ទិវា​ប្រកាស​ឯករាជ្យ​ជាតិ​ព្រុយ​ណេ​

201

(​ភ្នំពេញ)៖ រដ្ឋាភិបាល និង ប្រជាពលរដ្ឋ​ព្រុយ​ណេ ប្រារព្ធ​ទិវា​ប្រកាស​ឯករាជ្យ​ជាតិ របស់​ពួកគេ​នៅ​ថ្ងៃទី ០១ ខែ មករា ដើម្បី​រំលឹក​ដល់​ថ្ងៃ​ដែល​ពួកគេ​ប្រកាស​ឯករាជភាព​ពី​អង់គ្លេស កាលពី​ឆ្នាំ ១៩៨៤ បន្ទាប់ពី​បាន​ស្ថិតក្រោម​អាណានិគម​អេ​ស្ប៉ា​ញ តាំងពី ឆ្នាំ ១៥៧៨ បន្ទាប់មក ក៏បាន​ធ្លាក់​ទៅក្នុង កណ្តាប់ដៃ​អង់គ្លេស​ចាប់ពី ខែ កញ្ញា ឆ្នាំ ១៨៨៨ មក ។ ប៉ុន្តែ អង់គ្លេស នៅតែ​បន្ត​ត្រួតត្រា ព្រុយ​ណេ រហូតដល់​ថ្ងៃទី ២៣ ខែ កុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៩៨៤ នោះ ។ ដូច្នេះ​ទិវា​ឯករាជ្យ​ជាតិ ត្រូវបាន​ប្រារព្ធ​នៅ​ថ្ងៃទី ២៣ ខែ កុម្ភៈ ឯណោះ​វិញ ចំណែក​ថ្ងៃទី ០១ ខែ មករា គឺជា​ថ្ងៃ​ប្រកាស​ឯករាជ្យ ។​
​ ​
ភូមិសាស្ត្រ​-​ប្រជាសាស្ត្រ​
​ជាតិ ព្រុយ​ណេ ដា​រុយ​សា​ឡាំ គឹជា​រដ្ឋ​កោះ ដែល​ប្រទេស​ទាំងមូល​ស្ថិតនៅលើ​កោះ Borneo មាន ផ្ទៃដី ៥.៧៦៥ គីឡូម៉ែត្រ​ក្រឡា ស្ថិតនៅក្នុង​តំបន់ អាស៊ី អាគ្នេយ៍ មាន​ដែនទឹក​ជាប់​ជាមួយ​ដែន​សមុទ្ទ ម៉ាឡេស៊ី និង ឥណ្ឌូណេស៊ី ។ ដើម្បី​ឆ្នាំ ២០១៨ មាន​ប្រជា​ពល​រដ្ឋា​ជាង ០៤ សែន ០៣ ម៉ឺន​នាក់ ភាកច្រើន ជា​អ្ន​កាន់សាសនា អ៊ិ​ស្លាម ។ ភាសាផ្លូវការ​គឺ​ភាសា ម៉ាឡេស៊ី (​អង់គ្លេស​ជា​ភាសា​ទី ២) រដ្ឋធានី​គឺ​ទីក្រុង បាន់​ដា ស៊េរី បេ​ហ្គា​វ៉ាន់ ។ ព្រុយ​ណេ គឺជា​សមាជិក​មួយ នៃ សមាជិក​ទាំង ១០ របស់ សមាគម​អាស៊ាន ហើយ​ព្រុយ​ណេ គឺជា​ប្រទេស​ក៏មាន​ស្តុក​ស្ត​ម​បំផុត​មួយ​ក្នុង​លោក ដោយសារតែ​រ៉ែ​ប្រេងកាត ។​

ប្រវត្តិសាស្ត្រ​-​ធ្លាក់​ក្នុង​កណ្តាប់ដៃ​អេ​ស្ប៉ា​ញ​
​គិត​ត្រឹម​ពាក់កណ្តាល​សតវត្សរ៍​ទី ១៦ ព្រុយ​ណេ គឺជា​អាណាចក្រ​ដ៏​ធំ​មួយ​ដោយមាន​ផ្ទៃដី​លាតសន្ធឹង ពី​ភាគ​ខាងជើង កោះ Borneo រហូត​ល់​ភាគខាងត្បូង​ប្រទេស ហ្វ៊ី​លី​ពី​ន ។ ប៉ុន្តែ​ចាប់ពី​អំឡុង សតវត្សរ៍​ទី ១៦ នោះ អាណាចក្រ​ព្រុយ​ណេ ក៏បាន​ចាប់ផ្តើម​ទន់ខ្សោយ​ដោយសារ​ទំនាស់​ដណ្តើម រាជបល្ល័ង្ក ។ ព្រះអង្គម្ចាស់ Pengiran Seri Lela និង Pengiran Seri Ratna បានរ​ត់ទៅ​ពឹង អាណានិគម អេ​ស្ប៉ា​ញ ដែល​កំពុង់​ដាក់​ទីតាំងនៅ​ប្រទេស ហ្វីលីពីន ឱ្យជួយ​ដណ្តើម​រាជ្យ​ពី​ព្រះអង្គម្ចាស់ Saiful Rijal ដែល​កំពុង​គ្រង​តំណែង​ជា ស៊ុ​លត​ង់ (​ស្តេច ឬ ស្តេចត្រាញ់ ) នៅ​អាណាចក្រ ព្រុយ​ណេ ដោយ​សន្យាថា នឹងដាក់​ព្រុយ​ណេ ឱ្យ​ជា​រដ្ឋ​រណប ឬ ចំណុះ អេ​ស្ប៉ា​ញ ប្រសិនបើ អេ​ស្ប៉ា​ញ ដណ្តើម​រាជ្យ​បល្ល័ង្ក ព្រុយ ណេ ឱ្យ​គាត់ (​ព្រះអង្គម្ចាស់ Pengiran Seri Lela) បាន ។​

