ទិវា​ជាតិ​សាធារណរដ្ឋ​បារាំង​

1080
ចែករម្លែក

​ភ្នំពេញៈ រដ្ឋាភិបាល និង​ប្រជាពលរដ្ឋ​បារាំង ប្រារព្ធ​ទិវា​ជាតិ​សាធារណរដ្ឋ​របស់ខ្លួន​នៅ ថ្ងៃទី​១៤ ខែកក្កដា ដើម្បី​រំឭក​ដល់​ថ្ងៃ​ដែល​ពួកគេ​ទម្លាយ​ជញ្ជាំង​គុក Bastille កាលពី​ឆ្នាំ ១៧៨៩ ដែលជា​ការចាប់ផ្តើម​បដិវត្តន៍​បារាំង ហើយ​បាន​រីកសាយ​ភាយ ទៅ​ស្ទើរ​ពាស ពេញ​ទ្វីបអឺរ៉ុប រហូតដល់​ឆ្នាំ ១៨១៥ ។​

​ភូមិសាស្ត្រ​-​ប្រជាសាស្ត្រ​
​សាធារណរដ្ឋ​បារាំង មាន​ផ្ទៃដី ៦៤០.៦៧៩ គីឡូម៉ែត្រ​ក្រឡា ស្ថិតនៅ​ភាគ​ខាងលិច នៃ ទ្វីបអឺរ៉ុប មាន​ព្រំដែន​ជាប់​នឹង​ប្រទេស​អាល្លឺម៉ង់ អេ​ស្ប៉ា​ញ អង់​ដូ​រ៉ា ប៊ែ​ល​ហ្ស៊ី​ក លុច​សំបួរ ស្វី​ស ម៉ូ​ណា​កូ និង អ៊ីតាលី ។ ឆ្នាំ​២០១៩ បារាំង មាន​ប្រជាពលរដ្ឋ ជាង ៦៥ លាន​នាក់ ភាគច្រើន​ជា​អ្នក​កាន់​គ្រិស្តសាសនា ភាសាផ្លូវការ គឺ​ភាសា​បារាំង រដ្ឋធានី គឺ​ទីក្រុង​ប៉ារីស ។ បារាំង គឺជា​មហាអំណាច ពិភពលោក​ជាច្រើន​សតវត្សរ៍​មកហើយ ។​

​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​
​នា​អំឡុង​សតវត្សរ៍​ទី​១៨ សេដ្ឋកិច្ច​បារាំង មិនទាន់​សម្បូរ​រុងរឿង​ទាល់តែសោះ​ការដាំដុះ មិនបាន​ផល​ល្អ ទំនិញ​ឡើងថ្លៃ ប្រព័ន្ធ​ដឹកជញ្ជូន​មិន​គ្រប់គ្រាន់​ញ៉ាំងឱ្យ​ម្ហូបអាហារ​ឡើងថ្លៃ កាន់តែខ្លាំង​ឡើងៗ សារពើពន្ធ​របស់​រដ្ឋា​ភិ​បាល ដែល​បណ្តាលមកពី​ប្រព័ន្ធ​ពន្ធដារ​មិនល្អ និង ការចំណាយ​នានា ទៅលើ​សង្គ្រាម​ពីមុនៗ​មក​ផង ធ្វើឱ្យ​បារាំង​ស្ថិតក្នុង​សភាព​គ្មាន លំនឹង​សោះឡើយ ។​

​បន្ទាប់ពី​សង្គ្រាម​៧​ឆ្នាំ រវាង​អង់គ្លេស​-​បារាំង (១៧៥៤-១៧៦៣) បានបញ្ចប់​ដោយ​បរាជ័យ ធ្លាក់​ទៅលើ​បារាំង ធ្វើឱ្យ​បារាំង​បាត់បង់​ទឹកដី​អាណានិគម​របស់ខ្លួន នៅ​អាមេរិក​ខាងជើង ហើយ​ខាត​ទ្រព្យសម្បត្តិ និង​កងទ័ព យ៉ាងច្រើន​សន្ធឹកសន្ធាប់​។​

