ទិវា​ឯករាជ្យ​ជាតិ អ៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា​

1359
ចែករម្លែក
  • 11
    Shares

​ភ្នំពេញ៖ ​រដ្ឋាភិបាល និង​ប្រជាពលរដ្ឋ អ៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា ប្រារព្ធ​ទិវា​ឯករាជ្យ​ជាតិ របស់​ពួកគេ នៅ​ថ្ងៃទី​៩ ខែតុលា ដើម្បី រំឭក​ដល់​ថ្ងៃ​ដែល​ពួកគេ ប្រកាស​ឯករាជ្យភាព​ពី​ចក្រភព​អង់គ្លេស កាលពី​ឆ្នាំ ១៩៦២ ។ ទោះយ៉ាងណា ដោយសារ​មានការ​ខ្វែងគំនិត​គ្នា​អំពី​វាសនា​របស់​អាណាចក្រ អ៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា ទើប​ទំនាស់​ផ្ទៃក្នុង នៅតែ​បន្ត​អូសបន្លាយ​ជាច្រើន​របត់​ទៀត ។​

ភូមិសាស្ត្រ​-​ប្រជាសាស្ត្រ
​សាធារណរដ្ឋ​អ៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា មាន​ផ្ទៃដី ២៤១.០៣៨ គីឡូម៉ែត្រ​ក្រឡា ស្ថិតនៅ​អាហ្វ្រិក​ខាងកើត នៅ​តំបន់​មហា​បឹង​អាហ្វ្រិក នៅតាម​ដង​ទន្លេ​នី​ល មាន​ព្រំដែន​ជាប់​នឹង​ប្រទេស​កេ​ន​យ៉ា ស៊ូដង់ ខាងត្បូង កុង​ហ្គោ រ​វ៉ាន់ដា តង់​ហ្សា​នី និង​បឹង វី​ក​តូ​រី​យ៉ា (Victoria) ។ ឆ្នាំ​២០១៨ មាន​ប្រជាពលរដ្ឋ ជាង ៤៤ លាន នាក់ ភាគច្រើន​ជា​អ្នក​កាន់សាសនា​គ្រិស្ត ភាសាផ្លូវការ គឺ​ភាសា​អ៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា រដ្ឋធានី គឺ​ទីក្រុង កាំ​ប៉ា​ឡា ។​

ប្រវត្តិសាស្ត្រ​
​ពួក​អ្នក​បុ​រា​ណ្យ​វិទូ បាន​រកឃើញថា បុព្វបុរស​របស់​ជន​ជាតិ​អ៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា គឺជា​អម្បូរ​ពួក​អ្នក ប្រមាញ់ ប្រមូល​ផ្តុំគ្នា អំឡុង​កាលពី ១៧០០-២៣០០ ឆ្នាំមុន ។ អំឡុង កាលណោះ ពួក​មនុស្ស​និយាយ​ភាសា បាន​ទូ (Bantu) ដែល​ទំនងជា​ពួក​អ្នកមាន​ដើមកំណើត ចេញពី​អាហ្វ្រិក​កណ្តាល បាន​ទៅដល់​តំបន់​ដែលជា​ប្រទេស​អ៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា សព្វថ្ងៃនេះ ។

​ពួកគេ​បាន​ពង្រីក​ដែន​អំណាច​ត្រួតត្រា​លើ​ផ្នែក​ភាគច្រើនបំផុត​នៃ​តំបន់​មហា​បឹង​អាហ្វ្រិក ហើយ​បង្កើតបានជា​អាណាចក្រ​ដ៏​មានអំណាច​មួយ ឈ្មោះថា អាណាចក្រ គី​តា​រ៉ា ឬ អាណាចក្រ ប៊ូ​នី​យ៉ូ​រ៉ូ​ប​-​គី​តា​រ៉ា ។​

​លុះដល់​អំឡុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ​១៨៣០ មាន​ពួកពាណិជ្ជករ​អារ៉ាប់ ចូលទៅ​តំបន់​ដីគោក ពី ឆ្នេរ​មហាសាគរ​ឥណ្ឌា នៃ អាហ្វ្រិក ខាងកើត ។​