​មហាអំណាច អេ​ស្ប៉ា​ញ បានចាត់ទុក អាណាចក្រ​ព្រុយ​ណេ ជា​មជ្ឈមណ្ឌល​បង្រៀន​គ​ម្ពី​រ​សាសនា អ៊ិ​ស្លាម នៅក្នុង ហ្វីលីពីន ដែល​ពេលនោះ ហ្វីលីពីន បាន​ក្លាយជា ទីតាំង អាណានិគម អេ​ស្ប៉ា​ញ រួចទៅហើយ ។ មហាអំណាច អឹ​រ៉ុ​ប អេ​ស្ប៉ា​ញ ដែលជា​អ្នក​គ្រិស្ត​និយម បានប្រកាស​សង្គ្រាម​ប្រឆាំង ព្រុយ ណេ នៅ​ឆ្នាំ ១៥៧៨ ក្នុង​គោលបំណង​នឹង​កាន់កាប់​រាជធានី កូតា បា​ទូ ដែលជា​រាជធានី នៃ ព្រុយ​ណេ នា​សម័យ​កាលនោះ ។

​ដោយមាន​ការជួយ​ពី​ជ្រោមជ្រែង​ពី​ព្រះអង្គម្ចាស់ Pengiran Seri Lela និង Pengiran Seri Ratna មហាអំណាច គ្រិស្ត​និយម អេ​ស្ប៉ា​ញ បាន​ចូលលុកលុយ​កាន់កាប់​រាជធានី កូតា បា​ទូ នៅ​ថ្ងៃទី ១៦ ខែ មេសា ឆ្នាំ ១៥៧៨ ហើយ​ព្រះអង្គម្ចាស់ Pengiran Seri Lela ក៏បាន​ឡើង​ធ្វើជា ស៊ុ​លត​ង់ នៃ អាណាចក្រ ព្រុយ​ណេ ។ រីឯ​ស៊ុ​លត​ង់ Saiful Rijal និង​ស្ម័គ្រ​បក្ស​បាន​បង្ខំចិត្ត​ភៀសខ្លួន​ចេញទៅ​តំបន់ Meragang ន្ទា​ប់​មក ហួស​ទៅ​តំបន់ Jerudong ។ ពី​តំបន់ Jerudong​ពួកគេ​បានរៀបចំ​ផែនការ ដើម្បី​បណ្តេញ​ពួកកងទ័ព​ឈ្លានពាន​ឱ្យ​ចាក​ចេញពី​ទឹកដី ព្រុយ​ណេ ។

​កងទ័ព អេ​ស្ប៉ា​ញ ដែល​ចូល​ឈ្លានពាន ព្រុយ​ណេ បាន​ដោយ​ជោគជ័យ​នោះ ក៏​បោះទីតាំង លើទឹក​ដី មូ​ស្ល៊ី​ម មួយ​នេះ​មិនបាន​សុខ​ឡើយ ដោយសារ​នៅ​ទីនោះ​មាន​ផ្ទុះឡើង​នូវ​ជំងឺ​អាសន្នរោគ យ៉ាង កាច​សាហាវ ។ ដោយហេតុនេះ ពួកគេ​បានសម្រេច​ចិត្ត​ចាក​ចេញពី ព្រុយ​ណេ ត្រឡប់​ទៅ​ទីក្រុង ម៉ានីល នៃ ប្រទេស ហ្វ៊ី​លី​ពី​ន ដែលជា​ទីតាំង​អាណានិគម​របស់​ពួកគេ​វិញ នៅ​ថ្ងៃទី ២៦ ខែ មិថុនា ឆ្នាំ ១៥៧៨ គឺ​បន្ទាប់ពី​បាន​ស្នាក់​នៅលើ​ទឹកដី ព្រុយ​ណេ បាន​រយៈពេល ៧២ ថ្ងៃ ។ ប៉ុន្តែ​មុននឹង​ចាកចេញ​ដូច្នេះ កងទ័ព គ្រិស្ត​និយម អេ​ស្ប៉ា​ញ បាន​ដុតបំផ្លាញ​នូវ​ព្រះវិហារ ម៉ូ​ស្ក របស់ អ៊ិ​ស្លាម ជា​ព្រះវិហារ​លំដាប់ កំពូល​របស់​ពិភពលោក​ដែលមាន​ដំបូល​ប្រាំ ។

