ទិវា​ជាតិ​នៃ​សាធារណរដ្ឋ​ស៊ី​ប​

1631
ចែករម្លែក

(ភ្នំពេញ)​៖ រដ្ឋាភិបាល និង ប្រជាពលរដ្ឋ​ស៊ី​ប​ប្រារឰ​ទិវា​ជាតិ​របស់ ពួកគេ​នៅ​ថ្ងៃទី​១​ខែមេសា ដើម្បី​រំឭក ដល់​ថ្ងៃ​ដែល​ពួកគេ​បើក​យុទ្ធនាការ កងទ័ព​ប្រឆាំង​អាណានិគម​អង់គ្លេស ជា​ផ្លូវការ​លើកដំបូង កាលពី​ឆ្នាំ ១៩៥៥ រហូតដល់​ពួកគេ​ទទួលបាន​ឯករាជ្យ ។
​ ​
​ភូមិសាស្ត្រ​-​ប្រជាសាស្ត្រ​
​សាធារណរដ្ឋ ស៊ី​ប គឺជា​រដ្ឋ​កោះ ស្ថិតនៅ​ភាគ​ខាងកើត នៃ​សមុទ្រ ម៉េ​ឌី​ទែ​រ៉ា​ណេ មាន​ផ្ទៃដី ៩.២៥១ គីឡូម៉ែត្រ​ក្រឡា ។ ឆ្នាំ​២០១៨ មាន ប្រជាពលរដ្ឋ​ជាង​១​លាន​នាក់ ភាគច្រើន​ជា​អ្នក កាន់សាសនា​គ្រិស្ត និកាយ អ័​រ​ធូ​ដុ​ក្ស ភាសាផ្លូវការ​គឺ​ភាសា ក្រិ​ក និង​ភាសា តួ​ក​គី រដ្ឋធានី គឺ​ទីក្រុង​នី​កូ​ស៊ី ។​
​ ​
​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​
​ដើមឡើយ ស៊ី​ប គឺជា​កោះ​មួយ របស់​ចក្រភព រ៉ូ​ម៉ាំង ។ នៅពេលដែល ចក្រភព រ៉ូ​ម៉ាំង ត្រូវបាន​បែងចែក​ជា ២ ផ្នែក នា​ឆ្នាំ ៣៩៥ ស៊ី​ប គឺជា​ផ្នែក​មួយ នៃ រ៉ូ​ម៉ាំង ខាងកើត ឬ​ចក្រភព ប៊ី​ហ្ស​ង់​តាំង ( ដែល​ក្រោយមក​គឺជា ក្រិ​ក​សព្វថ្ងៃនេះ ) ។
​ ​
​ឆ្នាំ​១៤៥៣ ទីក្រុង​កុង​ស្តង់​ទី​-​ណូ​ប របស់ ចក្រភព ប៊ី​ហ្ស​ង់​តាំង​ត្រូវបាន​វាយលុក​បំបែក ដោយ ចក្រភព អូ​តូ​ម៉​ង់ (​តួ​ក​គី​) ។ ទឹកដី​ក្រិ​ក​ភាគ ច្រើន​បាន​ធ្លាក់​ក្នុង​ដៃ​របស់​អូ​តូ​ម៉​ង់ ។ ចក្រភព​អូ​តូ​ម៉​ង់ បើក​ការវាយលុក​ទ្រង់ ទ្រាយ​ធំ​ទៅលើ​ប្រទេស​ស៊ី​ប​នៅ​ឆ្នាំ ១៥៧០ ហើយ​ត្រួតត្រា​ប្រទេស​នេះ​ទាំង ស្រុង​នៅ​ឆ្នាំ​១៥៧១ ។ ដោយហេតុនេះ ហើយ​ទើប​មាន​ជនជាតិ​តួ​ក​គី​ជាច្រើន រស់​នៅលើ​ទឹកដី ស៊ី​ប ។ រហូតដល់​ពី ចន្លោះ​ឆ្នាំ​១៨២១​និង​១៨៣២ ទើប ជនជាតិ​ក្រិ​ក បាននាំគ្នា​ងើប​បះបោរ ប្រឆាំង អូ​តូ​ម៉​ង់ បង្កើតបានជា​រដ្ឋ ក្រិ​ក ឯករាជ្យ​ឡើងវិញ ។​

