ទិវា​បដិវត្តន៍​នៅ​ហ្ស​ង់​ហ្ស៊ី​បា​នៃ​សាធារណរដ្ឋ​តង់​សានី​

268

(ភ្នំពេញ)​៖ រដ្ឋាភិបាល និង​ប្រជាពលរដ្ឋ តង់​សានី ប្រារឰ​ទិវា​បដិវត្តន៍ ហ្ស​ង់​ហ្ស៊ី​បា នៅ​ថ្ងៃទី​១២​ខែមករា ដើម្បី រំលឹក​ដល់​សោកនាដកម្ម​ដ៏​ធំធេង​បង្ក ឡើង​ដោយ​បុរស​ជនជាតិ អ៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា​ម្នាក់​ដឹកនាំ​ការបះបោរ ប្រឆាំង​រដ្ឋាភិបាល ស៊ុ​លត​ង់ នៅ ហ្ស​ង់​ហ្ស៊ី​បា កាលពី ឆ្នាំ​១៩៦៤ ដោយបាន​កាប់សម្លាប់​ជន ជាតិ​អារ៉ាប់ និង​ជន​អាស៊ី ខាងត្បូង មិនតិចជាង​ពីរពាន់​នាក់​ដែលជា​ការ កាប់សម្លាប់​ជា​លក្ខណៈ​ប្រល័យពូជសាសន៍ មួយអន្លើ​ដោយ​ការចាប់រំលោភ សេពសន្ថវៈ និង លួច​ប្លន់ ។​
​ ​
​ភូមិសាស្ត្រ​-​ប្រជាសាស្ត្រ​
​សាធារណរដ្ឋ រួបរួម តង់​សានី មាន​ផ្ទៃដី ៩៤៧. ៣០៣ គីឡូម៉ែត្រ​ក្រឡា ស្ថិតនៅ​អាហ្វ្រិក ខាងកើត មាន​ព្រំដែន ជាប់​ប្រទេស កេ​ន​យ៉ា រ​វ៉ាន់ដា អ៊ូង់​ដា កុង​ហ្គោ សាំ​ប៊ី ម៉ាឡាវី ម៉ូ​សាំ​ប៊ិក និង មហា​ស​មុ​ទ្ធ​ឥណ្ឌា នៅ​ដើមឆ្នាំ​២០១៨ មាន​ប្រជាពលរដ្ឋ​ជាង​៥៥​លាន​នាក់ ភាគច្រើន​ជា​អ្នក​កាន់សាសនា គ្រិស្ត និង អ៊ិ​ស្លាម​ជា​ប្រទេស​ពហុ​ភាសា ពោលគឺ មិនទាន់​ភាសា​ណាមួយ​ត្រូវបាន​ចាត់ទុក ថា ជា​ភាសាផ្លូវការ​របស់​ជាតិ​នៅឡើយ រដ្ឋធានី គឺ​ទីក្រុង ដា​អេស​សា​ឡឹម ។​
​ ​
​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​
​តំបន់ Zanzibar Archipelago ដែល​បច្ចុប្បន្ន​ជា​តំបន់​ភាគ​អាគ្នេយ៍ នៃ សាធារណរដ្ឋ តង់​សានី គឹជា​តំបន់ កម្រង​កោះ​លាតសន្ធឹង​ពី​មហាសាគរ ឥណ្ឌា​ដល់​សាធារណរដ្ឋ Tanganyika ។ វា​ត្រូវបាន​រួមបញ្ចូល​ទាំង​ភាគខាងត្បូង នៃ កោះ Unguja ( ដែល​គេ​ស្គាល់​ផង ដែរ​ថា Zanzibar គឺ ហ្ស​ង់​ហ្ស៊ី​បា ) កោះ Pemba ជា​ផ្នែក​ខាងជើង និង​កោះ​ជា ច្រើន​ទៀត ។