​ចំណែក ស៊ុ​លត​ង់ Pengiran Seri Lela បាន​ស្លាប់​នៅ​អំឡុង​ខែ សីហា ឬ ខែ កញ្ញា នា​ឆ្នាំ ១៥៧៨ នោះ​ដោយសារតែ​ជំងឺ​អាសន្នរោគ ។ ប៉ុន្តែ​ក៏មាន​ការសង្ស័យថា គាត់​បាន​ស្លាប់​ដោយ​ត្រូវគេ​បំពុល ។ ប៉ុន្តែ​ឯកសារ​ក្នុងស្រុក​បាន​និយាយ​ផ្សេង​ពីនេះ​ទាំងស្រុង គឺ​បាន​អះអាងថា កងទ័ព​អេ​ស្ប៉ា​ញ និង បក្សពួក​ត្រូវបាន​បណ្តេញចេញ ពី​ព្រុយ​ណេ ដោយ​ព្រះអង្គម្ចាស់ Bendahara Sakam ជា​ប្អូនប្រុស របស់ ស៊ុ​លត​ង់ មួយអង្គ និង អ្នក​ប្រយុទ្ធ ព្រ​យុ​ណេ រាប់ពាន់នាក់ នៅក្នុង​សង្គ្រាម​ដែល​គេ​ហៅថា សង្គ្រាម Castilian ។

​ចំពោះ​ពួក​អ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រ​ជាច្រើន បានចាត់ទុក​ឯកសារ​នេះ​ថា គ្រាន់តែ​ជា​ឯកសារ​ព្រេង​និទាន ប្រវត្តិសាស្ត្រ​វិ​រ​បុរស ដែល​បាន​ប្រឌិត​ឡើង​ពីរ​បី​សតវត្សរ៍​ក្រោយមក​តែប៉ុណ្ណោះ ។ បន្ទាប់​មកពី​ចន្លោះ ឆ្នាំ ១៦៦០ ដល់ ឆ្នាំ ១៦៧៣ ប្រទេស​នេះ​មាន​សង្គ្រាមស៊ីវិល ។

​បាត់បង់​ទឹកដី​ជាង​ពាក់កណ្តាល​
​នៅពេលនោះ​អង់គ្លេស ក្លាយជា​មហាអំណាច​សំខាន់បំផុត​វិញ​នៅ​តំបន់​នោះ ។ នៅពេល​មាន​ជម្លោះ ដណ្តើម​រាជបល្ល័ង្ក​ដូច្នេះ ក៏មាន​ព្រះអង្គម្ចាស់​ខ្លះទៅ​ពឹង​អង់គ្លេស​ឱ្យជួយ ។ ឆ្លៀតពេល​ដូច្នោះ អង់គ្លេស បាន​បើក​ការវាយប្រហារ​ទៅលើ​ចក្រភព​ព្រ​យុ​ណេ នៅ​អំឡុង ខែ កក្កដា ឆ្នាំ ១៨៤៦ ដោយ សំអាងថា អ្នក​កំពុង​កាន់អំណាច​នៅ​ព្រុយ​ណេ​នោះ គ្មាន​សិទ្ធិ​ស្របច្បាប់​ធ្វើជា ស៊ុ​លត​ង់ ដែល​តាមពិតទៅ មកពី​អ្នកកាន់អំណាច​នោះ មិន​រណប​អង់គ្លេស តែប៉ុណ្ណោះ ។