​ធ្លាក់​ក្រោម​អាណានិគម​អង់គ្លេស នៅ​អំឡុង​ទស្សវត្សរ៍ ឆ្នាំ​១៨៦០ មាន​ពួក​ជនជាតិ​អង់គ្លេស បាន​តាម​រុករក​ប្រភព​ទន្លេ​នី​ល បាន​ទៅដល់​ទឹកដី​អាណាចក្រ គី​តា​រ៉ា​(​ដែលជា​តំបន់​ប្រទេស អ៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា បច្ចុប្បន្ន​)​។ លុះដល់​ឆ្នាំ​១៨៧៧ បេសកជន​សាសនា ឬ​អ្នក​ផ្សព្វផ្សាយ​សាសនា​គ្រិស្ត ប្រូ​តិ​ស្តង់ របស់​ចក្រភព​អង់គ្លេស បាន​ទៅដល់​អាណាចក្រ ប៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា (Buganda, ជា​អាណាចក្រ​ប្តូរ​ឈ្មោះ​មកពី អាណាចក្រ គី​តា​រ៉ា ហើយ​ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ​អាណាចក្រ អ៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា​)​។ លុះដល់​ឆ្នាំ​១៨៧៩ ពួក​អ្នក​ផ្សព្វផ្សាយ​សាសនា​គ្រិស្ត និកាយ កាតូលិក របស់ បារាំង ក៏បាន​ទៅដល់​ទីនោះ​ដែរ ។ អំណឹះតទៅ​ទឹកដី​អាណាចក្រ​ដ៏​ធ្លាប់​តែមាន​ភាព សុខសាន្ត​នេះ លែងមាន​ភាព​សាន្តត្រាណ​ទៀតហើយ គឺមាន​ទំនាស់​សាសនា និង​ទំនាស់ ដណ្តើម​អំណាច បានចាប់ផ្តើម​កើតឡើង ដោយមាន​សាសនា នៅក្រោយ​ខ្នង ។​

​សូមបញ្ជាក់ថា នៅក្នុង​ប្រទេស​ដែល​កាន់​គ្រិស្តសាសនា ពួក​បព្វជិត​គឺជា​មុំ​១ ក្នុងចំណោម​មុំ នៃ​អំណាច​ទាំង ៣ របស់​ប្រទេស (​មុំ​ពីរ​ផ្សេងទៀត​គឺ ស្តេច និង គហបតី​)​។​ដូច្នេះ​ការដែល ពួក​មហាអំណាច បញ្ជូន​សាសនា​ទូត ទៅ​ផ្សព្វផ្សាយ​សាសនា​គ្រិស្ត នៅ​ប្រទេស​ណាមួយ​នោះ គោលដៅ​ចម្បង​របស់​ពួកគេ គឺ​ប្រ​មួល​យក​អំណាច​ពី​ប្រទេស​នោះ យ៉ាងហោចណាស់ ឱ្យបាន ១ ភាគ ៣ ពី​ប្រទេស​នោះ ទៅឱ្យ​មហាអំណាច ឬថា មហាអំណាច​ប្រមូល​អំណាច​ពី ប្រទេស​ដទៃ តាមរយៈ​សាសនា​គ្រិ​ស្តិ​នេះឯង ។​

​យ៉ាងណាមិញ ពេលដែល​សាសនា​គ្រិស្ត បាន​ទៅដល់​អាណាចក្រ ប៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា​ក៏​មិន​ខុសពី​លើក មុនៗ​ដែរ គឺជា​ដំបូង​ពួកគេ​គ្រាន់តែ​ដើម្បី​សាបព្រោះ​សាសនា​គ្រិស្ត​ប៉ុណ្ណោះ​។ លុះ​ក្រោយមក គឺ​នៅពេលដែល​ប្រទេស​នេះ ក្លាយជា​ប្រទេស កាន់សាសនា​ច្រើន​មក​ពួក​មេដឹកនាំ​គ្រិស្ត សាសនា ក៏​ចាប់ផ្តើម​ធ្វើតាម​ទម្លាប់ ដូច​អ្វីដែល​ពួក​បព្វជិត នៅក្នុង​គ្រិស្តសាសនា នៅ​ប្រទេស​ដទៃ​ដែរ គឺ​ទាមទារ​យក​អំណាច ១ ផ្នែក​ពី​ស្តេច នៅ ប៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា ។​