​ហ្ស​ង់​ហ្ស៊ី​បា ត្រូវបាន​កាន់កាប់ ដោយ​ជនជាតិ អារ៉ាប់ តាំងពី​ឆ្នាំ ១៦៩៨ ដែលជា​ទឹកដី​របស់ អូ​ម៉​ង់ នៅឯ​នាយ សមុទ្រ​រហូត​ទទួលបាន​ឯករាជ្យ​កាលពី ឆ្នាំ​១៨៥៨ ដោយមាន ស៊ុ​លត​ង់ (​ស្តេច​) របស់ខ្លួន ។ នៅ​ឆ្នាំ ១៨៩០ ហ្ស​ង់​ហ្ស៊ី​បា បាន​ស្ថិតក្រោម​កិច្ចការពារ​របស់​ចក្រ​ភព អង់គ្លេស ។

​គិត​ត្រឹម​ឆ្នាំ ១៩៦៤ ប្រទេស​នេះ បាន​ក្លាយជា​ប្រទេស​រាជាធិបតេយ្យ អាស្រ័យ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ ក្រោម ស៊ុ​លត​ង់ ចាម​ហ្ស៊ី ប៊ី​ន អាប់​ឌុល​ឡាស ។​
​ ​
​នា​អំឡុង​ពេលនោះ ហ្ស​ង់​ហ្ស៊ី​បា មាន​ប្រជាពលរដ្ឋ​ជា​ជនជាតិ អាហ្វ្រិក ប្រមាណ​ជា ២៣០.០០០​នាក់ ជនជាតិ អារ៉ាប់ ប្រមាណ​ជា​៥០.០០០ និង ជនជាតិ អាស៊ី ខាងត្បូង ប្រមាណ​ជា ២០.០០០ នាក់ ដែល​ភាគច្រើន​ជា​អ្នក ជំនួញ ។ ជនជាតិ​អារ៉ាប់ នៃ​កោះ​នោះ គឺជា​ម្ចាស់​ដី​ភាគច្រើន ហើយ​ភាគច្រើន ជា​អ្នកមាន​ធូរធារ​ជាង​ជនជាតិ​អាហ្វ្រិក​។ គណបក្សនយោបាយ​ត្រូវបាន​រៀបចំ តម្រូវ​ទៅជា​តិ​សាសន៍ ដោយ​គណបក្ស Zanzibar Nationalist Party (ZNP) គ្រប់គ្រង​ដោយ​ជន​អារ៉ាប់ ចំណែក គណបក្ស Afro-Shirazi Party(ASP) គ្រប់គ្រង​ដោយ ជនជាតិ​អាហ្វ្រិក ។ ហ្ស​ង់​ហ្ស៊ី​បា ត្រូវបាន​គ្រប់គ្រង​ដោយ អភិជន​អារ៉ាប់ ជាច្រើន​សតវត្សរ៍​មក ហើយ ហើយ​គេ​មិនដែល​នឹកគិត​ថា ហ្ស​ង់​ហ្ស៊ី​បា នឹង​ត្រូវបាន​គ្រប់គ្រង​ដោយ ជន​ស្បែក​ខ្មៅ (​អាហ្វ្រិក​) សោះឡើយ ។

​បន្ទាប់ពី ហ្ស​ង់​ហ្ស៊ី​បា ត្រូវបាន ឈ្លានពាន​ដោយ ស៊ុ​លត​ង់ អូ​ម៉​ង់ កាលពី​ឆ្នាំ ១៦៩៨ មក ដីធ្លី​ភាគច្រើន នៅ​ជនបទ​ត្រូវបាន​ប្រគល់​ទៅឱ្យ​គ្រួសារ​អភិជន​អូ​ម៉​ង់ ហើយ​កូនចៅ​របស់​ពួកគេ​នៅតែ​ជា​ម្ចាស់​ដីធ្លី​ទាំង នោះ រហូតដល់ ឆ្នាំ​១៩៦៤ ។ ប្រការនេះ​ឃើញថា ជន ស្បែក​ខ្មៅ​នៅ​ទីនោះ​ជា​ក្រុម​ជាតិ​សាសន៍ ដែលមាន​ជីវភាព​ទន់ទាប​ជាងគេ ។​

