ​ទីក្រុង​ប៉ារីស បាន​ផ្ទុះ ហើយ​ធ្លាក់​ទៅក្នុង​មហាសមុទ្រ​អា​ត្ល​ង់​ទិច

​បេសកកម្ម​លំហ​បញ្ជា​ដោយ​មនុស្ស​លើកដំបូង​របស់​យាន Apollo 1 ១១ ដើម្បី​ចុះចត​នៅលើ​ព្រះ​ចន្ទ ត្រូវបាន​បង្ហោះ​ពី​មណ្ឌល​លំហ​ខេន​នី​ឌី