ទិវា នៃ ការចាកចេញ​របស់កងទ័ព​អាម៉េរិក ពី លី​ប៊ី​

457
ចែករម្លែក

​ភ្នំពេញៈ រដ្ឋាភិបាល និង ប្រជាពលរដ្ឋ លី​ប៊ី ប្រារព្ធ ទិវា នៃ ការចាកចេញ​របស់​ក​ង​ទ័ព អាម៉េរិក ពី លី​ប៊ី នៅ​ថ្ងៃទី ១១ ខែ មិថុនា ដើម្បី រំ​ឮ​ក​ដល់​ថ្ងៃ​ដែល កងទ័ព​អាមេរិក ប្រគល់ មូលដ្ឋាន​ទ័ពអាកាស Wheelus Air Base នៅក្នុង​ប្រទេស លី​ប៊ី ទៅឱ្យ លី​ប៊ី វិញ ហើយ ចាក​ចេញពី​ប្រទេស លី​ប៊ី កាល ឆ្នាំ ១៩៧០ បន្ទាប់ពី​ពួកគេ​បាន​កាន់កាប់​មូលដ្ឋានទ័ព ដ៏​សំខាន់​នេះ​តាំងពី​ឆ្នាំ ១៩៤៣ ហើយ​ពួកគេ​បាន​ក្រាញ​មិន​ព្រម​ចង់​ចាកចេញ​ឡើយ ។ ទោះយ៉ាងណា បន្ទាប់ពី​នោះមក ប្រទេស លី​ប៊ី បាន​ពើ​ការប្រឆាំង និង​សង្គ្រាម​ផ្ទៃក្នុង ជា​ហូរហែ ហើយ​ត្រូវបាន​មើលឃើញថា ដោយសារ​ហ្គា​ដា​ហ្វ៊ី​មិន​រណប​មហាអំណាច លោកខាងលិច ។

ភូមិសាស្ត្រ​-​ប្រជាសាស្ត្រ​
​រដ្ឋ លី​ប៊ី មាន​ផ្ទៃដី ១.៧៥៩.៥៤១ គីឡូម៉ែត្រ​ក្រឡា ជា​ប្រទេស​ស្ថិតនៅក្នុង​តំបន់ ម៉ា​ហ្ក្រេ​ប នៃ អាហ្វ្រិក ខាងជើង មាន​ព្រំដែន​ជាប់​ប្រទេស អេ​ហ្ស៊ី​ព , ស៊ូដង់ , ឆាដ , នី​ហ្សេ , អាល់​ហ្ស៊េ​រី , ទុយ​នេ​ស៊ី និង សមុទ្ទ​ម៉េ​ឌី​ទែ​រ៉ា​ណេ ។ ឆ្នាំ ២០១៩ មាន​ប្រជា​ពល រដ្ឋ​ជាង ៦ លាន​នាក់ ភាគ ច្រើន ជា​អ្នក​កាន់សាសនា អ៊ីស្លាម និកាយ ស៊ុន​នី​, ភាសា ផ្លូវការ គឺ​ភាសា អារ៉ាប់ រដ្ឋធានី គឺ​ទីក្រុង ទ្រី​ប៉ូ​លី ។​

​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​
​គិត​ត្រឹម​ឆ្នាំ ១៥១០ ទឹកដី លី​ប៊ី បាន​ធ្លាក់​ក្នុង​ដៃ អេ​ស្ប៉ា​ញ និង បាន​ធ្លាក់​ទៅក្នុង​ដៃ អូ​តូ​ម៉​ង់ ( ទួ​ក​គី ) នៅ​ឆ្នាំ ១៥៥១ ហើយ អូ​តូ​ម៉​ង់ បានតែងតាំង​តំណាង​របស់ខ្លួន​ជា​អ្នក គ្រប់គ្រង ដោយ​ហៅថា ទ្រី​ប៉ូ​លី អូ​តូ​ម៉​ង់ ។ ដោយសារ​ខ្វះ​ភាព​ដិតដល់​ពី អូ​តូ​ម៉​ង់ បណ្តាលឱ្យមាន​រដ្ឋប្រហា​រ​ជា​ហូរហែ​នៅ​តំបន់​នោះ ។ ក្រោម​កិច្ចដឹកនាំ​របស់លោក Yusuf បាន​បង្កើត​ឯករាជភាព ទ្រី​ប៉ូ​លី នៅ​ឆ្នាំ ១៧៩៥ ។​