​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​ការរំសាយ អាណានិគម នៅ​ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៦១ អង់គ្លេស បានរៀបចំ​ឱ្យមាន​ការបោះ ឆ្នោត​បែប​ប្រជាធិបតេយ្យ ។ បក្ស ASP និង​បក្ស ZNP ឈ្នះ​បាន​អាសនៈ ១១ កៅអី ក្នុងចំណោម អាសនៈ​ទាំង ២២ នៃ សភា Zanzibar ។ ការបោះឆ្នោត​ម្តង ទៀត​នៅ​ខែមិថុនា​ឆ្នាំ ដដែល​នោះ អាសនៈ បាន​កើន​ឡើងដល់ ២៣ ។ គណបក្ស ZNP បាន​សម្ព័ន្ធ​ជាមួយ គណបក្ស​Zanzibar and Pemba People’s Party(ZPPP) ហើយ​ពេលនេះ​ឈ្នះ​បាន ១៣ អាសនៈ ខណៈ​គណបក្ស ASP បើទោះជា​ទទួលបាន​សំឡេងឆ្នោត​ភាគ ច្រើន​បំផុត​ក្តី ក៏​ឈ្នះ​បានត្រឹមតែ ១០ អាសនៈ​ប៉ុណ្ណោះ ។
​ ​
​គណបក្ស ASP បាន​សង្ស័យថា មាន​ការលួចបន្លំ​លទ្ធផល​បោះឆ្នោត​នោះ ក៏​នាំឱ្យមាន​ភាពច្របូកច្របល់ ហើយ​ជា លទ្ធផល​នាំឱ្យ​មនុស្ស​៦៨​នាក់​បាន​ស្លាប់​។ ដើម្បី​ធានា​នូវ​ការគ្រប់គ្រង​រដ្ឋាភិបាល ចម្រុះ​បានដាក់​បម្រាម​នូវ​គណបក្ស ប្រឆាំង ហើយ​បានតែងតាំង​មន្ត្រី​ដោយ ខ្លួនឯង​ចំណែក​នគរបាល​ត្រូវ បានក្លាយ ជា​កម្លាំង​បក្សនយោបាយ ។

​បោះឆ្នោត​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦៣ អាសនៈ​នៅ​សភា បាន​កើន​ដល់​៣១ ប៉ុន្តែ លទ្ធផល​គឺ​ដូចគ្នា​ទៅនឹង​ការបោះឆ្នោត ការ​ពី​ឆ្នាំ​១៩៦១ ។ យោងតាម​រូបមន្ត ដែល​បែងចែក​ដោយ បក្ស ZNP នោះ គណបក្ស ASP របស់លោក Abeid Amani Karume បានឈ្នះ​សំឡេងឆ្នោត ដល់​ទៅ​៥៤ ប៉ុន្តែ​ទទួល​បានតែ​១៣ អាសនៈ​ប៉ុណ្ណោះ ខណៈ​គណបក្ស ZNP/ZPPP បានឈ្នះ​ទាំងស្រុង ហើយ​បន្ត​ពង្រឹង​អំណាច របស់ខ្លួន​ទៀត ។

​គណបក្ស Umma Party ត្រូវបាន​បង្កើតឡើង​នៅ​ឆ្នាំ​នោះ ត្រូវបាន ហាមឃាត់ ហើយ​នគរបាល​ជា​ជន ស្បែក​ខ្មៅ​នៅលើ​តំបន់​ដីគោក ត្រូវបាន បណ្តេញចេញ ។ ប្រការនេះ​បាន​ដក ចេញ​យ៉ាងច្រើន​នូវ​កម្លាំង សន្តិសុខ ហើយ​បាន​បង្កើត​នូវ​ក្រុម​ទាហាន​វិញ ។ លើសពីនេះ​ទៅ រដ្ឋាភិបាល​ដែល គ្រប់គ្រង​ដោយ អភិជន​អារ៉ាប់​នៅ ហ្ស​ង់​ហ្ស៊ី​បា បានបង្ហាញ​គោលជំហរ យ៉ាងច្បាស់​ថា ស៊ុ​លត​ង់ នឹង​ស្វែង ទំនាក់ទំនង​ជិតស្និទ្ធ​ជាមួយ​ពិភព​អារ៉ាប់ ជាពិសេស​ជាមួយ អេ​ហ្ស៊ី​ប ហើយ​គ្មាន​ចំណាប់អារម្មណ៍​នឹង ទំនាក់ទំនង​ជាមួយ អាហ្វ្រិក ដីគោក​ដែលជា​បំណង​របស់ ជន​ស្បែក​ខ្មៅ​ភាគច្រើន​ឡើយ ។