​កងទ័ព​បារាំង ត្រូវបាន​ស្ថាបនា​ឡើងវិញ​ហើយ​បានធ្វើ​អន្តរាគមន៍​សងសឹក​អង់គ្លេស​នៅក្នុង​សង្គ្រាម​បដិវត្តន៍​អាមេរិកាំង (១៧៧៥-១៧៨៣ ដែលជា​ការរើបម្រះ​ពី​អាណានិគម​អង់គ្លេស ហើយ​រួប រួមគ្នា​បង្កើតបាន​ជាស​ហ​រដ្ឋ​អាមេរិក​) ដោយ​ជោគជ័យ ប៉ុន្តែ​បារាំង​ផ្សេង​ពី​បាន​ចំណាយ អស់ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​យ៉ាងច្រើន​មក បារាំង​ក៏​គ្មាន​បាន​ចំណេញ​អ្វី​ពី​សង្គ្រាម​នោះ​សោះឡើយ បានត្រឹមតែ​សងសឹក​អង់គ្លេស និង​កុំឱ្យ​អង់គ្លេស ក្អេងក្អាង​ពេក​តែប៉ុណ្ណោះ​។​ប្រព័ន្ធ​ហិរញ្ញ វត្ថុ​បារាំង ដែល​ពុំមាន​ប្រសិទ្ធភាព​គ្រប់គ្រាន់ ពុំ​អាច​រ៉ាប់រង​ចំពោះ​បំណុល​នៃ​សង្គ្រាម​នោះ បានឡើយ ពោលគឺ​ពេលនោះ បារាំង ស្ថិតក្នុង​វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ ធ្ងន់ធ្ងរ​ទៅៗ​។​
​ ​
​នៅ​ខែតុលា ឆ្នាំ​១៧៧៦ ស្តេច ល្វី​ស ទី​១៦ (Louis XVI) បានតែងតាំង​លោក​Jacques Necker ឱ្យធ្វើជា​អ្នក​ជម្រះបញ្ជី ប៉ុន្តែ​មិន​តែងតាំង​ជា​រដ្ឋមន្ត្រី​ហិរញ្ញវត្ថុ​ឡើយ ដោយសារ តែ​គាត់​ជា​អ្នក​កាន់​គ្រិស្តសាសនា និកាយ​ប្រូ​តិ​ស្តង់ (​ព្រោះ​បារាំង​ជា​ពួក​កាតូលិក​) ។

​លោក Necker បាន​មើលឃើញ​យ៉ាងច្បាស់​ក្រឡែត​ថា ប្រព័ន្ធ​ពន្ធដារ​ដ៏​តឹងតែង​របស់ បារាំង​នោះ ដាក់បន្ទុក​ទៅលើ​តែ​អ្នក​ជនបទ ខណៈដែល​ពួក​អភិជន និង​បព្វជិត ( ចូរ​ដឹងថា បព្វជិត​គ្រិស្តសាសនា នាពេលនោះ​មានអំណាច និង ទ្រព្យសម្បត្តិ​ស្តុក​ស្ត​មណាស់​) មាន​ប្រព័ន្ធ​លើកលែង​ពន្ធ ទើប​គាត់​បាន​ជំទាស់ ថា ប្រព័ន្ធ​នេះ​មិនអាច​ប្រមូល​ពន្ធ​បាន ច្រើនជាង​នេះ​ទេ គឺ​ត្រូវតែ​កាត់បន្ថយ​ការលើកលែង​ពន្ធ​ពី​ពួក​អភិជន និង​បព្វជិត ហើយ ដើម្បី​គាំទ្រ​គំហើញ​នេះ គាត់​បានចេញ​របាយការណ៍​មួយ ដែលមាន​ឱនភាព ៣៦ លាន លីវ​រ៍ (​ក៏​ក្នុង​បំណង ដើម្បីឱ្យ​គាត់​ត្រូវបានតែងតាំង ជា​រដ្ឋមន្ត្រី​ហិរញ្ញវត្ថុ​ផងដែរ​) ។ ប៉ុន្តែ​សំណើ​នេះ ពុំ​ត្រូវបាន​ទទួលយក​ដោយ​រីករាយ​ពី​សំណាក់​រាជ​រដ្ឋមន្ត្រី​ឡើយ ទើប ស្តេច ល្វី​ស ទី​១៦ បាន​បដិសេធ ហើយ​លោក Necker ត្រូវបាន​បណ្តេញ​ចេញពី​ការងារ ជំនួស​ដោយ​លោក Charles Alexandre de Calonne​ទៅវិញ ។ លោក Calonne បានស្នើ ដាក់​ឱ្យមាន​ពន្ធ​លើដី ដែល​រួមបញ្ចូល​ទាំង​ពន្ធ​លើ​ពួក​អភិជន និង បព្វជិត ដែរ ប៉ុន្តែ​លោក Calonne​ក៏​បរាជ័យ​ដែរ ទើប​ស្តេច ល្វី​ស ងាក​ទៅ​អំពាវនាវ​ឱ្យរ​មាន​អគ្គ​ក្រុមប្រឹក្សា​វណ្ណៈ ១៧៨៩ ដែលជា​សញ្ញា​មួយ​ថា ស្ថេរភាព​ហិរញ្ញវត្ថុ​បារាំង​ជិត​ដល់​ប្រកាសអាសន្ន​ហើយ ។