​ឆ្នាំ ១៨០១ ដល់​ឆ្នាំ ១៨០៥ នៅ ទ្រូ​ប៉ូ​លី បាន​ផ្ទុះឡើង​នូវ​សង្គ្រាម​រវាង រដ្ឋ​ចំនួន​បួន នៅ អាហ្វ្រិក ខាងជើង ប្រឆាំងនឹង សហរដ្ឋ អាមេរិក និង ស៊ុយអែត ហៅថា សង្គ្រាម Barbary លើក​ទី ១ និង សង្គ្រាម Barbary លើក​ទី ២ នៃ ភាគី​ដ​ដៃ​ល​នេះ​នៅ​ឆ្នាំ ១៨១៥ បូក​បន្ថែម ដោយ​សង្គ្រាម ណាប៉ូឡេអុង ផង គិត​ត្រឹម​ឆ្នាំ ១៨១៩ បានធ្វើឱ្យ​រាជវង្ស Yusuf បាន​ចុះ ខ្សោយ ។ ស៊ុ​លត​ង់ អូ​តូ​ម៉​ង់ ម៉ា​ហមូដ ទី ២ បាន​បញ្ជូន​កងទ័ព​ទៅ​ស្តារ​សណ្តាប់ធ្នាប់ នៅ​ទីនោះ និង បានបញ្ចប់​នូវ​ឯករាជភាព​របស់ តំបន់ ទ្រី​ប៉ូ​លី នៅ​ឆ្នាំ ១៨៥៨ ។​

​លី​ប៊ី ធ្លាក់ចូល​ក្នុង​ដៃ អ៊ីតាលី​
​សង្គ្រាម អ៊ីតាលី​-​តួ​ក​គី ពី​ឆ្នាំ ១៩១១-១៩១២ ទឹកដី ទ្រី​ប៉ូ​លី បាន​ធ្លាក់​ទៅក្នុង​ដៃ​របស់ អ៊ីតាលី ហើយ អ៊ីតាលី ដាក់ឈ្មោះ​ទឹកដី​ដែលជា​ប្រទេស លី​ប៊ី បច្ចុប្បន្ននេះ​ថា អាហ្វ្រិក ខាងជើង អ៊ីតាលី ។ នៅ​ឆ្នាំ ១៩៣៤ អ៊ីតាលី បានទទួល​យកឈ្មោះ លី​ប៊ី (​ដែល​ប្រើ ដោយ​ពួក ក្រិ​ក និង រ៉ូ​ម៉ាំង សំដៅ​ដល់​រាល់​ទឹកដី អាហ្វ្រិក​ខាងជើង​ទាំងអស់ លើកលែង តែ អេ​ហ្ស៊ី​ព ) ជំនួស​ឱ្យ​តំបន់ ទ្រី​ប៉ូ​លី ឬ អាហ្វ្រិក ខាងជើង អ៊ីតាលី នោះ ។​

​លោក Omar Mukhtar គឺជា​មេដឹកនាំ​ប្រឆាំងនឹង​អាណានិគម អ៊ីតាលី ត្រូវបាន អ៊ីតាលី ចាប់ខ្លួន និង សម្លាប់ចោល​នៅ​ថ្ងៃទី ១៦ ខែ កញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៣១ ។ គាត់​ត្រូវបាន​ចាត់ទុក ថា​ជា​វិ​រ​បុរស​ជាតិ ។ បន្ត​ពី​នោះមក ក៏មាន​ចលនា​តស៊ូ​ប្រឆាំងនឹង​អាណានិគម អ៊ីតាលី ជា​បន្តបន្ទាប់​ទៀត ក្នុងនោះ​ក៏មាន​ចលនា​ដឹកនាំ​ដោយ​ព្រះអង្គម្ចាស់ អ៊ី​ឌ្រី​ស ផងដែរ ប៉ុន្តែ​សុទ្ធតែ​ត្រូវបាន អ៊ីតាលី បង្ក្រាប ហើយ​មាន​មនុស្ស​ប្រមាណ​៥០.០០០​នាក់​ត្រូវបាន សម្លាប់​ពី​ការបង្ក្រាប​ទាំងនោះ ។​