​ស្តេច និង​មន្ត្រី​របស់​អាណាចក្រ​ប៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា បាន​មើលឃើញ​ពុតត្បុត​នេះ​ទើប​មិន​ព្រម​ប្រគល់ អំណាច​ទៅឱ្យ​ពួក​អ្នកដឹកនាំ​សាសនា​ទាំង​នោះឡើយ ព្រោះថា ប្រសិនបើ​ស្តេច​ប្រគល់​អំណាច ទៅឱ្យ​ពួក​អ្នកដឹកនាំ​សាសនា​ទាំងនោះ គឺ​ស្មើនឹង​ប្រគល់​អំណាច​ទៅឱ្យ​អង់គ្លេស (​ប្រូ​តិ​ស្តង់​) ឬ​បារាំង ដែល​(​កាតូលិក​) ដែលជា​អ្នកយក​គ្រិស្តសាសនា ទៅ​សាបព្រោះ​នៅ​ទី​នោះដែរ ។​

​ពេលនោះ ពួក​អ្នកដឹកនាំ​គ្រិស្ត​សា​នា​ទាំ​នោះ ដែល​ទទួលបាន​មនោគមន៍វិជ្ជា​គ្រិស្តសាសនា ពេញ​មនោគតិ ទៅហើយនោះ ក៏​កើត​មានះ មើលលែងឃើញ​អំពី​ពុតត្បុត​របស់​មហាអំណាច មកលើ​ប្រទេស​របស់ខ្លួន​ទៀតហើយ គឺ​មើល​ឃើញតែ “​ព្រះ​ជា​ម្ចាស់​” តាម​ការអន្ទង​ដួងចិត្ត ពី​ព្រះគម្ពីរ ដែល​ត្រូវបាន​និពន្ធ​ចងក្រង​យ៉ាង​ប៉ិនប្រសព​នៃ​អ្នកប្រាជ្ញ​សាសនា​កើត​ទៅជា​ការ ប្រជែង​ដណ្តើម​អំណាច​ជា​បព្វជិត​ភាវ ពី​ស្តេច​អាណាចក្រ ប៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា ដែល​ទីបំផុត​មាន អ្នកដឹកនាំ​សាសនា​អង់​គ្លី​កង់ (​និកាយ​សាសនា​គ្រិស្ត​បុរាណ​និយម​) ២៣ នាក់ និង​អ្នក​កាន់ កាតូលិក ២២ នាក់ ត្រូវបាន​កាត់ទោស​ប្រហារជីវិត​ដោយសារតែ​ពួកគេ​ប្រជែង​ដណ្តើម អំណាច​ពី​ស្តេច Mwanga II នៃ អាណាចក្រ ប៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា នេះ ។

​តាមពិតទៅ សម្រាប់​ពួក​មហាអំណាច ដែលជា​ប្រទេស​កាន់​គ្រិស្តសាសនា​ទិដ្ឋភាព​ប្រហាក់ ប្រហែល​នឹង​អ្វី ដែល​បានលើកឡើង​ខាងលើនេះ មិនមែនជា​រឿង​ថ្មី​ទេ ហើយ​សឹងតែ​អាច និយាយបានថា ហេតុការណ៍​ប្រទូស​រាយ​រហូតដល់​បាត់បង់​ជីវិត​បែបនេះ គឺជា​ផែនការ​របស់ ពួក​មហាអំណាច​ទាំងនោះ ក៏​ថា​បាន ។ ដោយមាន​បទពិសោធន៍ ពេញ​ខ្លួន​ទៅហើយនោះ អង់គ្លេស បាន​ឆ្លៀត​យក​ករណី កាត់ទោស​ប្រហារជីវិត​ខាងលើនេះ​ទៅ​បំប៉ោង​ពង្រីក​ពាស ពេញ​អាណាចក្រ ឱ្យ​ស្អប់​ស្តេច និង​មន្ត្រី​របស់​ប្រទេស​នាំឱ្យ​ច្របូក ច្របល់ កោ​ល​ហល យ៉ាងខ្លាំង​នៅក្នុង​សង្គម ប៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា ។ ប៉ុន្តែ​ប្រជារាស្ត្រ ប៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា ភាគច្រើន​(​ក៏​ប្រហាក់ប្រហែល ទៅនឹង​ពួក​មនុស្ស​នៅក្នុង​ប្រទេស​ដែល​ត្រូវបាន​សាបព្រោះ​មនោគមន៍វិជ្ជា​សាសនា​គ្រិស្ត ផ្សេងៗ​ទៀត​ដែរ​) មើល​មិន​យល់​ឧបាយកល​នេះឡើយ គឺ​គិតតែ​នាំគ្នា​គាំទ្រ​សាសនា​គ្រិស្ត តែប៉ុណ្ណោះ ។​