​រហូតដល់​អំឡុង​ទសវត្សរ៍ ១៨៨០ អាណាចក្រ ព្រុយ​ណេ នៅតែ​បន្ត​ដាំ​ក្បាល​ចុះ ។ មានការ​ងើប បះបោរ​ជា​លក្ខណៈ​ឧទ្ទាម​ចោរ​សមុទ្ទ ជាច្រើន​កន្លែង ។ នៅ​ឆ្នាំ ១៨៣៨ អ្នកជំនួញ​ជនជាតិ​អង់គ្លេស ម្នាក់​ឈ្មោះ James Brokke បាន​ទៅដល់​តំបន់ Sarawak ក្នុង​បំណង​ធ្វើ​ជំនួញ ។ ប៉ុន្តែ​ធ្វើ​ពាណិជ្ជកម្ម មិនកើត​ដោយសារតែ​ការ​ងើប​បះបោរ​ទាំងឡាយ​នៅ​តំបន់​នោះ ។ គាត់​បាន​ជួបពិភាក្សា​ជាមួយ​ឳ​ពុក មារ​បស់ ស៊ុ​លត​ង់ ឈ្មោះ Pangeran Muda Hashim ។ បន្ទាប់មក គាត់​បាន​ជួយ ស៊ុ​លត​ង់ បង្ក្រាប ចលនា​ឧទ្ទាម​ចោរ​សមុទ្ទ​នានា រហូត​បាន​លើក ស៊ុ​លត​ង់ ឡើងលើ​រាជបល្ល័ង្ក​វិញ នៅ​ឆ្នាំ ១៩៤១ ។
​ទោះយ៉ាងណា ស្ថានភាព​នៅតែ​មិនទាន់​ហ្នឹង​ធឹង​នៅឡើយ គឺ​នៅមាន​ក្រុម​ឧទ្ទាម​ប្រឆាំង ស៊ុ​លត​ង់ ជាច្រើន​ទៀត ដែល ស៊ុ​លត​ង់ មិនអាច​ខ្វះ លោក James Brooke បានឡើយ ។ ជាការ​តបស្នង ស៊ុ​លត​ង់ អូ​ម៉ា អា​លី សាយ​ហ្វ៊ូ​ដៀ​ន ២ បានប្រគល់​ទឹកដី​តំបន់ Sarawak ទៅឱ្យ​លោក​មេទ័ព James Brooke កាន់កាប់ ហើយ​ប្រទាន​ឋានៈ​ដល់​គាត់​ថា “ រាជា (​ស្តេច​) នៃ Sarawak នៅ​ថ្ងៃទី ២៤ ខែ កញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៤១ ហើយ​ត្រូវ​បានប្រកាស​ជា​ផ្លូវការ​នៅ​ថ្ងៃទី ១៨ ខែ សីហា ឆ្នាំ ១៩៤២ ។
​ក្រោយមក រាជា Brooke និង ក្មួយប្រុស​របស់គាត់ ដែល​ស្នង​អំណាច​ត​ពី​គាត់ បាន​វាតទី យក​ទឹក ដី​លើសពី​អ្វីដែល ស៊ុ​លត​ង់ បានប្រគល់​ឱ្យ ជាហេតុ​ធ្វើឱ្យ អាណាចក ព្រុយ​ណេ​បាត់បង់​ទឹកដី យ៉ាងច្រើន ហើយ​ទឹកដី​ទាំងនោះ​ចាប់ពីពេលនោះ​មក មិនដែល​ត្រឡប់​មកជា​កម្មសិទ្ធិរ​បស់ ព្រុយ​ណេ វិញ​ឡើយ ហើយ អាណាចក្រ Sarawak បាន​ក្លាយជា សហព័ន្ធ ម៉ាឡេស៊ី នៅ​ថ្ងៃទី ១៦ ខែ កញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៦៣ )​។​

​ធ្លាក់​ក្រោម​អាណានិគម​អង់គ្លេស
​ពេលនោះ ស៊ុ​លត​ង់ Hashim Jalilul Alam Aqamaddin នៃ អាណាចក្រ ព្រ​យុ​ណេ បាន​អំពាវនាវ ឱ្យ​អង់គ្លេស ជួយ បញ្ឈប់​នូវ​ការទន្ទ្រាន​យក​ទឹកដី ព្រុយ​ណេ ពី​សំណាក់ រាជា Brookes ។ ដោយហេតុនេះ សន្ធិសញ្ញា​មួយ ស្តីពី​ការការពារ ( ព្រុយ​ណេ ដោយ​អង់គ្លេស ) ត្រូវបាន​ចរចា និង ចុះហត្ថលេខា​ជា មួយ អង់គ្លេស ដោយបាន​ចូល​ជា​ធរមាន​ចាប់ពី​ថ្ងៃទី ១៧ ខែ កញ្ញា ឆ្នាំ ១៨៨៨ ។
​នៅ​ក្នុ​សន្ធិសញ្ញា នេះ​បានផ្តល់​កាតព្វកិច្ច​ទៅឱ្យ​អង់គ្លេស ជា​អ្នកការពារ ប៉ុន្តែ​ថា ស៊ុ​លត​ង់ មិនមាន សិទ្ធិ​ប្រគល់​ទឹកដី​ទៅឱ្យ​បរទេស​ណាមួយ​ដោយ​គ្មាន​ការព្រមព្រៀង​ពី​សំណាក់​អង់គ្លេស​ឡើយ ។ អង់គ្លេស ក៏មាន​កាតព្វកិច្ច​ជា​អ្នកកាន់កាប់​កិច្ចការបរទេស​របស់​ព្រុយ​ណេ ផងដែរ (​រហូតដល់​ឆ្នាំ ១៩៨៤)

