ទិវា​ឯករាជ្យ​ជាតិ ហ្គ្រើ​ណាដ​

194
ចែករម្លែក

ភ្នំពេញៈ រដ្ឋាភិបាល និង​ប្រជាពលរដ្ឋ ហ្គ្រើ​ណាដ ប្រារព្ធ​ទិវា​ឯករាជ្យ​ជាតិ​របស់​ពួកគេ នៅ​ថ្ងៃទី​៧ ខែកុម្ភៈ ដើម្បី​រំឭក​ដល់​ថ្ងៃ​ដែល​ពួកគេ ទទួលបាន​ឯករាជ្យ​ពី​ចក្រភព​អង់គ្លេស កាលពី​ឆ្នាំ ១៩៧៤ ។ ប៉ុន្តែ​ត​ពី​នោះ​ទៅ ប្រទេស ក៏​មិនទាន់​សូវ​បាន​សុខ​ស្រួល​ប៉ុន្មាន​ឡើយ រហូតដល់​ឆ្នាំ ១៩៨៤ ។​

ភូមិសាស្ត្រ​-​ប្រជាសាស្ត្រ​
ហ្គ្រើ​ណាដ គឺជា​រដ្ឋ​កោះ​ដ៏​តូច​ច្រឡឹង​មួយ ស្ថិតនៅ​ភាគ​អាគ្នេយ៍ នៃ​សមុទ្ទ​កា​រ៉ា​អ៊ី​ប​មាន​ទៅ ដោយ​កោះ​ហ្ក្រ​ង់​ណា​ដា និង​កោះ​ស្រដៀង​គ្នា​នោះ​ចំនួន ៦ ទៀត បង្កើតបានជា​ផ្ទៃដី សរុប ៣៤៨,៥ គីឡូម៉ែត្រ​ក្រឡា មាន​ព្រំដែន​ជាប់ ទ្រី​នី​ដា តូ​បា​ហ្គោ និង​វេ​ណេ​ហ្ស៊ុ​យ​អេ​ឡា ។ ដើមឆ្នាំ​២០២០ មាន​ប្រជាពលរដ្ឋ​ជាង ១១២.០០០ នាក់ ភាគច្រើន ជា​អ្នក​កាន់សាសនា គ្រិស្ត រដ្ឋធានី​គឺ​ទីក្រុង សាំង​ហ្ស៊​ក ។​

​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​
មុន​ការ​ទៅដល់​ទីនោះ នៃ​ជនជាតិ​អឺរ៉ុប ហ្គ្រើ​ណាដ ត្រូវបាន​រស់នៅ​ដោយ​កុលសម្ព័ន្ធ Arawaks ។ អំឡុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ ១៦០០ សង្គ្រាម​រវាង បារាំង ជនជាតិ​ការី​បស៍ ( បច្ចុប្បន្ន​ជនជាតិ នៃ​សាធារណរដ្ឋ ដូ​មី​និក ) ដណ្តើម​កោះ ហ្គ្រើ​ណាដ នេះ ។ បារាំង​បាន​កសាង​ទីក្រុង​មួយ​ដាក់ ឈ្មោះថា Fort Royal ។

​នៅ​ឆ្នាំ​១៦៤៩ បារាំង បាន​បញ្ជូន​បេសកជន ២០៣ នាក់ មកពី​តំបន់​ម៉ា​ទី​និក ដឹកនាំ​ដោយ​លោក ហ្សា​ក ឌូ ប៉ា​កេ​ត៍ បាន​ទៅ​បោះទីតាំង​អចិន្ត្រៃយ៍ នៅលើ​កោះ​ហ្គ្រើ​ណាដ ។ ប៉ុន្មាន​ខែក្រោយ​មក ពួក​អ្នក​ចំណូល​ថ្មី ក៏មាន​ទំនាស់​ជាមួយ​អ្នក​ម្ចាស់​កោះ អូសបន្លាយ​រហូតដល់​ឆ្នាំ ១៦៥៤ ជា​ពេលដែល បារាំង បាន​ចូល​បង្ក្រាប និង ត្រួតត្រា​កោះ​នោះ​ទាំងស្រុង ។ អ្នកស្រុក​ម្ចាស់​កោះ ដែល​នៅ​សេសសល់​ជីវិត អ្នកខ្លះ​បាន​រត់​ចាក​ចេញពី​ទីនោះ អ្នកខ្លះ​ភៀសខ្លួន​ទៅ​តំបន់​ឆ្ងាយ ដាច់ស្រយាល នៃ​កោះ​នោះ ហើយ​បាន​ក្លាយជា​ជនជាតិភាគតិច​រសាត់​អណ្តែត​ហើយ សហគមន៍​ចុងក្រោយ បាន​សាបសូន្យ​ទៅ នៅ​អំឡុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ ១៧០០ ។​