​អគ្គ​ក្រុមប្រឹក្សា​វណ្ណៈ ១៧៨៩ នេះ មាន​សមាសភាព ៣ ផ្នែក​គឺ​៖ បព្វជិត (​ម្ចាស់​ដី ទី ១ តំណាង​ដី ១០ ភាគរយ​) អភិជន (​ម្ចាស់​ដី ទី ២ តំណាង​ដី ២៥ ភាគរយ ) និង សង្គម បារាំង​ទូទៅ (​ម្ចាស់​ដី​ទី ៣ តំណាង​ប្រជារាស្ត្រ ៩៥​ភាគរយ​) ។ នៅក្នុង​នោះ​មាន​សមាជិក ១.២០១ រូប​ក្នុងនោះ បព្វជិត ៣០៣ រូប អភិជន ២៩១ និង សង្គម​ទូទៅ ៦១០ រូប​ដែល​ក្នុង នោះ​ក៏មាន​លោក Jacques Necker ផងដែរ ។​

​ស្តេច​ល្វី​ស បង្កើត​អគ្គ​ក្រុមប្រឹក្សា​នេះ ក្នុង​បំណង​ចងក្រង​មនុស្ស​ពី​គ្រប់​វណ្ណៈ​រួមគ្នា ដោះស្រាយ​វិបត្តិ​ហិរញ្ញវត្ថុ​បារាំង ។ ប៉ុន្តែ​ដោយ​ឃើញថា ពួក​បព្វជិត និង អភិជន នៅតែមាន​គំនិត​ដើរ​ខ្សែលើ ទើប​នៅ​ថ្ងៃទី ១០ ខែ កក្កដា ឆ្នាំ ១៧៨៩ នោះ​ពួក​ខាង​សង្គម បារាំង​ទូទៅ បាន​ងាក​ទៅធ្វើ​ការ​ដាច់​ដោយ​ខ្លួនឯង​នាទី​ក្រុង Versailles ហើយ​បាន អញ្ជើញ​ឱ្យ​ភាគី ២ ផ្នែក​ទៀត​ទៅ​ចូលរួម​វិញ ។ ខាង​ពួក​សង្គម​ទូទៅ នោះបាន​បោះឆ្នោត ហើយ​ហៅ​ខ្លួនឯង​ថា​“ សភាធម្មនុញ្ញ​ជាតិ “ ទៅវិញ គឺ​ពុំមែន​ជា​របស់​ក្រុមប្រឹក្សា​ទៀត ឡើយ ប៉ុន្តែ​ជា​របស់​ប្រជាពលរដ្ឋ ។​

​ស្តេច​ល្វី​ស បាន​ប្រើ​មធ្យ​បាយ​មួយចំនួន​ដើម្បី​កុំឱ្យ​ពួក​ក្រុមទី ៣ នោះ ជួបប្រជុំ​បង្កើត ជា​សភា​បាន ប៉ុន្តែ​មធ្យោបាយ​ទាំងនោះ​ពុំមាន​ប្រសិទ្ធភាព​ឡើយ ហើយ​ពួកគេ​បាន ជួបប្រជុំគ្នា​ថ្លែង​ពាក្យសម្បថ​នៅ​ទីលាន​វាយ​កូន​ហ្គោល នៅ​ថ្ងៃទី ២០ ខែ កក្កដា ឆ្នាំ​ដដែល​នោះ ដោយ​ស្បថសច្ចា​ថា​នឹងមិន​បែកបាក់​គ្នា​ឡើយ​រហូតដល់​ពួកគេ​ទទួល បាន​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​។ គិត​ត្រឹម​ថ្ងៃទី ២៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ​១៧៨៩ នោះ ពួកគេ​ទទួល​បានការ ចូលរួម​យ៉ា​គំហុក​ពី​ផ្នែក​នានា នៃ ប្រទេស​បារាំង ។​