​ប៉ុន្តែ​នៅ​ឆ្នាំ ១៨៩០ អាណាចក្រ Sarawak បាន​បន្ត​ទន្ទ្រាន​យក​ទឹកដី ព្រុយ​ណេ ដូច​មុន​នៅ​ស្រុក Pandaruan ហើយ​កងទ័ព​អង់គ្លេស មិនបាន​ចាត់វិធានការ​អ្វី​ឡើយ ដោយ​អង់គ្លេស​ឈរលើ គោលជំហរ អាណាចក្រ Sarawak មិនមែនជា​បរទេស​ទេ​ដែល​តាមពិតទៅ​ក៏​ព្រោះតែ អង់គ្លេស​លម្អៀង​ទៅរក អាណាចក្រ Sarawak ព្រោះ​អ្នកគ្រប់គ្រង អាណាចក្រ នេះ គឺជា​ជនជាតិ អង់គ្លេស ដែល​សេចក្តី​នេះ គេ​អាចនិយាយបាន កិច្ចព្រមព្រៀង​របស់ ស៊ុ​លត​ង់ ជាមួយ​អង់គ្លេស ក្នុងការ​ការពារ ព្រុយ​ណេ នេះ ចំពោះ Sarawak គឺ​ដូចជា​ចុះហត្ថលេខា​ឱ្យ​មេចោរ​ការពារ​កូនចោរ ដោយ​ស្របច្បាប់ ។ ជា​លទ្ធផល គឺ​ព្រុយ​ណេ នៅសល់តែ​ទឹកដី​មួយ​ក្តុ​ប​តូច​សព្វថ្ងៃ​នេះឯង ។
​រ៉េ​ស៊​ដង់​អង់គ្លេស ត្រូវបាន​ដាក់​នៅ ព្រុយ​ណេ នា​ឆ្នាំ ១៩០៦ ក្រោម​កិច្ចព្រមព្រៀង​ការពារ ព្រុយ​ណេ ។ រ៉េស៊ីដង់ មាន​កាតព្វកិច្ច​ជា​អ្នកផ្តល់​ប្រឹក្សា ដែល​និយាយ​ម្យ៉ាង​ទៀតថា​ជា​អ្នក​បង្គាប់បញ្ជា ស៊ុ​លត​ង់ នូវ​រាល់​កិ​ច្ចា​នុ​កិច្ច​រដ្ឋបាល ។ បន្តិច​ម្តងៗ រ៉េស៊ីដង់ បាន​ត្រួតត្រា​លើ​កិច្ចការ​ប្រតិបត្តិ ពោលគឺ​ក្តោប ក្តាប់​អំណាច នៅ​ព្រុយ​ណេ ច្រើនជាង ស៊ុ​លត​ង់ ទៅទៀត (ប្រព័ន្ធ រ៉េស៊ីដង់ ត្រូវបាន​បញ្ចប់​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៥៩ )​។​

ការរកឃើញ​រ៉ែ​ប្រេងកាត​
​អណ្តូងរ៉ែ​ប្រេងកាត​ដំបូង​ឈ្មោះ S-1 ត្រូវបាន​ខួង​សា​កល្ប​ជា​លើកដំបូង​នៅ​ថ្ងៃទី ១២ ខែ កក្កដា ឆ្នាំ ១៩២៨ ។ រ៉ែ​ប្រេងកាត ត្រូវបាន​រកឃើញ​ដំបូង​នៅ​ជម្រៅ ២៩៧ ម៉ែត្រ ហើយ​ត្រូវបាន​ប្រកាស​រកឃើញ នៅ​ថ្ងៃទី ០៥ ខែ មេសា ឆ្នាំ ១៩២៩ ។ នៅ​ថ្ងៃទី ១៩ ខែ សីហា ឆ្នាំ ១៩២៩ អណ្តូង​ទី ២ ត្រូវបាន​ខួង ។ អណ្តូងរ៉ែ​ប្រេងកាត​នៅ​ព្រុយ​ណេ ត្រូវបាន​រកឃើញ​ជា​បន្តបន្ទាប់ ។ គិត​ត្រឹម​ឆ្នាំ ១៩៤០ ប្រេងកាត ត្រូវបាន​បូម​ក្នុង​មួយឆ្នាំ ជាង​ប្រាំមួយ​លាន​ធុង (​បារ៉ែល​)​។ ចាប់ពីពេលនោះ​មក ប្រេងកាត និង ឧស្ម័ន​ធម្មជាតិ បាន​ក្លាយជា​ប្រភពធនធាន​ដ៏​សំខាន់បំផុត​សម្រាប់​អភិវឌ្ឍន៍ ព្រុយ​ណេ ហើយក៏​ជា ទ្រព្យ សម្បត្តិ​មហាសាល​សម្រាប់​ភាពមានបាន​របស់​ព្រុយ​ណេ​រហូតមកដល់​សព្វថ្ងៃ ។