​សង្គ្រាម ៧ ឆ្នាំ ( រវាង បារាំង និង អេ​ស្ប៉ា​ញ និង រដ្ឋ​បរិវារ ប្រឆាំងនឹង​ចក្រភព​អង់គ្លេស និង​រដ្ឋ​បរិវារ ពី​ឆ្នាំ ១៧៥៦ ដល់​ឆ្នាំ ១៧៦៣ ) កោះ ហ្ក្រ​ង់​ណា​ដា បាន​ធ្លាក់​ទៅក្នុង​កណ្តាប់​ដែ ចក្រភព​អង់គ្លេស​ជា​ផ្លូវការ តាមរយៈ​សន្ធិសញ្ញា​ទីក្រុង​ប៉ារីស នា​ថ្ងៃទី​១០ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ​១៧៦៣ ។​

​ដោយមាន​ការជួយ​គាំទ្រ​ពី​បារាំង ដែលជា​សត្រូវ​សួរ​ពូជ​របស់ អង់គ្លេស ផង ដែនដី​ក្រោម អាណានិគម​អង់គ្លេស នៅ​ទ្វីបអាមេរិក បាន​ក្រោក​ឡើង​ប្រឆាំង​អាណានិគម​អង់គ្លេស​បញ្ឆេះ ជា​សង្គ្រាម​យ៉ាង​សន្ធោសន្ធៅ​ចាប់ពី​ឆ្នាំ ១៧៧៥ ដល់​ឆ្នាំ ១៧៨៣ ទើប​បញ្ចប់​ទៅដោយ​ដែនដី ទាំងនោះ​ប្រកាស​បង្កើតជា សហរដ្ឋអាមេរិក ។ ដោយសារ​អង់គ្លេស កំពុង​ជាប់ដៃ​នឹង​សង្គ្រាម ទើប​ដែន​កោះ​ហ្គ្រើ​ណាដ ត្រូវបាន​បារាំង ដណ្តើម យក​វិញ នៅក្នុង​ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៧៧៩ ។ ទោះយ៉ាងណា តាមរយៈ​សន្ធិសញ្ញា​ទីក្រុង​វែក​សៃ នា​ឆ្នាំ​១៧៨៣ ហ្គ្រើ​ណាដ ត្រូវបាន​ប្រគល់ ទៅឱ្យ​ចក្រភព​អង់គ្លេស ។ ប៉ុន្តែ​ក៏មាន​បដិវត្តន៍​ប្រឆាំង​អង់គ្លេស ពី​ចន្លោះ​ឆ្នាំ ១៧៩៥ ដល់​ឆ្នាំ ១៧៩៦ ដែល​ធ្វើឱ្យ​អង់គ្លេស ស្ទើរតែ​មិនអាច​គ្រប់គ្រង​បាន ។​

​លុះដល់​ឆ្នាំ​១៨៧៧ ដែន​កោះ​ហ្គ្រើ​ណាដ ត្រូវបាន​ដាក់បញ្ចូល​ជា រាជា​ណា​និគម​អង់គ្លេស ។ លោក Theophilus A. Marryshow បាន​បង្កើត​សមាគម​រដ្ឋាភិបាល​តំណាង (RGA) នា​ឆ្នាំ ១៩១៧ ក៏​ញ៉ាំងឱ្យមាន​ការតាក់តែង​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​សម្រាប់​ប្រជាពលរដ្ឋ​នៅ ហ្គ្រើ​ណាដ ។ តាម រយៈ​ការ​មានច្បាប់​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​នេះ លុះដល់​ឆ្នាំ ១៩២១-១៩២២ ហ្គ្រើ​ណាដ គឺមាន​លក្ខណៈ អត្តសញ្ញាណ ជា​រដ្ឋាភិបាល​រាជា​ណា​និគម ។ តាមរយៈ​ការកែប្រែ​នេះ​បានផ្តល់​សិទ្ធិ​ដល់​ជន នៅលើ​កោះ ហ្គ្រើ​ណាដ បោះឆ្នោត​ជ្រើសរើស​សមាជិក ៥ រូប ក្នុងចំណោម​សមាជិក​ទាំង ១៥ រូប នៃ ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ ។​