​ចាប់ពី​ឆ្នាំ ១៩៣៤ តំបន់ ទ្រី​ប៉ូ​លី ត្រូវបាន​ធ្វើជា រដ្ឋធានី នៃ ប្រទេស លី​ប៊ី ។ ចាប់ពី​ឆ្នាំ ១៩៣៤ ដល់​ឆ្នាំ ១៩៤០ អាណានិគម អ៊ីតាលី បាន​អភិវឌ្ឍ​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ​នានា​នៅ លី​ប៊ី ដូចជា​ផ្លូវជាតិ​រាប់រយ​គ​ឡូ​ម៉ែត្រ និង ផ្លូវ​រថភ្លើង​ផង បាន​ជំរុញឱ្យមាន​សម្ទុះ​ខ្លាំង​នូវ ឧស្សាហកម្ម និង ភូមិ​កសិកម្ម ។​

​ឆ្នាំ ១៩៤០ អ៊ីតាលី បាន​ចូលខ្លួន​ទៅក្នុង​សង្គ្រាមលោកលើកទី ២ ( ខាង ជប៉ុន និង អាល្លឺម៉ង់ ) ប្រឆាំងនឹង​សម្ព័ន្ធមិត្ត ( ដែលមាន អង់គ្លេស និង អាម៉េរិក ជា​ប្រមុខ ) លី​ប៊ី បាន​ក្លាយជា​សមរភូមិ​មុខ​ដ៏​ក្តៅគគុក ។​

​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៤៣ អ៊ីតាលី បាន​ចាញ់​សង្គ្រាម អង់គ្លេស នៅ លី​ប៊ី ហើយ​បាន​បាត់បង់​មូល ដ្ឋា​ន​កងទ័ព​ជើង​អាកាស Mellaha Air Base របស់ខ្លួន ( អ៊ីតាលី ) ទៅក្នុង​ដៃ​ចក្រភព អង់គ្លេស ហើយ​អង់គ្លេស បានប្រគល់​មូលដ្ឋាន​កងទ័ព​នោះ​ទៅឱ្យ សហរដ្ឋ អាម៉េរិក ហើយ អាម៉េរិក បាន​ប្តូរ​ឈ្មោះ​ទៅជា Wheelus Air Base វិញ ។ ចាប់ពី​ពេល នោះមក ( ដល់​ឆ្នាំ ១៩៥១ ) លី​ប៊ី ស្ថិតក្រោម​ការត្រួតត្រារ​បស់​សម្ព័ន្ធមិត្ត ដោយ អង់គ្លេស​ជា​អ្នក ត្រួតត្រា​ខេត្ត Tripolitana និង ខេត្ត Cyrenaïca ចំណែក បារាំង ត្រួតត្រា​ខេត្ត Fezzan ។​

​បន្ទាប់ពី​ចាញ់​សង្គ្រាមលោកលើកទី ២ មក នៅ​ថ្ងៃទី ១០ ខែ កុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៩៤៧ អ៊ីតាលី បាន​ចុះសន្ធិសញ្ញា​សន្តិភាព ហើយ​បាន​បោះបង់​នូវ​រាល់​សិទ្ធិអំណាច​ទាំងអស់​របស់ខ្លួន នៅលើ​ទឹកដី លី​ប៊ី ប្រគល់​ទៅឱ្យ លី​ប៊ី វិញ ។ ទោះយ៉ាងណា លី​ប៊ី នៅតែ​ស្ថិតក្រោម ការគ្រប់គ្រង​របស់ មហាអំណាច​ឈ្នះ​សង្គ្រាម​ទាំង ២ ខាងលើនេះ​ដដែល ។ ព្រះអង្គ ម្ចាស់ អ៊ី​ឌ្រី​ស បាន​យាង​ម​ពី​និរទេស​ទៅ​ទីក្រុង កៃរ៉ូ ប្រទេស អេ​ហ្ស៊ី​ព វិញ ប៉ុន្តែ​មិន​ទទួល យក​ការផ្តល់​ឱ្យនូវ​ភាព​អចិន្ត្រៃយ៍ នៅក្នុង​ប្រទេស ឡើយ លុះណាតែ​បរទេស​លះបង់ សិទ្ធិអំណាច​របស់​ពួកគេ​លើទឹក​ដឹង លី​ប៊ី ជាច្រើន​ទៀត ។​

​ឯករាជ្យ​-​របប ហ្គា​ដា​ហ្វ៊ី​-​ទ័ព​អាម៉េរិក និង អង់គ្លេស ចាកចេញ លី​ប៊ី បានប្រកាស​ឯក រាជ​ភាព របស់ខ្លួន​នៅ​ថ្ងៃទី ២៤ ខែ ធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៥១ ដោយ​ឱ្យឈ្មោះ​ប្រទេស​ថា ព្រះរាជា ណា​ចក្រ រួបរួម លី​ប៊ី ដោយមាន​ព្រះអង្គម្ចាស់ អ៊ី​ឌ្រី​ស ជា​ក្សត្រ តាម​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ ។​