​ទាសករ​នៅ ហ្ស​ង់​ហ្ស៊ី​បា ត្រូវ បាន​លុបបំបាត់​នៅ​ឆ្នាំ​១៨៩៧ ប៉ុន្តែ អភិជន​អារ៉ាប់​ភាគច្រើន​បាន​លាក់ទុក ជន​ស្បែក​ខ្មៅ​សម្រាប់​ជា​ទាសករ​របស់ ពួកគេ​ដដែល ដោយ​ពួកគេ​ចាត់ទុកថា ជន​ស្បែក​ខ្មៅ​ថា​ស័ក្តិសម តែ​ធ្វើជា ទាសករ​របស់​ពួកគេ​តែ​ម្យ៉ាង​ប៉ុណ្ណោះ ។ និយាយ​ជារួម ជន​ស្បែក​ខ្មៅ​នៅ ហ្ស​ង់​ហ្ស៊ី​បា រហូតដល់​ឆ្នាំ​១៩៦៣ ក៏​នៅ តែ​ត្រូវបាន​គេ​ចាត់ទុកថា​ជា​ទាសករ ដោយសារតែ​អតីតភាព​របស់​ពួកគេ​ធ្លាប់ ជា​ទាសករ​ផង ដោយសារ​បច្ចុប្បន្ន ពួកគេ​មាន​ជីវភាព​ទន់ទាប​ផង ហើយ​ម្យ៉ាងទៀត​ក៏​ព្រោះតែ​ភាព​ផ្សេង គ្នា​នៃ សាសនា គឺ​ពួកគេ​ជា​អ្នក​គ្រិស្តបរិស័ទ ខណៈ​ពួក​អភិជន អារ៉ាប់ ជា​អ្នក​ជន មូស្លីម ជាហេតុ​ធ្វើឱ្យ ពួកគេ​ប្រកាន់​រើស អើ​ង​យ៉ាង​ជ្រាលជ្រៅ​ចំពោះ​គ្នា​ទៅ វិញ​ទៅមក ។

​ហ្ស​ង់​ហ្ស៊ី​បា ទទួលបាន​ឯករាជ្យ ភាព​ពេញលេញ​របស់ខ្លួន​ពី​ចក្រភព អង់គ្លេស​នៅ​ថ្ងៃទី​១០ ខែធ្នូ ឆ្នាំ​១៩៦៣ ដោយមាន​រដ្ឋាភិបាល​ប​ក្ស​សម្ព័ន្ធ ZNP/ZPPP ដែលជា​រដ្ឋាភិបាល​រប​ស់​អភិជន អារ៉ាប់ ជា​អ្នកគ្រប់គ្រង​អំណាច ។ រដ្ឋាភិបាល​បានស្នើ​សុំឱ្យ​កងទ័ព​អង់គ្លេស បន្ត​នៅ​ទីនោះ​ទៀត ប៉ុន្តែ​អង់គ្លេស​បាន បដិសេធ ព្រោះ​មិន​ស្របច្បាប់​អន្តរជាតិ ផង ម្យ៉ាង​និន្នាការ​នៃ​ចលនា​ពួក​អ្នក កុម្មុយនីស្ត​ផង អាច​នាំមក​នូវ​ភាព តានតឹង ឬ ផុយ​ស្រួល​ចំពោះ​វត្តមាន កងទ័ព​អង់គ្លេស​នៅ​ទីនោះ ។