ឯករាជភាព ហ្គ្រើ​ណាដ​
​ឆ្នាំ​១៩៥០ លោក អេ​រីក ហ្គេ​រី បាន​បង្កើត​គណបក្សនយោបាយ​មួយ​ឈ្មោះថា គណបក្សពលកម្ម​ហ្ក្រ​ង់​ណា​ដា​រួបរួម ( Grenada United Labour Party )​ដែល​ពីដំបូង​ឡើយ​វា​គ្រាន់តែ​ជា សហជីព​ពាណិជ្ជកម្ម ដឹកនាំ​ធ្វើបាតុកម្ម​ជាច្រើន​នៅក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៥១ ដើម្បី​ទាមទារ​លក្ខន្តិកៈ ការងារ​ឱ្យបាន​ប្រសើរ​ជាង​មុន​ប៉ុណ្ណោះ ។​
​ ​
ប៉ុន្តែ​បាតុកម្ម​ទាំង​នោះបាន​ផ្ទុះ​រាលដាល​ទៅជា​ភាពអនាធិបតេយ្យ​យ៉ាង​មហិមា​ដែលនាំឱ្យ អាគារ​ជាច្រើន​ត្រូវបាន​ដុត​កម្ទេច ហើយ​អាជ្ញាធរ​អង់គ្លេស​បង្ខំចិត្ត​ត្រូវ​ប្រើ​កងទ័ព ដើម្បី​គ្រប់ គ្រង​ស្ថានភាព​ឡើងវិញ ។

​នៅ​ថ្ងៃទី​១០ ខែតុលា ឆ្នាំ​១៩៥១ ហ្គ្រើ​ណាដ បានរៀបចំ​ការបោះឆ្នោត​លើកដំបូង​របស់ខ្លួន ដោយ​លោក អេ​រីក ហ្គេ​រី ឈ្នះ​បាន ៦ អាសនៈ ក្នុងចំណោម​អាសនៈ​សរុប ៨ ។​

​នៅ​ថ្ងៃទី​៣ ខែមករា ឆ្នាំ​១៩៥៨ កោះ​នានា​នៅ​តំបន់​សមុទ្ទ​កា​រ៉ា​អ៊ី​ប ក្រោម​អាណានិគម អង់គ្លេស ដែល​ក្នុងនោះ​ក៏មាន ហ្គ្រើ​ណាដ ផង​នោះ បាន​ប្រមូល​ផ្តុំគ្នា​បង្កើតជា សហព័ន្ធ ឥណ្ឌា ខាងលិច ។ ប៉ុន្តែ សហព័ន្ធ នេះ ត្រូវបាន​សាបរលាប​ទៅ​រៀងខ្លួន​វិញ​នៅត្រឹម​ថ្ងៃទី ៣១ ខែ ឧសភា ឆ្នាំ ១៩៦២ ។​

​នៅ​ថ្ងៃទី​៣ ខែមីនា ឆ្នាំ​១៩៦៧ ហ្គ្រើ​ណាដ ត្រូវបាន​ផ្តល់ឱ្យ​នូវ​ស្វ័យភាព​យ៉ាង​ពេញ លេញ​សម្រាប់​កិច្ចការ​ផ្ទៃក្នុង ក្នុងឋានៈ​ជា​រដ្ឋ​រួបរួម ។ លោក Herbert Blaize បាន​កាន់តំណែង​ជា​នាយករដ្ឋមន្ត្រី នៃ​រដ្ឋ​រួបរួម ហ្គ្រើ​ណាដ ពី​ខែមីនា ដល់​ខែសីហា ឆ្នាំ​១៩៦៧ ។ បន្ទាប់មក​គឺ​លោក អេ​រីក ហ្គេ​រី បាន​ឡើងកាន់តំណែង ជានា​យក រដ្ឋមន្ត្រី​បន្ត រហូតដល់​ខែ កុម្ភៈ ឆ្នាំ​១៩៧៤ ។ ក្រោម​ការដឹកនាំ​របស់​លោកនាយក​រដ្ឋមន្ត្រី អេ​រីក ហ្គេ​រី ហ្ក្រ​ង់​ណា​ដា ត្រូវបាន​អង់គ្លេស ប្រគល់​ឯករាជ្យភាព យ៉ាង​ពេញលេញ នៅ​ថ្ងៃទី​៧ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ​១៩៧៤ ។​

​រដ្ឋាភិបាល និង​ប្រជាពលរដ្ឋ ហ្គ្រើ​ណាដ ប្រារព្ធ​ទិវា​ឯករាជ្យ​ជាតិ របស់​ពួកគេ ដើម្បី​រំឭក​ដល់ ថ្ងៃ​នោះឯង ។​