​ជប៉ុន​ចូលកាន់​កាប់
​ព្រឹក​ព្រហាម​នៃ​ថ្ងៃទី ០៨ ខែ ធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៤១ កងទ័ព​ជប៉ុន បើក​ការវាយលុក​ទៅ​មូលដ្ឋាន​ទ័ពជើងទឹក អាមេរិក នៅ ភៀ​ល​ហា​ប៊ឺ​រ៍ ជាហេតុ​ធ្វើឱ្យ​សង្គ្រាមលោកលើកទី ២ ឆាបឆេះ​ឡើង ។ នៅ​ថ្ងៃទី ១៦ ខែ ធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៤១ ដដែល​នោះ កងទ័ព​ជប៉ុន បាន​ដណ្តើម​កាន់កាប់​ព្រុយ​ណេ ទាំង​ស្រុ ពី​ចក្រភព​អង់គ្លេស បន្ទាប់ពី​ប្រយុទ្ធ​គ្នា​អស់​រយៈពេល ០៦ ថ្ងៃ ។​

​មន្ត្រី​ព្រុយ​ណេ សំខាន់ៗ​ត្រូវបាន​បញ្ជូនទៅ​សិក្សា​នៅ​ប្រទេស ជប៉ុន ក្នុង​បំណង​ត្រៀម​នឹង​ប្រកាស ឯករាជភាព​របស់ ព្រុយ​ណេ ។ ខណៈ​នេះ កិច្ចការ​សំខាន់ៗ​ស្ថិតក្រោម​ការកាន់កាប់​បណ្តោះ អាសន្ន​របស់ កងទ័ព​ជប៉ុន ទម្រាំ​ដល់​ថ្ងៃ​ប្រកាស​ឯករាជភាព ។

​នៅ​អំឡុង​ឆ្នាំ ១៩៤៣ កងទ័ព​សម្ព័ន្ធមិត្ត បាន​វាយលុក​យ៉ាងខ្លាំង​ក្លា​ទៅលើ​កងទ័ព​ជប៉ុន​នៅ​ព្រុយ ណេ បណ្តាលឱ្យ​ជំនួញ​តាម​កប៉ាល់​ត្រូវបាន​បញ្ឈប់ ។ ស្បៀងអាហារ និង ថ្នាំពេទ្យ​ក៏​ចាប់ផ្តើម​ខ្វះមុខ ខ្វះក្រោយ ហើយ​ប្រជាពលរដ្ឋ​ក៏​ធ្លាក់​ក្នុង​សភាព​ទុ​រ្ភឹ​ក្ស និង មាន​ជំងឺ ។ នៅ​ឆ្នាំ ១៩៤៤ កងទ័ព​សម្ព័ន្ធមិត្ត​បើក​ការវាយលុក​ដោយ​ទម្លាក់​គ្រាប់បែក ធ្វើឱ្យ​ខ្ទេចខ្ទាំ​យ៉ាងខ្លាំង​ទាំង​ទីក្រុង និង ជនបទ ។​

​ថ្ងៃទី ១០ ខែ មិថុនា ឆ្នាំ ១៩៤៥ កងទ័ព​អូស្ត្រាលី ដោយមាន​ជំនួយ​ពី​កងទ័ពអាកាស​អាមេរិក និង កងទ័ពជើងទឹក​ផង បាន​ទៅ​ដណ្តើម​តាំងនៅ​កោះ Borneo ពី​ជប៉ុន ។ បន្ទាប់ពី​ការប្រយុទ្ធ​យ៉ាង ឃោរឃៅ​អស់​រយៈពេល ០៣ ថ្ងៃ​មក កងទ័ព​សម្ព័ន្ធមិត្ត​បាន​ចូល​ដណ្តើម​កាន់កាប់​ទីក្រុង​របស់​ប្រទេស ព្រុយ​ណេ ។ កងទ័ព​ជប៉ុន នៅ​ព្រុយ​ណេ បាន​ចុះចាញ់​នៅ​ថ្ងៃទី ១០ ខែ កញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៤៥ ។ ព្រុយ​ណេ បាន​ធ្លាក់​ក្នុង​កណ្តាប់ដៃ​អង់គ្លេស​ម្តងទៀត (​រហូតដល់​ខែ កក្កដា ឆ្នាំ ១៩៤៦ )​។​