​ពេលនេះ លោក Necker បាន​ក្លាយជា​អមិត្ត ពី​ពួក​មន្ត្រី​ធំៗ ជាពិសេស​ចំពោះ​ពួក​រាជ វង្ស​ថា​ជា​អ្នកធ្វើ​ប្រជាភិថុតិ បង្វែរ​មតិ​សា​ធារ​ជន ហើយ​ទីបំផុត​ស្តេច ល្វី​សបាន​បណ្តេញ គាត់​ចេញពី​តំណែង​នោះ​ទៀត ដោយសារតែ​គាត់​បាន​បញ្ចេញ​ផ្សាយ ជា​សាធារណៈ នូវ​របាយការណ៍ ដែល​គ្មាន​ប្រភព​ច្បាស់លាស់ ស្តីពី​បំណុល​របស់​រដ្ឋាភិបាល ។​

​ស្របគ្នា​ពេលនោះ ក៏មាន​ទាហាន​យ៉ាងច្រើន ដែល​ភាគច្រើនបំផុត​ជា​ទាហាន​បរទេស ស៊ីឈ្នួល ត្រូវបាន​គេ​យក​ចូល​ទីក្រុង Versailles ។​ទង្វើ​របស់​ស្តេច​ល្វី​ស​ធ្វើឱ្យ​មនុស្ស ភាគច្រើន​យល់ថា ក្នុង​បំណង​ប្រឆាំងនឹង សភាធម្មនុញ្ញ​ជាតិ​ទើប​ចាប់ផ្តើម​រំជើបរំជួល ដោយ​កុប្បកម្ម​នានា ភាព​ឥត​សណ្តាប់ធ្នាប់ និង ការ​លួច​ប្លន់​យ៉ាង​រាលដាល​ហើយ​ក្រុម មនុស្ស​ទាំងនោះ​ក៏​ទទួលបាន​ការគាំទ្រ​ពី​មនុស្ស​ខ្លះ នៃ អង្គរក្ស​បារាំង​ទៀតផង ។​

​ទម្លាយ​គុក Bastille-​ផ្តើម​បដិវត្តន៍​
​នៅ​ថ្ងៃទី​១៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ​១៧៨៩ នោះ ពួក​កុប្បករ​ទាំងនោះ បាន​សម្លឹង​មើលឃើញ​ច​ង់ បាន​គ្រឿង​សព្វាវុធ និង​យុទ្ធ​ភ័​ណ្ឌ​ដ៏​ច្រើន​សន្ធឹកសន្ធាប់ ដែល​រក្សាទុក​នៅក្នុង​បរិវេណ ពន្ធនាគារ Bastille ហើយ​ដែល​ទីនោះ ក៏​ជា​និមិត្តសញ្ញា នៃ​អំណាច​រាជវង្សានុវង្ស​ផងដែរ ។​

​បន្ទាប់ពី​តស៊ូ​តទល់​នឹង​គ្នា ជាច្រើន​ម៉ោង​មក ជញ្ជាំង​គុក ត្រូវបាន​ទម្លាយ ហើយ​ដើម្បី ចៀសវាង​ការស្លាប់​មនុស្ស​ច្រើន អ្នកគ្រប់គ្រង​គុក​នោះ លោក Marquis Bernard de Launay​បាន​បញ្ជា​ឱ្យមាន​បទ​ឈប់​ប្រយុទ្ធ​គ្នា ប៉ុន្តែ​រឿង​នោះ មិន​បញ្ចប់​ត្រឹម​នោះឡើយ គឺ​ពួក​អ្នកបះបោរ នៅតែ​បន្ត​ទន្ទ្រាន​តទៅទៀត រហូត​សម្លាប់​បាន​ប្រធាន​គុក គឺ​លោក Marquis Bernard de Launay ហើយ​កាត់​ក្បាល​របស់គាត់ ដើរ​ដង្ហែ​ពាសពេញ​ទីក្រុង ។ បដិវត្តន៍​បារាំង​បានចាប់ផ្តើម នាពេល​នោះឯង ។​