​ដូច​យុទ្ធសាស្ត្រ​ដែល​ខ្លួន​ធ្លាប់​ធ្វើបាន​ជោគជ័យ កន្លងមក​ដែរ គឺ​នៅពេល​ឃើញ​អាណាចក្រ ប៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា កំពុងមាន​ភាព​រង្គោះរ​ង្គើ​ផ្ទៃក្នុង ដោយសារតែ​និន្នាការ​សាសនា​គ្រិស្ត​ដូច្នេះ ក៏​ចាប់ផ្តើម​បន្ថែម​ផ្នែក​ពាណិជ្ជកម្ម​មួយទៀត គឺ​បញ្ជូន​ក្រុមហ៊ុន Imperial British East Africa Company (IBEAC) ឱ្យ​ចាប់ផ្តើម​ចរចា​អំពី​ពាណិជ្ជកម្ម ក្នុង​តំបន់​នោះ ចាប់ពី​ឆ្នាំ​១៨៨៦ ។

​ចាប់ពី​ឆ្នាំ​១៨៨៦ នោះមក អាណាចក្រ​ប៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា ក៏​ចាប់ផ្តើម​មាន​សង្គ្រាម​សាសនា​ផ្ទុះឡើង ពីដំបូង​សង្គ្រាម​សាសនា រវាង​ជន​មូ​ស្លិ​ម ប្រឆាំងនឹង​ជន​គ្រិស្ត​និយម ។ លុះ​ចាប់ពី​ឆ្នាំ​១៨៩០ គឺ​សង្គ្រាម​សាសនា រវាង​ពួក​ប្រូ​តិ​ស្តង់ និង​ពួក កាតូលិក ដែល​បើ​ពិនិត្យ​ថយក្រោយ​វិញ​ទៅ ឃើញថា អាណាចក្រ​ប៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា បាន​ធ្លាក់ចូល​អន្ទាក់​អង់គ្លេស ហើយក៏​បានសេចក្តីថា អាណានិគម​អង់គ្លេស មកលើ​តំបន់​នេះ ជិត​កើតឡើង​ហើយ ។

​ជំហាន​បន្ទាប់មក ក្រុមហ៊ុន IBEAC បាន​រំអុក​ថា ដោយសារតែ​បញ្ហា​អស្ថេរភាព​ស៊ីវិល និង​បញ្ហា​ហិរញ្ញវត្ថុ​នោះ ពួកគេ (IBEAC) មិនអាច​ធានា​នូវ​ពាណិជ្ជកម្ម​ក្នុង​តំបន់​នោះ បាន​ទៀត​ទេ​។ ប្រហាក់ប្រហែល ឬ​ដូចគ្នា​ទៅនឹង​ការឈាន​ទៅធ្វើ​អាណានិគម​លើ​ប្រទេស ដទៃ​ដែរ រដ្ឋាភិបាល​អង់គ្លេស បាន​យក​បញ្ហា​នេះ​ធ្វើជា ” លេស​” ក៏បាន​ប្រើ​អំណាច​រំលាយ អាណាចក្រ​ប៊ូ​ង​ហ្ក​ង់​ដា និង​ដែនដី​ជិតខាង ដើម្បី​បង្កើតជា​តំបន់​អាណាព្យាបាល​អ៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា បាន​ដោយ​ជោគជ័យ​នៅ​ឆ្នាំ​១៨៩៤ ។ ពាក្យ​ថា អ៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា ក៏​ចាប់ផ្តើម​មាន​ពី​ពេល​នោះឯង ។

​នេះហើយ​គឺជា​វិធីសាស្ត្រ មិនមែនជា​លើកដំបូង ហើយក៏​មិនមែនជា​លើកចុងក្រោយ​ដែរ ដែល​ចក្រភព​អង់គ្លេស ប្រើប្រាស់ ដើម្បី​ឈានទៅរក​ការធ្វើ​អាណានិគម​លើ​ប្រទេស​ណាមួយ ។