បដិវត្តន៍​ដ៏​ឃោរឃៅ
​កាលពី​ឆ្នាំ​១៩៥៩ នាយ​សារថី (​អ្នក​បររទេះ​) ម្នាក់​ជា​ជនជាតិ អ៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា ឈ្មោះ ច​ន អូ​កេ​ឡូ បាន​មកដល់​តំបន់ Pemba ប្រកបមុខរបរ​ជាជាង​កំបោរ ។ លុះដល់​ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ​១៩៦៣ គាត់​បាន ផ្លាស់​ទៅ ហ្ស​ង់​ហ្ស៊ី​បា ដោយបាន​ប្រកប មុខរបរ​ជា​មន្ត្រី​នៅក្នុង​សហជីព​កម្មករ ជាងគំនូរ ហ្ស​ង់​ហ្ស៊ី​បា និង Pemba ហើយក៏​ជា​សកម្មជន​នៅក្នុង​គណបក្ស ASP ផងដែរ ។

​នៅ​ថ្ងៃទី​១២ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៦៤ ជន​ស្បែក​ខ្មៅ រួមទាំង​ពួក​អតីត ប៉ូលិស ដែល​ទើបតែ​ត្រូវបាន​បណ្តេញ ចេញ​ថ្មីៗ​នោះ ប្រមាណ​ជា​៦០០-៨០០ ប្រដាប់​ដោយ​ដាវ លំពែង កាំបិត និង ដំបង​ដែក បាន​បើក​ការ វាយប្រហារ ទៅលើ​ទីតាំង ប៉ូលិស​នៅ​កោះ Unguja និង ស្ថានីយ​វិទ្យុ ។ កង​ប៉ូលិស អារ៉ាប់ ដែល​ទើបតែ​ដាក់ជំនួស​ថ្មីៗ ហើយ​ស្ទើរ តែ​គ្មាន​ការហ្វឹកហាត់​ផង​នោះ មិនយូរ ប៉ុន្មាន ក៏ត្រូវ​បាន​ពួក អ្នកបះបោរ​យក ឈ្នះ​បាន​ដោយ​ងាយ ។ ចំណែក​លោក អូ​កេ​ឡូ បាន​ដឹកនាំ​វាយប្រហារ ទៅលើ ការិយាល័យ​កណ្តាល​រប​ស់​ប៉ូលិស Ziwani ដោយ​ជោគជ័យ ហើយ​មាន​អ្នក បះបោរ​តែ​បួន​-​ប្រាំ​នាក់ ប៉ុណ្ណោះ ត្រូវបាន បាញ់សម្លាប់ ។​

​ព្រឹកស្អែក​ឡើង លោក អូ​កេ​ឡូ បានប្រកាស​តាម​វិទ្យុ​ថា មនុស្ស​របស់ គាត់​គ្រង់​ស្ថានការណ៍​បាន​ជោគជ័យ ហើយ​និង​អំពាវនាវ​ឱ្យ​ជន​អាហ្វ្រិក ទាំងអស់​ក្រោក​ឡើង​បះបោរ​គ្រប់ទិសទី ដើម្បី​ផ្តួលរំលំ​ពួក ចក្រពត្តិនិយម ។ លោក អូ​កេ​ឡូ បានប្រកាស​ខ្លួនឯង​ថា ជា​សេនាប្រមុខ ។ ត្រឹមតែ​រយៈពេល ប្រាំមួយ​ម៉ោង ទីតាំង​សំខាន់ៗ​របស់ រដ្ឋាភិបាល ត្រូវបាន​កាន់កាប់​ដោយ​ពួក អ្នកបះបោរ ។​

​នៅ​ទូទាំង​ទីក្រុង Stone Town ហាង​ទំនិញ និង​ផ្ទះសម្បែង​ដែលជា កម្មសិទ្ធិ​របស់​ជន អារ៉ាប់ និង​ជន អាស៊ី ខាងត្បូង ត្រូវបាន​ចូល​លួច​ប្លន់ ខណៈ ស្ត្រី អារ៉ាប់ និង ស្ត្រី អាស៊ី ខាងត្បូង ត្រូវបាន​ចាប់រំលោភ សេពសន្ថវៈ និង សម្លាប់ចោល ។​