​ក្រោ​សង្គ្រាមលោកលើកទី ២
​ថ្ងៃទី ១២ ខែ មេសា ឆ្នាំ ១៩៤៦ គណៈបក្ស The Barisan Pemuda ( ចលនា​យុវជន​) គឺជា​គណបក្សនយោបាយ​ដំបូង​បំផុត ដែល​ត្រូវបាន​បង្កើត​នៅ ព្រុយ​ណេ ។ ប៉ុន្តែ​គណបក្ស​នេះ បាន​រលាយ​ទៅវិញ​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៤៨​ដោយសារ​មិនមាន​សកម្មភាព​អ្វី​គួរឱ្យ​ចាប់អារម្មណ៍ ។
​ព្រុយ​ណេ បាន​ក្លាយជា​សមាជិក នៃ សហព័ន្ធ​ម៉ាឡេស៊ី​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៦២ ( ១៩៦៣ ?) ។ មាន​ក្រុមខ្លះ​បាន​ជំទាស់​ទៅនឹង​ការចូលរួម​នោះ ព្រោះ​ពួកគេ​យល់ថា គឺជា​ការ​ចាញ់​ប្រៀប ម៉ាឡេស៊ី ហើយ​ឈ្មោះ នៃ ប្រទេស ព្រុយ​ណេ អាច​នឹង​រលាយ​ទៅជា​ប្រទេស ម៉ាឡេស៊ី​នៅ​ថ្ងៃ​ណាមួយ ។ ដោយ​ហ​តុ​នេះ​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៦២ នោះ មាន​ក្រុម​ឧទ្ទាម​តូច​មួយ​បានកើត​ឡើង ប្រឆាំងនឹង​រាជានិយម ។ ប៉ុន្តែ​ក្រុម​ឧទ្ទាម​នោះ​ត្រូវបាន​បង្ក្រាប​ទៅវិញ​ដោយមាន​កិច្ច​ទំនុកបម្រុង​ដោយ​កងទ័ព​អង់គ្លេស ។ បន្ទាប់មក ព្រុយ​ណេ ក៏​សម្រេចចិត្ត​ចាក​ចេញពី​សមាជិកភាព នៃ សហព័ន្ធ ម៉ាឡេស៊ី ។

​ការ​តាក់​តែ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ
​នៅ​ខែ កក្កដា ឆ្នាំ ១៩៥៣ ស៊ុ​លត​ង់ អូ​ម៉ា អា​លី សាយ​ហ្វ៊ូ​ដៀ​ន ទី ៣​បាន​បង្កើត​គណៈកម្មកា​រ​មួយ ដែលមាន​សមាជិក ០៧ រូប ដោយ​ឱ្យ​ឈ្មោះថា Tujuh Serangkai សម្រាប់​ស្វែងរក​មតិ ប្រជាពលរដ្ឋ​ក្នុងការ​តាក់តែង​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ ព្រុយ​ណេ ។ នៅ​ខែ ឧសភា ឆ្នាំ ១៩៥៤ ស៊ុ​លត​ង់ រ៉េស៊ីដង់ និង បេសកជន​ជាន់ខ្ពស់ បាន​ជួបពិភាក្សា​អំពី​លទ្ធផល​ដែល​គណៈកម្មការ Tujuh Serangkai បាន​រកឃើញ ។ បន្ទាប់មក​ពួកគេ ក៏បាន​ព្រមព្រៀង​ឱ្យ​ព្រាង​នូវ​ច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​មួយ​សម្រាប់ ព្រុយ​ណេ ។

​នៅ​ខែ មីនា ឆ្នាំ ១៩៥៩ ស៊ុ​លត​ង់ បាន​ដឹកនាំ​គណៈប្រតិភូ​ម​មួយក្រុម​ទៅ​ទីក្រុង ឡុង​ដ៍ ដើម្បី​ពិភាក្សា អំពី​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដែល​ត្រូវ​បានដាក់​ស្នើឡើង ។ បន្ទាប់ពី​បាន​ពិនិត្យ និង ពិភាក្សា​មក រដ្ឋាភិបាល អាណានិគម​អង់គ្លេស បាន​យល់ព្រម​លើ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​នោះ ។ ដោយហេតុនេះ នៅ​ថ្ងៃទី ២៩ ខែ កញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៥៩ នោះ កិច្ចព្រមព្រៀង​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ ត្រូវបាន​ចុះហត្ថលេខា​នៅ​ទីក្រុង បាន់​ដា ស៊េរី បេ​ហ្កា​វ៉ាន់ នៃ ប្រទេស ព្រុយ​ណេ ។ ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រង​បែប រ៉េស៊ីដង់ ក៏ត្រូវ​បានបញ្ចប់​ត្រឹម​នេះឯង ។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ថ្មី​នេះ បានចែង និង ប្រកាសថា ព្រុយ​ណេ គឺជា​រដ្ឋ​ស្វ័យគ្រប់គ្រង ខណៈដែល កិច្ចការបរទេស សន្តិសុខ និង កិច្ចការពារ​ប្រទេស ស្ថិតនៅ​ជា​កាតព្វកិច្ច​របស់​ចក្រ​ភព​អង់គ្លេស ។ ផែនការអភិវឌ្ឍន៍​ជាតិ ត្រូវបាន​ដាក់ចេញ ជា​បន្តបន្ទាប់​ដោយ ស៊ុ​លត​ង់ អូ​ម៉ា អា​លី សាយ​ហ្វ៊ូ​ដៀ​ន ទី ៣ ដែលមាន​ទឹកប្រាក់ ជា មួយ​ពាន់​ដុល្លារ​អាមេរិក ។