​តាមពិតទៅ នៅក្នុង​គុក​នោះ មាន​ឃុំ​មនុស្ស​ប្រាំពីរ​នាក់​ប៉ុណ្ណោះ ដែល​អ្នក​ទាំងនោះ​មិន មែន​ជា​អ្នកទោស​សំខាន់​អ្វី​ណាស់ណា​ឡើយ ប៉ុន្តែ​គុក Bastille បម្រើ​ជា​សក្តានុពល នៃ អ្វីៗ​គ្រប់យ៉ាង ដែល​ត្រូវបាន​គេ​ស្អប់ខ្ពើម នៅក្នុង​សម័យបុរាណ ។ ពួក​កុប្បករ បាន​ទៅ ដល់​សាលាក្រុង Hôtel de Ville ហើយ​បាន​ចោទ​ចាងហ្វាង​សាលាក្រុង​នោះ​គឺ​លោក Jacques de Flesselles ថា​ក្បត់ជាតិ ហើយក៏​បានសម្លាប់​គាត់ ចោល​ទៀត ។​

​ដំណឹង​នោះ ធ្វើឱ្យមាន​ការភ្ញាក់ផ្អើល​ដល់​ស្តេច​ល្វី​ស​ទី​១៦ ។ នៅ​ថ្ងៃទី​១៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ នោះ ស្តេច​ល្វី​ស ត្រូវបាន​បង្ខំ​ឱ្យទទួល​ស្គាល់​ធម្មនុញ្ញ ។ ពេលនោះ លោក Necker ត្រូវបាន​ហៅ​ឱ្យចូល​មកកាន់​តំណែង​វិញ ។ លោក Necker បានទាមទារ​ឱ្យមាន​ការ លើកលែងទោស​ជាទូទៅ ដែល​ប្រការនេះ ញ៉ាំងឱ្យ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ជាច្រើន​ខឹងសម្បារ គាត់ ។​

​អាជ្ញាធរ​ស៊ីវិល ត្រូវបាន​ធ្វើឱ្យ​ខូច​យ៉ាង​ឆាប់រហ័ស អំពើហិង្សា និង​ចោរ​កម្មបាន​រីក​រាល ដាល​ពាសពេញ​ប្រទេស សមាជិក​ពួក​អភិជន បាន​ភៀសខ្លួន​ទៅ​ប្រទេសជិតខាង​ហើយ ពួក​ជនភៀសខ្លួន​ទាំងនោះ បានផ្តល់​លុយកាក់ រៀបចំ​បដិវត្តន៍​ប្រឆាំង​ពួក​អ្នក​បដិវត្តន៍ វិញ បណ្តាលឱ្យ​ផ្ទៃក្នុង​ប្រទេស​បារាំង និង​ស្តេច​ប្រទេសជិតខាង ផ្តល់​យោធា​គាំទ្រ​ដល់ បដិវត្តន៍​ប្រឆាំង (​របប​ពួក​អភិជន​) ប្រឆាំងនឹង​បដិវត្តន៍​ប្រជាជន ។​

​គិត​ត្រឹម​ចុងខែ​កក្កដា​នោះ ស្មា​តី​អធិបតេយ្យភាព ដ៏​មាន​ប្រជាប្រិយ​បាន​រីកសាយ​ពាស ពេញ​ប្រទេស​បារាំង ។ នៅតាម​តំបន់​ជនបទ មាន​កងជីវពល​ជាច្រើន​ត្រូវបាន​បង្កើត បំពាក់អាវុធ និង​ហ្វឹកហាត់​សម្រាប់​ប្រឆាំងនឹង​ការឈ្លានពាន​ពី​បរទេស ។ មាន​អ្នកខ្លះ វាយប្រហារ​ទីតាំង​សំខាន់ៗ​របស់​ពួក​អភិជន បូក​ជាមួយនឹង​ពាក្យ​ច​ចាម​អារាម​នានា​ផង ធ្វើឱ្យ​រំជើបរំជួល បាត់បង់​សណ្តាប់ធ្នាប់​លែង​គោរព​ច្បាប់ ។​