​ការដណ្តើម​គ្នា​ក្នុងការ​កាន់កាប់ លើ​តំបន់ បាល់​កង់ នាំឱ្យ​ផ្ទុះ​សង្គ្រាម រុស្ស៊ី​-​តួ​ក​គី នៅ​ឆ្នាំ ១៨៧៧ ( ដល់ ១៨៧៨ ) ហើយក៏​នាំឱ្យមាន​សន្និសីទ ទីក្រុង ប៊ែ​រ​ឡាំង (​គឺជា​ជំនួប​របស់​មហា អំណាច​ចំនួន ៦ (​គឺ រុស្ស៊ី អង់គ្លេស បារាំង អូទ្រីស​-​ហុង​គ្រី អ៊ីតាលី និង អាល្លឺម៉ង់ ) អូ​តូ​ម៉​ង់ និង រដ្ឋ​នៅ​តំបន់ បាល់​កង់ ចំនួន ៤ ( ក្រិ​ក ស៊ែ​ប រ៉ូ​ម៉ា​នី និង ម៉ុង​តេ​ណេ​ហ្គ្រោ ) ចាប់ពី​ថ្ងៃទី ១៣ ខែ មិថុនា​-១៣​ខែកក្កដា​ឆ្នាំ​១៨៧៨ ។​
​ ​
​ប៉ុន្តែ​កាលពីដើមឆ្នាំ ១៨៧៨ អង់គ្លេស​និង​អូ​តូ​ម៉​ង់ បាន​ចរចា​ជាសម្ងាត់ ហើយ​នៅ​ថ្ងៃទី ៤ ខែ មិថុនា ឆ្នាំ ១៨៧៨ នោះ បាន​ចុះ​កិច្ចព្រមព្រៀង​មួយ​ប្រគល់ ស៊ី​ប ឱ្យ​អង់គ្លេស​គ្រប់គ្រង​ជា​ថ្នូរ​នឹង អង់គ្លេស គាំទ្រ អូ​តូ​ម៉​ង់ នៅក្នុង​សន្និសីទ ទីក្រុង ប៊ែ​រ​ឡាំង (​ដែល​កាលណោះ សន្និសីទ​នេះ ទើបតែ​គ្រោង​នៅឡើយ ) ខាងលើនេះ ។ ស៊ី​ប បាន​ធ្លាក់​ក្នុង​ដៃ អង់គ្លេស​ដោយ​បែប​នោះឯង ហើយ ក្លាយជា​ទីតាំង​កងទ័ព​ដ៏​សំខាន់​របស់ ចក្រភព​អង់គ្លេស នៅតាម​ផ្លូវ នៃ​ដែនដី អាណានិគម​នានា ។

​អង់គ្លេស គឺជា​មេខ្លោង​ដ៏​សំខាន់ មួយ​នៅក្នុង​សង្គ្រាមលោកលើកទី ១ (១៩១៤-១៩១៨ ) ។ ឆ្នាំ ១៩១៥ ជា​ថ្នូរ​ទៅនឹង ក្រិ​ក ចូលរួម​ក្នុង​សង្គ្រាម ដោយ​ឈរ​នៅ​ខាង អង់គ្លេស នោះ​អង់គ្លេស បានប្រគល់ ស៊ី​ប ទៅឱ្យ ក្រិ​ក ។ ដូច្នេះ​ទើប​នៅលើ​កោះ ស៊ី​ប មាន​ជន​ដើម កំណើត តួ​ក​គី និង ក្រិ​ក រស់នៅ ។​

​ជនជាតិ ស៊ី​ប ដើមកំណើត ក្រិ​ក និង ស៊ី​ប ដើមកំណើត​តួ​ក​គី ជាច្រើន​បាន​ចូល​ប្រយុទ្ធ​នៅក្នុង សង្គ្រាមលោក​ទាំង ២ លើក ដោយ​ឈរ​នៅ​ខាង​អង់គ្លេស ។ ការលះបង់​របស់​ពួកគេ​ទាំងនោះ គឺ​ក្នុង​ក្តី​សង្ឃឹមថា នឹង​បានសម្រេច​នូវ ”​បំណង មហិមា​” ។​