ការដែល ជប៉ុន លេច​ឡើងជា​មហាអំណាច​មួយ​ក្នុង​លោក ក៏​នាំឱ្យ​មានការ​ប៉ះពារ​គ្នា​ខ្លាំង​ទៅៗ ជាមួយនឹង​ពួក​មហាអំណាច នៅ​អឺរ៉ុប ដូចជា អង់គ្លេស និង បារាំង ជាដើម​ដែលមាន​ប្រទេស ក្រោម​អាណានិគម ពាសពេញ​ពិភពលោក ដោយ​រួមទាំង​អាស៊ី​ផង ។ ការរក្សា និង​ពង្រីក អំណាច​គ្នា នៃ​មហាអំណាច អឺរ៉ុប និង​មហាអំណាច អាស៊ី គឺ​ជប៉ុន​ក៏បាន​ក្លាយជា​បរិបទ ក្តៅ​ទៅៗ​រហូត​ឆាបឆេះ​ជា​សង្គ្រាម​ពិភពលោក​លើក​ទី​២​ដ៏​សន្ធោសន្ធៅ​ឡើង​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៣៩ ដល់​ឆ្នាំ​១៩៤៥)​។​

​ឯករាជ្យ​ពី​អង់គ្លេស​
​ដើម្បី​កៀរគរ​បាន​ប្រទេស​នានា ចូល​ជា​សម្ព័ន្ធមិត្ត​របស់ខ្លួន ក្នុង​សង្គ្រាមលោកលើកទី​២ នៅ​ថ្ងៃទី​១២ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ​១៩៤១ ប្រធានាធិបតី​អាមេរិក ហ្វ្រាំង​គ្លី​ន រូ​សឺ​វ៉ែល​ត៍ និង​នាយករដ្ឋមន្ត្រី អង់គ្លេស លោក វីន​ស្តុ​ន ឈឺ​ឈី​ល បាន​ជួបពិភាក្សា អំពី​អនាគត​ពិភពលោក​ក្រោយ​សង្គ្រាម​។ ជា​លទ្ធផល សម្រេចបាន​ក្រម​ប្រតិបត្តិ​មួយ​ដែល​គេ​ឱ្យ​ឈ្មោះថា “​ក្រម​ប្រតិបត្តិ (​ឬ​ធម្មនុញ្ញ​) អា​ត្ល​ង់​ទិ​ក “ ដែល​ក្នុងនោះ​មាន​មាត្រាមួយ ចែង​អំពី​សិទ្ធិ​ស្វ័យភាព ឬ​ការ​រួច​ផុតពី​ការត្រួតត្រា ឬ​អាណានិគម គឺ​អាស្រ័យ​ឆន្ទៈ​របស់​ប្រជាពលរដ្ឋ ភាគច្រើន​។ ក្រម​ប្រ​ត្តិ​ប​ត្តិ ឬ​គោល​ច្បាប់ នេះឯង​ហើយ​ដែល​អាច​ទាក់ទាញ​បាន​ប្រជាជាតិ​ជាច្រើន​បាន​ចូលរួម​ធ្វើជា​សម្ព័ន្ធ​ជាមួយ ក្រុម​ដែល​ដឹកនាំ​ដោយ​អង់គ្លេស និង​អាមេរិក​។ ក្រោយមក ក្រម​ប្រតិបត្តិ​នេះ​ក៏​ត្រូវបាន​ចុះ ហត្ថលេខា​ដោយ សម្ព័ន្ធមិត្ត​ផ្សេងៗ​ដែរ ។

​អ៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា មាន​លក្ខណៈ ល្អ​ប្រពៃ​ជាង​ប្រទេស ក្រោម​អាណានិគម​អង់គ្លេស នៅ​ជិតខាង​របស់ខ្លួន ដូចជា កេ​ន​យ៉ា និង តង់​ហ្សា​នី ឡើយ ដែល​វិថី​នៃ ឯករាជ្យភាព​របស់​ប្រទេស​ទាំងនេះ គឺមាន​សង្គ្រាម​បង្ហូរឈាម​យ៉ាងច្រើន ។