​ការរកឃើញ​រ៉ែ​ប្រេងកាត​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៥៩ បាន​កែប្រែ លី​ប៊ី ពី​ជាតិ​សាសន៍​ដ៏​ក្រីក្រ​បំផុត មួយ​ក្នុង​លោក ទៅជា​រដ្ឋ​មហាសេដ្ឋី ។ ប៉ុន្តែ​ការអភិវឌ្ឍ​សេដ្ឋកិច្ច ជាពិសេស សេដ្ឋកិច្ច របស់​ប្រជាពលរដ្ឋ យឺតយ៉ាវ ព្រោះ​លុយកាក់​ដ៏​ច្រើនសន្ធឹក​សន្ធាប់​របស់​ជាតិ ស្ថិតនៅ ក្នុង​ដៃ​របស់​ស្តេច អ៊ី​ឌ្រី​ស ទាំងស្រុង ធ្វើ​អ្នកក្រ កាន់តែ​ក្រ​ចុះ រីឯ​អ្នកមាន​ក៏​កាន់​តែមាន ឡើង ។​

​បាតុកម្ម​តវ៉ា​របស់​ពួក​និស្សិត ក៏បាន​កើតឡើង ហើយ​ត្រូវបាន ប៉ូលីស បង្ក្រាប និង​បាញ់រះ ទៅលើ​ហ្វូង​បាតុករ​ទាំងនោះ បណ្តា​ឱ្យស្លាប់​និស្សិត​ជាច្រើន​នាក់ ។ ហេតុការណ៍​នោះ ភ្ញាក់ផ្អើល​ពាសពេញ​ផ្ទៃ​ប្រទេស ហើយ​បាតុកម្ម​តវ៉ា ក៏​រីក​ឡើង​កាន់តែ​ធំ​ឡើង ។​

​ទ្រាំ​មិនបាន​នឹង​ភាពអយុត្តិធម៌​ជាច្រើន​ឆ្នាំ​មកហើយ​ផង និង ឃើញ​ភាពព្រៃផ្សៃ​បែប នោះ​ផង មន្ត្រី​យោធា​ម្នាក់ គឺ​លោក មូ​អា​ម៉ា ហ្គា​ដា​ហ្វ៊ី ក៏បាន​ដឹកនាំ រដ្ឋប្រហារ​ទម្លាក់ ស្តេច អ៊ី​ឌ្រី​ស ដោយ​ជោគជ័យ នៅ​ថ្ងៃទី ១ ខែ កញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៦៩ ហើយ​គាត់​ក៏​ឡើងកាន់ អំណាច​ជា​ប្រធានាធិបតី លី​ប៊ី ។ រាជានិយម​នៅ លី​ប៊ី ក៏បាន​ដល់ទី​អវសាន​នាគ្រា នោះឯង ។

​របប ហ្គា​ដា​ហ្វ៊ី មាន​ទន់ មាន​រឹង ហើយ​បាន​កែប្រែ​នូវ​ការ​រឹតបន្តឹង​ចំពោះ​ស្ត្រី គឺ​របប​របស់ គាត់​ផ្តល់​សិទ្ធិ​ច្រើន​ដល់​ស្ត្រី ថែមទាំង​បាន​បង្កើត​ស្ថាប័ន​មួយចំនួន​សម្រាប់​ស្ត្រី ។ ប៉ុន្តែ​គាត់​បាន​រឹតបន្តឹង​ផ្នែក​នយោបាយ គឺ​រាល់​នយោបាយ​ប្រឆាំង ត្រូវបាន​ចាត់ទុកថា​ជា អំពើ​ខុសច្បាប់ ព្រោះ​គាត់​មើលឃើញថា អ្នកនយោបាយ​ប្រឆាំង​ទាំងនោះ គឺជា​អ្នកមាន ទំនោរ​ទៅរក​ពួក​មហាអំណាច​លោកខាងលិច ដែល​ពួក​ទាំងនោះ​តែងតែ​ចាត់ទុក​គាត់​ជា អមិត្ត​របស់​ពួកគេ ។​