​ស៊ុ​លត​ង់ និង នាយករដ្ឋមន្ត្រី មូ​ហា​ម៉ា​ដ់ ហ្សា​ម​តេ ហា​ម៉ា​ឌិ មួយអន្លើ ដោយ​សមាជិក​គណៈរដ្ឋមន្ត្រី បាននាំគ្នា ភៀសខ្លួន​ចេញពី​កោះ​នោះ ។ ចំណែក រាជវាំង​របស់ ស៊ុ​លត​ង់ និង ទ្រព្យសម្បត្តិ ទាំង​ប៉ុន្មាន​របស់​ស៊ុ​លត​ង់​ត្រូវបាន​ពួក អ្នកបះបោរ​រឹបអូស ។

​បុរស​ជា​ជនជាតិ អារ៉ាប់ ត្រូវ បាន​គេ​សម្លាប់​នៅតាម​ពាសពេញ​ផ្លូវ ហើយ​លិង្គ​របស់​ពួកគេ​ត្រូវបាន​កាត់ ហើយ​ញាត់​ចូល​មាត់​សព​ទាំងនោះ​វិញ ។ ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​បញ្ជា​យ៉ាង​ប្រុង​-​ប្រយ័ត្ន​របស់លោក អូ​កេ​ឡូ បាន​បញ្ជា​ឱ្យ ជន​អាហ្វ្រិក កាប់សម្លាប់​មិន​រើសមុខ នូវ​រាល់​ជន​អារ៉ាប់​ទាំងឡាយណា​ដែល គេ​បានឃើញ ។