​បំណង​មហិមា គឺជា​មហិច្ឆតា នយោបាយ​របស់​ចលនា​ជាតិនិយម ក្រិ​ក គឺ​ចង់​បង្កើត​រដ្ឋ​ក្រិ​ក មួយ​ដែលមាន វិសាលភាព​គ្របដណ្តប់​ទៅលើ​ទឹកដី អតីត​ក្រិ​ក​ទាំងអស់​ដែល​បាន​បែកបាក់ បាត់បង់​ទៅ​ទៅក្នុង​ការគ្រប់គ្រង​រប​ស់ អូ​តូ​ម៉​ង់ , ភាគខាងត្បូង នៃ តំបន់​បាល់​កង់ និង ប្រទេស ស៊ី​ប ជាដើម ពោលគឺ​ទឹកដី ក្រិ​ក មុនពេល​ក្រិ​កដួលរ​លំដោយ​ការ វាយប្រហារ​ពី​សំណាក់ អូ​តូ​ម៉​ង់ កាលពី ឆ្នាំ​១៤៥៣ ក្នុងនោះ​រួមទាំង​ស៊ី​ប​ផង ។​

​សង្គ្រាមលោកលើកទី ១ បាន​ផ្ទុះ ឡើង​នៅ​ឆ្នាំ​១៩១៤(​ដល់​ឆ្នាំ​១៩១៨ ) ហើយ​អង់គ្លេស​បាន​បញ្ចុះ បញ្ចូល ក្រិ​ក ថា អង់គ្លេស នឹង​ផ្តល់ឱ្យ​ក្រិ​កនូវ​ការ រួបរួម​ជាមួយ ស៊ី​ប ( ដែលជា ផ្នែក​មួយ នៃ​គោលបំណង​មហិមា របស់​អ្នក​ជាតិ និយម ក្រិ​ក ) ប្រសិនបើ ក្រិ​ក ចូលខ្លួន​ទៅក្នុង​សង្គ្រាម នេះ​ដោយ​ឈរ​នៅ​ខាង សម្ព័ន្ធមិត្ត (​បារាំង អង់គ្លេស និង រុស្ស៊ី​ប្រឆាំងនឹង​សម្ព័ន្ធ​មហាអំណាច កណ្តាល ដែលមាន អាល្លឺម៉ង់ អូទ្រីស​-​ហុង​គ្រី ប៊ុលហ្គារី និង តួ​ក​គី ជា​ប្រមុខ ) ។
​ ​
​ប៉ុន្តែ​ក្រិ​ក បាន​បដិសេធ​នឹង​ការ អញ្ជើញ​របស់​អង់គ្លេស ដោយសារ​ស្តេច កុង​ស្តង់​តាំង ទី ១ របស់ ក្រិ​ក ទទួលបាន ការអប់រំ​ពី អាល្លឺម៉ង់ ហើយ​បាន​អភិសេក ជាមួយ​ព្រះ​នាង សូ​ហ្វ៊ី នៃ​អាណាចក្រ ព្រុ​ស្ស៊ី ( ជា​ផ្នែក​មួយ នៃ​ចក្រភព អាល្លឺម៉ង់ ) ហើយ​ត្រូវជា​ប្អូនស្រី​របស់ ស្តេច វីល្លាម នៃ​អាល្លឺម៉ង់ ហើយ​ស្តេច​ក្រិ​ក ថែមទាំង​ត្រូវបាន​គេ​បញ្ចុះបញ្ចូល ថា ខាង​សម្ព័ន្ធ​មហាអំណាច កណ្តាល នឹង​ឈ្នះ​សង្គ្រាម​នោះ​ទៀតផង ។​
​ ​