​នៅ​យប់​ថ្ងៃទី​៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ​១៧៨៩ សភាធម្មនុញ្ញ​ជាតិ បាន​បង្កើត​របប​សក្តិ​ភូមិ​និយម លប់បំបាត់​វណ្ណៈ​ទី​២ (​អភិជន​) និង វណ្ណៈ​ទី ១ (​បព្វជិត​) ហើយ​ត្រឹមតែ​រយៈពេល​ប៉ុន្មាន ម៉ោង​ប៉ុណ្ណោះ ទីក្រុង ទីប្រជុំជន ខេត្ត ក្រុង ក្រុមហ៊ុន​នានា​របស់​ពួក​បព្វជិត និង​អភិជន បាន​បាត់​ឯកសិទ្ធិ​ពិសេស​របស់​ពួកគេ ។​

​នៅ​ថ្ងៃទី​២៦ ខែសីហា ឆ្នាំ​១៧៨៩ សភាធម្មនុញ្ញ​ជាតិ បានប្រកាស​អំពី​សិទ្ធិ​បុរស និង សិទ្ធិ​ប្រជាពលរដ្ឋ​។ សភាធម្មនុញ្ញ​ជាតិ បាន​ដើរតួនាទី មិន​គ្រាន់តែ​ជា​ស្ថាប័ន​នីតិ បញ្ញត្តិ​ឡើយ ប៉ុន្តែ​ក៏​ជា​ស្ថាប័ន​ព្រាង​ធម្មនុញ្ញ​ថ្មី​ផងដែរ ។ ស្ថានភាព​ក្នុងសង្គម​ពេលនោះ ភាគច្រើន មាន​ទំនោរ​ឆ្ពោះទៅរក​បញ្ចេញ​កំហឹង​ចំពោះ​ស្តេច​ល្វី​ស ។​

​ស្តេច​ល្វី​ស ដែល​បារម្ភ​អំពី​សុវត្ថិភាព ក៏​នាំ​មហេសី ចាក​ចេញពី​រាជវាំង​Tuileries Palace ប៉ារីស ទៅកាន់​ព្រំដែន ប្រទេស អូទ្រីស ហើយ​នៅ​យប់​ថ្ងៃទី ២០ ខែ មិថុនា ឆ្នាំ ១៧៩១ រាជវង្សានុវង្ស បាន​បន្លំ​ភៀសខ្លួន​ចេញពី​រាជវាំង​ដែរ​ដោយ​ស្លៀកពាក់​ជា​អ្នកបម្រើ ហើយ​អ្នកបម្រើ​ស្លៀកពាក់​ជា​អភិជន​វិញ ។​

​ទោះយ៉ាងណា នៅ​ថ្ងៃ​បន្ទាប់ ស្តេច​ល្វី​ស ត្រូវបាន​គេ​ស្គាល់ ហើយ​ត្រូវបាន​ចាប់ខ្លួន​នៅឯ Varennes បញ្ជូន​ឱ្យ​ត្រឡប់​ទៅ ប៉ារីស វិញ ។ សភាធម្មនុញ្ញ​ជាតិ បាន​ផ្អាក​ស្តេច​ល្វី​ស ជា​បណ្តោះអាសន្ន ឱ្យ​ស្ថិតនៅក្រោម​ការ​យាមកាម​យ៉ាង​តឹងរឹង ។​

​បង្កើត​សាធារណរដ្ឋ​-​កាត់ទោស​ប្រហារជីវិត​ស្តេច​
​នៅ​ទីបំផុត សំឡេង​ភាគច្រើន នៃ​សភា បាន​គាំទ្រ​ឱ្យមាន​របប​រាជាធិបតេយ្យ​អាស្រ័យ រដ្ឋធម្មនុញ្ញ នៅ​ឆ្នាំ​១៧៩១ ដោយ​ក្នុង​ក្របខណ្ឌ​នោះ បានផ្តល់​សិទ្ធិអំណាច​តិចតួច ប៉ុណ្ណោះ​ដល់​ស្តេច​ល្វី​ស ។ ស្តេច​ល្វី​ស ត្រូវបាន​បង្ខំ​ឱ្យ​ស្បថ ទទួលយក​ធម្មនុញ្ញ​ដែល ពួកគេ​បានចែង ដែល​មិនឱ្យ​ធ្វើសង្គ្រាម​ប្រឆាំង​ជាតិ​ខ្លួនឯង​ឬ​មិន​អនុញ្ញាតឱ្យ​បុគ្គល ណា​ម្នាក់​ធ្វើ​ដូច្នោះ​ក្នុង​ព្រះនាម​របស់​ព្រះអង្គ ។​

​ទោះ​យ៉ាងនេះ​ក្តី មាន​ហ្វូងមនុស្ស​ដ៏​ធំ​មហិមា បាន​ជួបជុំគ្នា​នៅ Champ de Mars ដើម្បី​ចុះហត្ថលេខា​លើ​ញត្តិ​មួយ ដែល​បាន​លើកឡើងថា ស្តេច​ល្វី​សបាន​លះបង់ ភាពជា​ស្តេច​របស់ខ្លួន​រួចទៅហើយ តាំងពី​ថ្ងៃ​ដែល​ព្រះអង្គ បាន​ចាក​ចេញពី​រាជវាំង Tuileries Palace កាលពី​ខែ មិថុនា មកម្ល៉េះ ។​

​ខណៈនោះ​ក៏​ស្រាប់តែ​មានការ​គំរាម ពី​បរទេស​មកវិញ​ដោយ​ប្អូនប្រុស​ថ្លៃ​របស់ ស្តេច​ល្វី​ស គឺ​អធិរាជ​រ៉ូ​មាំ​ង Leopold ទី ២ និង ស្តេច​Frederick William II​នៃ​ចក្រភព Prussia (​បច្ចុប្បន្ន អាល្លឺម៉ង់​) និង​ស្តេច Charles-Philippe នៃ​អូទ្រីស បានចេញ​សេចក្តី ប្រកាស​ឱ្យ​ពួក​អ្នក​បដិវត្តន៍​ក្នុងប្រទេស​បារាំង ផ្តល់​សិទ្ធិអំណាច​ដល់​ស្តេច​ល្វី​ស​វិញ ពុំ​នោះទេ​ពួកគេ​នឹង​លើកទ័ព​ចូលលុកលុយ​ប្រទេស​បារាំង ក្នុង​ព្រះនាម​ស្តេច​ល្វី​ស​ទី​១៦ ។ ប្រការនេះ បាន​បញ្ឆេះ​ឱ្យ​ពលរដ្ឋ បកស្រាយ​ថា ស្តេច​ល្វី​ស គឺជា​សត្រូវ​របស់​ជាតិ បារាំង​ទៅវិញ ។​

​ពួក​អ្នក​បដិវត្តន៍ នៅក្នុង​ប្រទេស​បារាំង ប្រតិកម្ម​ទាំង​ខឹងសម្បារ ហើយ​មិន​គោរព​សេចក្តី ប្រកាស​នោះ​សោះឡើយ ថែមទាំង​កើន​ការ​ស្អប់ខ្ពើម ចំពោះ​ស្តេច​ប្រទេស​នានា ដែល​គាំទ្រ​ស្តេច​ល្វី​ស នោះ​ទៀតផង ។ នៅ​យប់​ថ្ងៃទី​១០ ខែសីហា ឆ្នាំ​១៧៩២ ពួក​អ្នកបះបោរ និង កងជីវពល គាំទ្រ​ដោយ​ពួក​អ្នក​បដិវត្តន៍​ប៉ារីស បាន​ទន្ទ្រាន​ចូល ទៅក្នុង​រាជវាំង Tuileries Palace ហើ​បានសម្លាប់​អង្គរក្ស​ជនជាតិ​ស្វី​ស​ដែល​កំពុង​នៅ ការពារ​ព្រះរាជា ។ រាជវង្សានុវង្ស ត្រូវបាន​ចាប់​ដាក់គុក ហើយ​សភា​នី​ត​បញ្ញត្តិ​បាន​ផ្អាក តំណែង​ព្រះរាជា ហើយ​នៅ​ថ្ងៃទី​១៧ ខែ មករា ឆ្នាំ​១៧៩៣ ស្តេច​ល្វី​ស ត្រូវបាន​កាត់​ឱ្យ មានទោស​ស្លាប់​ពីបទ “ ញុះញង់​ប្រឆាំង​សេរីភាព​សាធារណៈ និង សុវត្ថិភាព​ទូទៅ “ ។​