​ចំពោះ អ៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា មាន​គណបក្សនយោបាយ​ជាច្រើន​ដែល​ត្រូវបាន​បែងចែក​តាម​ប្រភេទ នយោបាយ និង​កុលសម្ព័ន្ធ​។ គណបក្សនយោបាយ​សំខាន់ៗ មាន​គណបក្ស Kabaka Yekka ( Kabaka ) ដឹកនាំ​ដោយ​ស្តេច នៃ​អាណាចក្រ​ប៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា​, គណបក្ស​ប្រជាធិបតេយ្យ ជា​បក្ស​ដែលមាន​ភាគច្រើន ជា​ជន​កាតូលិក ដឹកនាំ​ដោយ​លោក​បណ្ឌិត បេ​ណេ​ឌិ​កត៍ គី​វ៉ា​នុ​កា និង​គណបក្ស​សមាជ​ប្រជាជន អ៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា ដែលជា​បក្ស​របស់​ពួក អង់​គ្លី​កង់ ដឹកនាំ​ដោយ លោក​បណ្ឌិត អា​ប៉ូ​ឡូ មី​ល​តុ​ន អា​បូ​តេ ។

​ក្រោយ​ចប់​សង្គ្រាមលោក​លើក​២ អាមេរិក (​ដែល​ខ្លួនឯង មិនទាន់មាន​ដែនដី​អាណានិគម ច្បាស់លាស់​និង​ចង់ឱ្យ​អង់គ្លេស បាត់បង់​ដែនដី​អាណានិគម​ព្រោះ​មិន​ចង់ឱ្យ​អង់គ្លេស​ខ្លាំង ជាង​ខ្លួន និង​ចង់ឱ្យ​ពិភពលោក​មើលឃើញថា ខ្លួន​ជា​អ្នក​ទាមទារ​សិទ្ធិ​ជូន​ប្រទេស​តូចតាច​ផង គឺ​ចង់បង្ហាញ​នូវ​ភាពជា​អ្នកដឹកនាំ​គេ​) និង សម្ព័ន្ធមិត្ត ក៏បាន​នាំគ្នា​ដាក់​សម្ពាធ​ទៅលើ ចក្រភព​អង់គ្លេស ឱ្យ​គោរព​តាម មាត្រា នៃ​ក្រម​ប្រតិបត្តិ អា​ត្ល​ង់​ទិ​ក (​ផ្តល់​សិទ្ធិ​ស្វ័យភាព ឬ​ឯករាជ្យ ឬ​បន្ត​នៅក្រោម​អាណានិគម តាម​ប្រាថ្នា​របស់​ជាតិ​សាសន៍​នីមួយៗ​) ។

​ដោយ​មិនអាច​គេចវេះ​បាន ប៉ុន្តែ​បន្ទាប់ពី​ចប់​សង្គ្រាម មន្ត្រី​សំខាន់ៗ​ខ្លះ​របស់​ចក្រភព​អង់គ្លេស បាន​មើលឃើញថា ប្រជាជាតិ​អាហ្វ្រិក គឺ​ដូចជា​កូនក្មេង និង ទន់ខ្សោយ ទើប​អង់គ្លេស បាន​ណែនាំ​រដ្ឋាភិបាល​ប្រជាធិបតេយ្យ នៅ​កម្រិត​ក្នុង​តំបន់​ទៅ​ដែនដី​អាណានិគម ។​

​អាស្រ័យ​កិច្ចសន្យា ពោលគឺ​ក្រម​ប្រតិបត្តិ​អា​ត្ល​ង់​ទិ​ក​ផង​ស្ថានភាព​ក្នុងប្រទេស​ចុះខ្សោយ​បន្ទាប់ ពី​សង្គ្រាម​ផង ស្ថានភាព​ពិភពលោក​ប្រែប្រួល​ផង និង មាន​ចលនានយោបាយ​ក្នុងប្រទេស ទាមទារ​ឯករាជ្យភាព​ផង នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦២ ចក្រភព​អង់គ្លេស បាន​ប្រ​គ់​ឯករាជភាព​ទៅឱ្យ អ៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា ។​

​ពេលនោះ នៅឯ​អាណាចក្រ​ប៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា មាន​ចលនា ២ ធំៗ គឺ​ចលនា ១ ក្រុម​ចង់​រក្សា អាណាចក្រ​ប៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា ជា​របបរាជានិយម ។ ចំណែក​ចលនា ១ ទៀត ចង់ឱ្យ ប៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា ចូលរួម​ជាមួយ អ៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា ដ៏​ធំ​ទូលាយ ។