​បន្ទាប់ពី​មានការ​ដណ្តើម​គ្នា​ជា បន្ត​បន្ទាប់មក​ក៏មាន​សន្ធិសញ្ញា Lausanne នា​ឆ្នាំ​១៩២៣ ដែល​កំណត់ ឡើងវិញ នូវ​ព្រំដែន តួ​ក​គី ហើយ​បាន ចូល​ជាធរ​មាននៅ​ឆ្នាំ​១៩២៥ នោះ ស៊ី​ប បាន​ស្ថិត​ការគ្រប់គ្រង​របស់​អង់គ្លេស វិញ ។​
​ ​
​ពួក​អ្នក​ជាតិនិយម និង ជនជាតិ ក្រិ​ក ៩៨ ភាគរយ​នៅលើ​ទឹកដី ស៊ី​ប តាមរយៈ​ប្រជាមតិ កាលពី​ឆ្នាំ​១៩៥០ យល់ថា ស៊ី​ប គឺជា​ទឹកដី​របស់​ក្រិ​ក ហើយ​ត្រូវតែ​ត្រឡប់​ទៅ​នៅ​រួបរួម​ជួបជុំ គ្នា ជាមួយ​ក្រិ​ក តែមួយ​វិញ ។​
​ ​
​ដូច្នេះ​ដើម្បី​សម្រេច​គោល បំណង​មហិមា ទើប​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៥៥ អង្គការ​ចាត់តាំង​យោធា​ឧទ្ទាម​មួយ ដែលមាន​អក្សរ​កាត់​ថា EOKA ត្រូវ បាន​បង្កើតឡើង​ក្នុង​យុទ្ធនាការ ដើម្បី​បញ្ចប់​ការត្រួតត្រា របស់​អង់គ្លេស ទៅ លើទឹក​ដី​ស៊ី​ប ។ អង្គការ​ឧទ្ទាម EOKA បានចាប់ផ្តើម​យុទ្ធនាការ​កងទ័ព​ជា ផ្លូវការ​របស់ខ្លួន នៅ​ថ្ងៃទី​១ ខែមេសា ឆ្នាំ​១៩៥៥ ដោយ​វាយប្រហារ​ទៅលើ​ទីតាំង​កងទ័ព របស់​អាណានិគម​អង់គ្លេស នៅលើ​ទឹកដី​ស៊ី​ប ។ ថ្ងៃនេះ ឯង​ហើយ ដែល​ក្រោយមក​រហូតដល់ បច្ចុប្បន្ន​បានក្លាយ​ជា​ទិវា​ជាតិ​របស់​ស៊ី​ប ។​
​ ​
​ប៉ុន្តែ​សកម្មភាព​របស់ EOKA ត្រូវបាន​បក្សកុម្មុយនិស្ត​ស៊ី​ប AKEL ជំទាស់ ដោយ​បក្ស គៅ​ឡែ យល់ថា ត្រូវ ស្វែងរក​ការបញ្ចប់​អាណានិគម​អង់គ្លេស ទៅលើ​ស៊ី​ប តាម​សន្តិវិធី ។
​ ​
​ជនជាតិ​តួ​ក​គី ដែល​រស់នៅ លើ​កោះ​នេះ ត្រូវបាន​គេ​ប៉ាន​ស្មានថា ប្រហែលជា​២០​ភាគរយ នៃ​ប្រជាជន សរុប​របស់​កោះ ។ ចំពោះ​ជនជាតិ​តួ​ក​គី ដែល​រស់​នៅលើ​កោះ​ស៊ី​ប នេះ ក៏​ចង់ យក​កោះ​នេះ បញ្ចូល​ទៅជា​ទឹកដី​តួ​ក​គី ដែរ ហើយ​អំឡុង​ទសវត្សរ៍​១៩៥០ បក្ស កាន់អំណាច លើ​កោះ​នេះ ក៏​ធ្លាប់បាន ប្រកាសថា កោះ​នេះ គឺជា​ផ្នែក​មួយ នៃ ទួ​ក​គី ផងដែរ ។ ប៉ុន្តែ​ដោយ សារ​ជនជាតិ ទួ​ក​គី មិន​ច្រើន​គ្រប់គ្រាន់​នោះ ទើប ពួកគេ​ទាមទារ​បំបែក​ស៊ី​ប វិញ ហើយក៏ មាន​បាតុកម្ម​ចាប់ពី​ចុង​ទសវត្សរ៍​១៩៥០ និង​ពេញ​ទាំង​ទសវត្សរ៍​១៩៦០ គឺ​ក្នុង​បំណង​បង្កើត រដ្ឋ​តួ​ក​គី ឯករាជ្យ​មួយ នៅ ភាគ​ខាងជើង នៃ​កោះ​ស៊ី​ប ។
​ ​
​ពេលនោះ​អង្គការ​មួយ​របស់ ជនជាតិ​តួ​ក​គី ឈ្មោះ TMT ក៏ត្រូវ​បាន បង្កើតឡើង​ដែរ ដើម្បី​ទាមទារ បំបែក កោះ​ស៊ី​ប ចូលទៅ​ជា​តួ​ក​គី ។ អង្គការ TMT ជា​អង្គការ​ខុសច្បាប់ ប៉ុន្តែ​អាណានិគម អង់គ្លេស មិន​ធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ អង្គការ​នេះ​ទេ ព្រោះ​អង្គការ​នេះ​ប្រឆាំង នឹង​ពួក​ក្រិ​ក​និយម​នៅ លើ​កោះ​នេះ ដែល​ពួក​នោះ គឺជា​អ្នក​រើបម្រះ​ចេញពី អង់គ្លេស ។ និយាយ​ឱ្យ​ងាយ​ស្តាប់ អង់គ្លេស បណ្តែតបណ្តោយ​ឱ្យមាន TMT សម្រាប់​ប្រជែង​នឹង EOKA ដើម្បី កុំឱ្យ EOKA មាន​ពេលវេលា​គ្រប់គ្រាន់ ប្រឆាំង​អង់គ្លេស ។​

ស៊ី​បទ​ទួលបាន​ឯករាជ្យភាព​
​ជា​សរុប​ទៅក្នុង​យុទ្ធនាការ កងទ័ព​របស់ EOKA មានការ​ពើប ប្រយុទ្ធ​គ្នា​១.១៤៤​លើក ប្រឆាំង​វត្តមាន អង់គ្លេស លើ​កោះ​ស៊ី​ប ។ ទីបំផុត​ក៏មាន ការព្រមព្រៀង​គ្នា​រវាង​អង់គ្លេស តួ​ក​គី ក្រិ​ក និង​មេដឹកនាំ​សហគមន៍​ជនជាតិ ស៊ី​ប នៅក្នុង​កិច្ចព្រមព្រៀង​មួយ​ដែល គេ​ហៅថា ”​កិច្ចព្រមព្រៀង Zrich and London” នៅ​ថ្ងៃទី​១៩ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៩៥៩ គឺជា​កិច្ចព្រមព្រៀង ដែល​ទទួល ស្គាល់​ឯករាជភាព​របស់​កោះ​ស៊ី​ប ។ ដោយហេតុនេះ នៅ​ថ្ងៃទី​១៦ ខែសីហា ឆ្នាំ​១៩៦០ ស៊ី​ប ក៏​ទទួលបាន​ឯករាជភាព ជា​ផ្លូវការ និង​ពិតប្រាកដ​របស់ខ្លួន ។
​ ​