​អតីត​ព្រះរាជា ល្វី​ស​ទី​១៦ ត្រូវបាន​កាត់ទោស​ប្រហារជីវិត នៅ​ថ្ងៃទី​២១ ខែមករា ឆ្នាំ ១៧៩៣ ។ ការកាត់ទោស​ប្រហារជីវិត​ស្តេច​នេះ ធ្វើឱ្យ​ពួក​អភិរក្ស​ទូទាំង​អឺរ៉ុប​មានការ ភ័យខ្លាច ទើប​ពួក​រាជានិយម ទាំងឡាយ នាំគ្នា​អំពាវនាវ​ឱ្យ​ប្រឆាំងនឹង បដិវត្តន៍​បារាំង ។​

​ខណៈដែល​ពួក​បច្ចាមិត្ត បានធ្វើ​ដំណើរ​ឆ្ពោះ​មក​មុខ សំដៅ​មករក​រដ្ឋាភិបាល​បដិវត្ត​ន៍ បារាំង​នោះ រដ្ឋាភិបាល​បដិវត្តន៍ បាន​បញ្ជូន​ពួក​អង្គរក្ស​យី​កូ​ង ចូលទៅ​សម្លាប់​អ្នកទោស និង បព្វជិត​នៅក្នុង​គុក ហើយ​បាន​បញ្ជូន​លិខិត​វិលជុំ ទៅ​បណ្តា​ទីក្រុង​ដទៃទៀត ហើយ​ទីក្រុង​នានា ក៏បាន​ធ្វើបែបនេះ ហើយ​ក្លាយជា​ឈ្មោះ​ដែល​គេ​ហៅថា “ ការ សម្លាប់​រង្គាល​នៅ​ខែ តុលា “ ។

​ភាព​ឥត​សណ្តាប់ធ្នាប់ បាន​បន្ត​រហូតដល់​មានការ​សរសេរ​ធម្មនុញ្ញ​ជាថ្មី ដែល​សភា​បាន ជួបប្រជុំគ្នា នៅ​ថ្ងៃទី​២០ ខែតុលា ឆ្នាំ​១៧៩៣ ។ ថ្ងៃទី​២១ ខែតុលា ឆ្នាំ​១៧៩៣ បាន ប្រកាស​លប់បំបាត់​រប​ប រាជានិយម​នៅ​បារាំង ហើយ​ប្រកាស​បង្កើត សាធារណរដ្ឋ បារាំង ដែលជា​សារ​ធារ​ណ​លើកដំបូង​របស់​បារាំង ។​

​ចាប់ពី​ឆ្នាំ ១៧៩៣-១៨១៥ បារាំង បាន​ជាប់រវល់​នឹង​សង្គ្រាម​ជាមួយ​អង់គ្លេស​ស្ទើរ តែ​រក​ពេល​ស្រាកស្រាន្ត​គ្មាន ហើយ​បាន​ផ្លាស់​សម្ព័ន្ធមិត្ត​មហាអំណាច​នានា​ជាច្រើន ។ អ្នកដឹកនាំ​ជា​បន្តបន្ទាប់​បាន​ពង្រីក​ទស្សនៈ​បដិវត្ត​ន៍​បារាំង ទៅ​ប្រទេសជិតខាង​ស្ទើរតែ ពាសពេញ អឺរ៉ុប ។ ទោះយ៉ាងណា ទីបំផុត ណាប៉ូឡេអុង បាន​ចាញ់​សង្គ្រាម​នៅ​ឆ្នាំ ១៨១៤ និង ១៨១៥ នាំឱ្យមាន​ប្រតិកម្ម​ប្រឆាំងនឹង​បារាំង​ខ្លះៗ​វិញ ៕ ស្រាវជ្រាវ​ប្រែ​សម្រួលៈ មេសា​