​បន្ទាប់ពី​បាន​ត្រួតត្រា​លើក ទីក្រុង Stone Town រួចមក នៅ​ថ្ងៃទី​២ ពួក​អ្នកបះបោរ​បាន​បន្ត​វាយប្រហារ ទៅលើ​ទីក្រុង Manga ដើម្បី​កាន់កាប់ តំបន់​ជនបទ ហើយ​នៅក្នុង​យុទ្ធនាការ ទាំងនោះ ជន​អារ៉ាប់ ត្រូវបាន​កាប់សម្លាប់ ទាំង​គ្រួសារៗ ហើយ​ផ្ទះសម្បែង​របស់ ពួកគេ​ត្រូវបាន​ដុតបំផ្លាញ ។
​ ​
​លោក​ច​ន អូ​កេ​ឡូ បាន​អះអាង ជា​បន្តបន្ទាប់ និង​ដោយ​ម៉ឺងម៉ាត់​អំពី មូលហេតុ​ដែល​គាត់​ដឹកនាំ​បះបោរ បដិវត្តន៍​យ៉ាង​ឃោរឃៅ​នោះ​ថា គឺ​គាត់ បានឮ​សំឡេង​របស់​ព្រះ​ជា​ម្ចាស់ បាន ស្រែក​បញ្ជា​គាត់​ក្នុងនាម ជា​គ្រិស្ត សាសនិក​ម្នាក់ ឱ្យ​រំដោះ​ប្រជាពលរដ្ឋ នៅ​ហ្ស​ង់​ហ្ស៊ី​បា សម្រាប់​ព្រះ​យេស៊ូគ្រិស្ត ពី​ពួក​មូ​ស្ល៊ី​ម អារ៉ាប់ ហើយ​ថា អ្វីៗ​គ្រប់ យ៉ាង​ដែល​គាត់​ចេះ គឺ​រៀន​ពី​ព្រះគម្ពីរ បាយ​ប៊​ល (​គម្ពីរ​ពិសិដ្ឋ​ឬ​គម្ពីរ​គោល របស់​គ្រិស្តសាសនា ដូចជា​គម្ពីរ​ព្រះ ត្រៃបិដក របស់​ព្រះពុទ្ធសាសនា និង គម្ពីរ​កូ​រ៉ា​ន់ របស់​អ៊ិ​ស្លាម​) ។
​ ​
​នៅក្នុង​អំឡុង នៃ​បះបោរ​នោះ ស្ត្រី​ជនជាតិ​អារ៉ាប់ និង​ស្ត្រី​ជនជាតិ​អាស៊ី ខាងត្បូង រាប់ពាន់នាក់ ត្រូវបាន​ចាប់ រំលោភ​សេពសន្ថវៈ ហើយ​សម្លាប់ ចោល ដោយ​មនុស្ស​ពពួក​ជន​ស្បែក ខ្មៅ​របស់លោក​ច​ន អូ​កេ​ឡូ ។ អ្នកទោស ដែលជា​ជនជាតិ​អារ៉ាប់ ត្រូវបាន​មនុស្ស របស់លោក​អូ​កេ​ឡូ សម្លាប់​ទាំង​ក្រុម ទាំង​ហ្វូង ។ ដើម្បី​រក្សា​អាយុជីវិត​ជន អារ៉ាប់ និង​អាស៊ី​ខាងត្បូង ជាច្រើន​នាក់​នាំគ្នា​រត់គេចខ្លួន សម្រុក​ចូលទៅ​ប្រទេស អូ​ម៉​ង់ ។​
​ ​
​ជា​សារុប​មនុស្ស​ពី​ចន្លោះ ២.០០០-៤.០០០​នាក់ ដែលជា​ជន អារ៉ាប់ និង​ជន​អាស៊ី​ខាងត្បូង ត្រូវបាន ពពួកមនុស្ស​ស្បែក​ខ្មៅ​របស់លោក​ច​ន អូ​កេ​ឡូ​សម្លាប់​យ៉ាង​ឃោរឃៅ​ព្រៃផ្សៃ ។
​ ​
​មន្ត្រីការទូត​អាមេរិក លោក Don Petterson ដែល​បានឃើញ​ទិដ្ឋភាព ទាំងនោះ​ផ្ទាល់ បាន​ហៅ​អំពើ​កាប់ សម្លាប់​ពី​សំណាក់​ជន​អាហ្វ្រិក ទៅលើ ជន​អារ៉ាប់​ទាំងនោះ​ថា អំពើ​ប្រល័យ ពូជសាសន៍ ។ ពួក​មនុស្ស​របស់លោក ច​ន អូ​កេ​ឡូ នាំគ្នា​ដើរ​ស្រែក​ជ័យ​ឃោស នៅតាម​វិថី​នានា ថា “​ព្រះ​ជា​ម្ចាស់ (​យេ​ហ៊ូ​វ៉ា​) ប្រទាន​ពរ​ដល់​ជន​អាហ្វ្រិក​“ ដោយ​ពួកគេ​បាន​ហៅ​ខ្លួនគេ​ថា ជា “​កងទ័ព​របស់​ព្រះ​ជា​ម្ចាស់​“ ។ លោក អូ​កេ​ឡូ បាន​អះអាងថា ព្រះ​គ្រិស្ត គឺជា ជន​អាហ្វ្រិក ហើយ​ទ្វីបអាហ្វ្រិក គឺជា​ទ្វីប ដ៏​ពិសិដ្ឋ​របស់​ព្រះ​ជា​ម្ចាស់ ។​