​ដើម្បី​សម្រេច​ថា គណបក្ស ណា​ជា​អ្នកគ្រប់គ្រង​ដឹកនាំ​ប្រទេស អ៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា ការបោះឆ្នោត​មួយ ត្រូវបាន​ធ្វើឡើង​។ ដោយ​សារភាព​ប៉ិនប្រសប់ ក្នុងការ​ចរចា​របស់​លោក​បណ្ឌិត អូ​បូ​តេ នៃ គណបក្ស UPC បាន​អូសទាញ គណបក្ស kabaka ឱ្យ​ចងសម្ព័ន្ធ​ជាមួយ​ខ្លួន (UPC) ហើយ​ទទួលបាន​ជោគជ័យ​ក្នុងការ​បោះឆ្នោត​នេះ ។

​ដូច្នេះ​ក្រុម​ពួក​អ្នក​ដែល​ចង់​រក្សា ប៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា ជា​ព្រះរាជាណាចក្រ ដាច់ដោយឡែក​នោះ ក៏​គ្មាន​ហេតុផល​អ្វី​ដើម្បី​តស៊ូ​ដែរ ។ ហេតុនេះ​លោក​បណ្ឌិត អា​ប៉ូ​ឡូ មី​ល​តុ​ន អូ​បូ​តេ នៃ គណបក្ស​គណបក្ស​សមា​ជ​ប្រជាជន អ៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា (UPC) បានប្រកាស​ឯករាជ្យភាព អ៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា នៅ​ថ្ងៃទី​៩ ខែតុលា ឆ្នាំ​១៩៦២ នោះឯង ក្នុងឋានៈ​ជា​រដ្ឋ​សមាជិក នៃ​រដ្ឋ​សហ​ធន ដោយមាន​ព្រះមហា​ក្សត្រិយានី អេ​លីហ្សា​ប៊ែ​ត នៃ ចក្រភព​អង់គ្លេស ជា​ប្រមុខរដ្ឋ ។

​រដ្ឋាភិបាល និង​ប្រជាពលរដ្ឋ​អ៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា ប្រារព្ធ​ទិវា​ឯករាជ្យ​ជាតិ​របស់​ពួកគេ​ដើម្បី​រំលឹក​ដល់ ព្រឹត្តិការណ៍​នេះឯង ។​

​មួយឆ្នាំ​ក្រោយមក គឺ​នៅ​ខែតុលា ឆ្នាំ​១៩៦៣ អ៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា ត្រូវបាន​ប្រែក្លាយ​ទៅជា​សាធារណរដ្ឋ អ៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា ។ ប៉ុន្តែ​នៅតែ​ជា​សមាជិក នៃ​រដ្ឋ​សហ​ធន​ដដែល ។​

​បើទោះជា​គណបក្ស​ទាំង ២ ( Kabaka និង UPC ) ឈ្នះឆ្នោត​ហើយ​ប្រកាស​ឯករាជ្យភាព ដូច្នេះ​ក្តី ក៏​ពួកគេ​មិន​ទទួលបាន​សំលេង​ភាគច្រើន នៅក្នុង​សភា​ដែរ ដែល​ប្រការនេះ គឺជា​ក្តីសង្ឃឹម​មួយ សម្រាប់​ពួក​អ្នក​ចង់​រក្សា ប៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា ឱ្យនៅ​ជា​របបរាជានិយម​តទៅទៀត​។ ដូច្នេះ​ពួកគេ នៅតែ​បន្ត​តស៊ូ​ក្នុង​បំណង​ទាញ​អាណាចក្រ ប៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា​ឱ្យនៅ​ជា​របបរាជានិយម តទៅទៀត​។ ហេតុនេះ ទំនាស់​នយោបាយ​នៅតែ​បន្ត មាន​ដែរ​រហូត​ឈានដល់​រដ្ឋប្រហារ យោធា ទម្លាក់​ប្រធានាធិបតី អូ​បូ​តេ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧២ ខណៈដែល​គាត់​កំពុង​ស្ថិតនៅ​ប្រទេស សិង្ហ​បុរី ៕ ស្រាវជ្រាវ​ប្រែ​សម្រួល​: ខឿន សា​ឃាង​

​ទីក្រុង កាំ​ប៉ា​ឡា នៃ សាធារណរដ្ឋ អ៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា (​អ៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា ២)
ក្បួន​ដង្ហែ​នៅ​ថ្ងៃបុណ្យ​ឯករាជ្យ​ជាតិ អ៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា (​អ៊ូ​ហ្ក​ង់​ដា ១)​