​ក្រោយ​ទទួលបាន​ឯករាជភាព​
​ប៉ុន្តែ​បន្ទាប់ពី​ទទួលបាន​ឯករាជ្យភាព​មក ក៏មាន​ទំនាស់​ផ្ទុះឡើង​រវាង​រដ្ឋាភិបាល​របស់លោក អេ​រីក ហ្គេ​រី និង គណបក្សនយោបាយ​ជា​គូប្រជែង​នានា រួមទាំង​គណបក្ស New Jewel Movement (NJM) ដែលជា​បក្សកុម្មុយនិស្ត​របស់លោក Maurice BishopCivil ផង ។ ការបោះឆ្នោត​ឆ្នាំ​១៩៧៦ គណបក្ស​របស់លោក ហ្គេ​រី បានឈ្នះ ប៉ុន្តែ​បក្សប្រឆាំង​មិន​ទទួល យក​ឡើយ ដោយ​ពួកគេ​បាន​ចោទថា លទ្ធផល​នៃ​ការបោះឆ្នោត​នោះ គឺជា​ការ​គៃបន្លំ ។​

​ខែមីនា ឆ្នាំ​១៩៧៩ គណបក្ស New Jewel Movement បានធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ​ទម្លាក់​លោក ហ្គេ​រី , ផ្អាក​សុពលភាព​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ និង​បង្កើត​រដ្ឋាភិបាល​បដិវត្ត​ន៍​ប្រជាជន (PRG) ដោយមាន​លោក Maurice Bishop តែងតាំង​ខ្លួនឯង​ថា ជា​នាយករដ្ឋមន្ត្រី ។ រដ្ឋាភិបាល​នេះ​បង្កើត​ទំនាក់ទំនង​ជិត ស្និទ្ធ​ជាមួយ​គុយបា , នី​កា​រ៉ា​ហ្គ័​រ និង​បណ្តា​រដ្ឋ​កុ​ម្មុយ​និ​ស្តដ​ទៃទៀត ។ រាល់​គណបក្ស នយោបាយ​ទាំងអស់ ត្រូវបាន​ហាមឃាត់ លើកលែងតែ​គណបក្ស New Jewel Movement ហើយក៏​គ្មាន​ការបោះឆ្នោត​ដែរ ។​
​ ​
ថ្ងៃទី​១៩ ខែតុលា ឆ្នាំ​១៩៨៣ ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី Bernard Coard និង ភរិយា​របស់គាត់ ដោយ មានការ​គាំទ្រ ដោយ​កងទ័ព​អា​ល្លី​ម៉​ង់ បានធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ​ទម្លាក់​រដ្ឋាភិបាល​លោក Maurice Bishop ហើយ​ឃុំឃាំង​គាត់ នៅក្នុង​ផ្ទះ ។ បាតុកម្ម​ឱ្យ​ដោះលែង​លោក Bishop ក៏បាន​កើត ឡើង​ពាសពេញ​កោះ ហើយ​ទីបំផុត គាត់​ក៏ត្រូវ​បាន​ដោះលែង ។ ប៉ុន្តែ​នៅពេលដែល​គាត់ ប៉ុង​ប៉ង​ដណ្តើម​អំណាច​ឡើងវិញ​នោះ គាត់​ត្រូវបាន​កងទ័ព​ចាប់ខ្លួន និង​កាត់ទោស​ប្រហារ ជីវិត​ជាមួយនឹង​សហការី ៦ នាក់​ផ្សេងទៀត ។ បន្ទាប់មក ប្រទេស​នេះ​ត្រូវ​បានដាក់​ក្រោម ច្បាប់អាជ្ញាសឹក ។

​ថ្ងៃទី​២៥ ខែតុលា ឆ្នាំ​១៩៨៣ កងទ័ព​អាមេរិក បាន​ចូល​ឈ្លានពាន​រដ្ឋ​កោះ ហ្គ្រើ​ណាដ ។ ខែធ្នូ ឆ្នាំ​១៩៨៤ ការបោះឆ្នោត​បែប​ប្រជាធិបតេយ្យ ត្រូវបាន​ប្រារព្ធ​ឡើង ហើយ​សុខសន្តិភាព ក៏​កើតមាន​ឡើងវិញ​រហូត​មក ៕ ស្រាវជ្រាវ​ប្រែ​សម្រួលៈ មេសា

លោក អេ​រីក ហ្គេ​រី ជា​អ្នកដឹកនាំ​ទាមទារ​បាន​ឯករាជភាព ហ្គ្រើ​ណាដ ពី​អង់គ្លេស
ទីក្រុង សាំង​ហ្ស៊​ក នៃ ប្រទេស ហ្គ្រើ​ណាដ