​ ​
​បន្ទាប់ពី​បដិវត្តន៍
​បន្ទាប់ពី​នោះមក​ក្រុមប្រឹក្សា បដិវត្តន៍​មួយ​ត្រូវបាន​បង្កើតឡើង​ដោយ គណបក្ស ASP និង​គណបក្ស Umma ដើម្បី​បំពេញ​តួនាទី​ជា​រដ្ឋាភិបាល បណ្តោះអាសន្ន​ដោយមាន​លោក Abeid Amani Karume ជា​ប្រធានាធិបតី ។ ប្រទេស​ត្រូវបាន​ផ្លាស់ប្តូរ​ទៅជា សាធារណរដ្ឋ​ហ្ស​ង់​ហ្ស៊ី​បា និង​ប៉េ​ម​បា ។
​ ​
​គិត​ត្រឹម​ថ្ងៃទី​៣ ខែកុម្ភៈ និង ១៩៦៤ ដដែល​នោះ ស្ថានភាព​បាន វិលត្រឡប់​ទៅរក​ភាពប្រក្រតី​វិញ ហើយ​លោក Karume ត្រូវបាន​ប្រជា ពលរដ្ឋ​ទទួលស្គាល់​ជាទូទៅ​ថា ជា ប្រធានាធិបតី ។​
​ ​
​វាសនា​របស់​មេបះបោរ ច​ន អូ​កេ​ឡូ
​លោក​ច​ន អូ​កេ​ឡូ បាន​បង្កើត ក្រុម​កងកម្លាំង​រំដោះ (FMF) ជា​កងទ័ព ផ្ទាល់ខ្លួន​របស់គាត់ (​គឺជា​ពួក​ជន ដៃដល់​ដែល​បាន​ចាប់រំលោភ កាប់ សម្លាប់ លួច​ប្លន់​ជន​អារ៉ាប់ និង​អាស៊ី ខាងត្បូង នា​អំឡុង​ងើប​បះបោរ​) ។ ប៉ុន្តែ គិត​ត្រឹម​ខែមីនា ឆ្នាំ​ដដែល​នោះ កង កម្លាំង FMF ភាគច្រើន​របស់លោក អូ​កេ​ឡូ ត្រូវបាន​ដកហូត អាវុធ​ដោយ កងទ័ព​ដែល​គាំទ្រ​លោក Karume និង គណបក្ស Umma ។ នៅ​ថ្ងៃទី​១១ ខែ មីនា ឆ្នាំ​ដដែល​នោះ លោក​អូ​កេ​ឡូ ត្រូវ បាន​ដកហូត​តំណែង​ជា​សេនាប្រមុខ ហើយ​មិនត្រូវ​បានអនុញ្ញាត ឱ្យ​ត្រឡប់ ចូល​ហ្ស​ង់​ហ្ស៊ី​បា វិញ​ឡើយ ។ អូ​កេ​ឡូ ត្រូវបាន​និរទេស​ទៅ​ដែនដី Tanganyika រួច​បញ្ជូនទៅ​កេ​ន​យ៉ា ហើយ​ទីបំផុត ត្រូវបាន​បញ្ជូនទៅ​អ៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា ដែលជា​ប្រទេស​កំណើត​របស់ គាត់​វិញ​ដោយ គ្មាន​ទ្រព្យ​អ្វី​ជាប់​នឹង​ខ្លួន​មួយ​កាក់​មួយ សេន​ឡើយ ។
​ ​
​នៅ​ខែមេសា រដ្ឋាភិបាល​បង្កើត កងទ័ព​រំដោះ​ប្រជាពលរដ្ឋ (PLA) ហើយ​កង​កង​ម្លាំ​ង FMF របស់លោក អូ​កេ​ឡូ ដែល​នៅ​សេសសល់​ត្រូវបាន រំលាយចោល​ជា​ស្ថាពរ ។ ថ្ងៃទី​២៦ ខែ មេសា ឆ្នាំ​១៩៦៤ ដែនដី Tanganyika និង​ហ្ស​ង់​ហ្ស៊ី​បាន (Zanzibar) រួបរួមគ្នា បង្កើតបានជា​រដ្ឋ​មួយ​ឈ្មោះ Tanzania (​តង់​ហ្សា​នី​) ៕ ស្រាវជ្រាវ​ប្រែ​សម្រួល​: មេសា​

លោក ច​ន អូ​កេ​ឡូ ( អង្គុយ ) មេខ្លោង​បដិវត្តន៍ និង​កាប់សម្លាប់​រង្គាល​នៅ ហ្ស​ង់​ហ្ស៊ី​បា
សាកសព​នៃ​ជន​អារ៉ាប់ ដែល​ត្រូវ​ជន​ស្បែក​ខ្មៅ​សម្លាប់​នៅ​អំឡុង​បដិវត្តន៍​នៅ​ហ្ស​ង់​ហ្ស៊ី​បា​(​សព​ជន​អារ៉ាប់​)​