​ឯករាជភាព​
​នៅ​ថ្ងៃទី ១៤ ខែ វិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៧១ ព្រះអង្គម្ចាស់ ស៊ុ​លត​ង់ ហាស្សាន់ បូល​គា​ហ៍ បាន​ចាក​ចេញទៅ ទីក្រុង ឡុង​ដ៍ ដើម្បី​ពិភាក្សា​អំពី​ការ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​កាលពី​ឆ្នាំ ១៩៥៩ ។ កិច្ចព្រមព្រៀង​ថ្មី​មួយទៀត ត្រូវបាន​ចុះហត្ថលេខា​នៅ​ថ្ងៃទី ២៣ ខែ វិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៧១ ដោយ​ចែងថា “ ព្រុយ​ណេ​ត្រូវបាន ប្រគល់ឱ្យ​នូវ​សិទ្ធ​ស្វ័យគ្រប់គ្រង​កិច្ចការ​ផ្ទៃក្នុង​យ៉ាង​ពេញលេញ ។ ចក្រភព​អង់គ្លេស​ទទួលបន្ទុក តែ​កិច្ចការបរទេស និង កិច្ច​ការពារជាតិ​ប៉ុណ្ណោះ ។ ព្រុយ​ណេ និង ចក្រភព​អង់គ្លេស បាន​ព្រមព្រៀងគ្នា ទទួលខុសត្រូវ​រួមគ្នា​នូវ​វិស័យ​សន្តិសុខ និង កិច្ច​ការពារជាតិ “ ។

​នៅ​ថ្ងៃទី ០៧ ខែ មករា ឆ្នាំ ១៩៧៩ សន្ធិសញ្ញា​មួយទៀត​ត្រូវបាន​ចុះហត្ថលេខា​រវាង ព្រុយ​ណេ និង ចក្រភព​អង់គ្លេស ដោយ​ចែងថា “ ព្រុយ​ណេ ទទួលខុសត្រូវ​នូវ​កិច្ចការ​អន្តរជាតិ ក្នុងឋានៈ​ជា​រដ្ឋ​ឯករាជ្យ ។ ចក្រភព​អង់គ្លេស​ព្រម​ជួយ​បញ្ហា​ការទូត “ ។

​នៅ​ខែ ឧសភា ឆ្នាំ ១៩៨៣ ចក្រភព​អង់គ្លេស បានប្រកាសថា ឯករាជភាព របស់​ព្រុយ​ណេ នឹងត្រូវ​បានប្រគល់​ឱ្យ​នៅ​ថ្ងៃទី ០១ ខែ មករា ឆ្នាំ ១៩៨៤ ។ ថ្ងៃទី ៣១ ខែ ធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៨៣ ការជួប​ជុំគ្នា​ដ៏​ធំ​មួយ​ត្រូវបានធ្វើ​នៅតាម​ព្រះវិហារ​ម៉ូ​សក៍ នៃ ស្រុក​ទាំង​បួន​របស់​ប្រទេស ។ ពាក់កណ្តាល​អា​ធ្រា​ត​ឈានចូល​ថ្ងៃទី ០១ ខែ មករា ឆ្នាំ ១៩៨៤ គឺជា​ការប្រកាស​ឯករាជ​ភាព ពេញលេញ​របស់ ព្រុយ​ណេ ។ រដ្ឋាភិបាល និង ប្រជាពលរដ្ឋ ព្រុយ​ណេ ប្រារព្ធ​ទិវា​ប្រកាស​ឯករាជ្យ​ជាតិ របស់​ពួកគេ ដើម្បី​រំលឹក​ដល់​ថ្ងៃ​នេះឯង ៕ ស្រាវជ្រាវប្រែសម្រួល: មេសា

ស៊ុ​លត​ង់ អូ​ម៉ា អា​លី សាយ​ហ្វ៊ូ​ដៀ​ន ទី ៣ ជា​អ្នកផ្តើមគំនិត​តាក់តែង​រដ្ឋ​ម​ធម្មនុញ្ញ ព្រុយ​ណេ ដែលជា​មូលដ្ឋាន​នាំឱ្យ​ព្រុយ​ណេ ទទួលបាន​ឯករាជភាព​ពី អង់គ្លេស (​អូ​ម៉ា អា​លី​)
ទីក្រុង បាន់​ដា ស៊េរី បេ​ហ្កា​វ៉ាន់ នៃ ប្រទេស ព្រុយ​ណេ (​បេ​ហ្កា​វ៉ាន់​)