​រដ្ឋាភិបាល និង​ប្រជាពលរដ្ឋ ស៊ី​ប បាន​ចាត់ទុកថា ការដែល​ស៊ី​ប អាច​បញ្ចប់​ការត្រួតត្រា​របស់ អង់គ្លេស​ទៅបាន​នោះ គឺ​ដោយសារ តែ​សង្គ្រាម​របស់​អង្គការ EOKA ហើយ​ការចាប់ផ្តើម សង្គ្រាម​នោះ គឺ​បាន​ចាប់ ផ្តើម​លើកដំបូង នៅ​ថ្ងៃទី​១ ខែមេសា ឆ្នាំ​១៩៥៥ នោះឯង ។ ដោយហេតុនេះ ពួកគេ​បានប្រារឰ​ទិវា​ជាតិ​ស៊ី​ប ដើម្បី រំលឹក​ដល់​ថ្ងៃ នៃ​ការចាប់ផ្តើម​បើក យុទ្ធនាការ​កងទ័ព​ប្រឆាំង​អង់គ្លេស នោះឯង ។​
​ ​
​ក្រោយ​ឯករាជ្យ​
​ទោះយ៉ាងណា ចាប់ ស៊ី​ប មិន ទាន់​បាន​សុខសាន្ត​ឡើយ ពេលនោះ​រដ្ឋ ឯករាជ្យ​ស៊ី​ប មាន​មនុស្ស​សរុប​៥៧៣. ៥៦៦​នាក់ ក្នុងនោះ​៧៧,១ គឺជា​ជន ដែលមាន​ដើមកំណើត​ជា​ក្រិ​ក ចំណែក ១៨,២​ភាគរយ មាន​ដើមកំណើត​តួ​ក​គី ហើយ​ជនជាតិ​ផ្សេងៗ​៤,៧ ភាគរយ ។
​ ​
​សិទ្ធិអំណាច ក៏ត្រូវ​បានផ្តល់ មួយចំនួន​ទៅ​តំបន់​របស់​ជន​ដើម កំណើត​តួ​ក​គី ដែរ ។ ទោះយ៉ាងណា ជនជាតិដើម​កំណើត​តួ​ក​គី នៅតែ​មិន សុខចិត្ត​រស់នៅក្នុង​ភាពជា​រាស្ត្រ នៃ​រដ្ឋ ឯករាជ្យ​ស៊ី​ប ដែលមាន​ដើមកំណើត ក្រិ​ក ជា​អ្នកដឹកនាំ​ឡើយ គឺ​ពួកគេ​នៅតែ​ប្រកាន់​ចិត្ត​ចង់ បំបែក​រដ្ឋ​ស៊ី​ប ទៅ​បង្កើត ជា​រដ្ឋ​តួ​ក​គី​ឯករាជ្យ​មួយ​នៅលើ​កោះ នោះដែរ ។ ប្រការនេះ ក៏​នាំឱ្យមាន​ភាព មិន​ល្អូក​ល្អឺ​ន​គ្នា​រវាង​រដ្ឋាភិបាល​ក្រិ​ក រដ្ឋាភិបាល​តួ​ក​គី និង​រដ្ឋាភិបាល​ស៊ី​ប ថ្មោងថ្មី​ដែរ ។​
​ ​
​ដោយហេតុនេះ ស៊ី​ប នៅតែ មិនទាន់បាន​សុខសាន្តត្រាណ​ឡើយ ព្រោះ​អ្នក​ទាំងនេះ​នៅតែ​ដណ្តើម គ្នា​យក​ស៊ី​ប នៅឡើយ ជាពិសេស​ក្រិ​ក ព្រោះ​ផែនការ គោលបំណង​មហិមា​ក្លាយជា​កាន់តែ​ក្តៅ គគុក ពោលគឺ​ត្រូវ តែ​យក​ស៊ី​ប​ទៅ​ដាក់​ក្នុង​ក្រិ​ក វិញ​ឱ្យបាន ជាដាច់ខាត ៕ ស្រាវជ្រាវ​ប្រែ​សម្រួល​: មេសា​

ទីក្រុង នី​កូ​ស៊ី នៃ សាធារណរដ្ឋ ស៊ី ( នី​កូ​ស៊ី )​
ក្បួន​ដង្ហែ​នៅ​ថ្ងៃបុណ្យ​ទិវា​ជាតិ នៃ សាធារណរដ្ឋ ស៊ី