​ដូចដែល​បានលើកឡើង​ខាងដើម​មកហើយ​ថា តាំងពី អង់គ្លេស ឈ្នះ អ៊ីតាលី នៅក្នុង សង្គ្រាម លើទឹក​ដី លី​ប៊ី កាលពី​ឆ្នាំ ១៩៤៣ ដែលជា​ផ្នែក​មួយ នៃ សង្គ្រាមលោកលើកទី ២ មក ចក្រភព អង់គ្លេស និង អាមេរិក បាន​កាន់កាប់​មូលដ្ឋាន​ទ័ពអាកាស Wheelus Air Base ហើយ​វត្តមាន​កងទ័ព​អង់គ្លេស និង ទ័ព អាមេរិក បាន​បោះ​ទីតាំងនៅ លី​ប៊ី តាំងពី សម័យ​សង្គ្រាម​នោះ ។ នៅក្នុង​របប ហ្គា​ដា​ហ្វ៊ី បានទាមទារ​ឱ្យ​កងទ័ព​ទាំងនោះ​ដកចេញ ពី លី​ប៊ី ។​

​ដោយសារ​ទីតាំង លី​ប៊ី មាន​ភាព​សំខាន់​សម្រាប់​ភូមិសាស្ត្រ​កងទ័ព ទើប​ទាំង អង់គ្លេស និង អាមេរិក បាន​ក្រាញននៀល មិន​ព្រម​ចាក​ចេញពី​ទឹកដី លី​ប៊ី ឡើយ​ហើយ​ថែមទាំង បាន​ប្រើ​វិធី​ជាច្រើន ដើម្បី ពួ​គេ​បាន​រក្សា​ទីតាំងនៅ លី​ប៊ី នោះ​បន្តទៅទៀត ។ ទោះ​យ៉ាង ណា ដោយសារ​គោលជំហរ យ៉ាងច្បាស់​របស់​របប ហ្គា​ដា​ហ្វ៊ី និង ដោយមាន​ការចរចា យ៉ាង​តឹងតែង​មក កិច្ចព្រមព្រៀង​មួយ​ត្រូវបាន​ធ្វើឡើង ដើម្បី ដក​កងទ័ព និង​រុះរើ​មូល ដ្ឋា​ន​ទ័ព អង់គ្លេស និង ទ័ព​អាម៉េរិក នៅ Almalla និង Tobruk ។ ទីបំផុត ថ្ងៃទី ១១ ខែ មិថុនា ឆ្នាំ ១៩៧០ អាមេរិក បានប្រគល់​មូលដ្ឋាន​ទ័ពអាកាស Wheelus Air Base ទៅឱ្យ លី​ប៊ី វិញ ហើយ​ចាក​ចេញពី​ប្រទេស លី​ប៊ី ជា​ស្ថាពរ ។

​រដ្ឋាភិបាល និង ប្រជាពលរដ្ឋ លី​ប៊ី ជ្រើស​រើសយក​ថ្ងៃ​បិទ​មូលដ្ឋាន​កងទ័ព​អាមេរិក Wheelus ថា​ជា​ថ្ងៃ នៃ ការចាកចេញ​របស់ អាមេរិក ហើយ​យក​ថ្ងៃនោះ​ប្រារព្ធ​ជា​ទិវា​ជាតិ ហៅថា ទិវា នៃ ការចាកចេញ​របស់ កងទ័ព អាម៉េរិក ពី លី​ប៊ី ។

​ក្រោយ​ការដក​កងទ័ព អាម៉េរិក និង អង់គ្លេស​-​សង្គ្រាមស៊ីវិល​
​ជាការ​ពិតណាស់ ហ្គា​ដា​ហ្វី ត្រូវបាន​ពួកលោក​ខាងលិច ជាពិសេស អាម៉េរិក និង អង់គ្លេស ចាត់ទុកថា ជា​ឆ្អឺ​ង​ទទឹង ក របស់​ពួកគេ ដោយសារ​គោលជំហរ​ន​យោ​បាយ របស់គាត់ ធ្វើឱ្យប៉ះពាល់​ដល់​ផលប្រយោជន៍ របស់ អាម៉េរិក និង អង់គ្លេស ទាំង​យុទ្ធ សាស្ត្រ​កងទ័ព ទាំង​សេដ្ឋកិច្ច គឺ​ប្រេងកាត ។​ប្រការ​ទាំងនេះ ត្រូវបាន​មើលឃើញថា ជា​មូលហេតុ​ដ៏​សំខាន់​ដែល​ក្រោយមក គាត់​ត្រូវបាន​ទម្លាក់​ពី​អំណាច​ដោយ​សង្គ្រាម និង ត្រូវបាន​សម្លាប់​យ៉ាង​អាម៉ាស បំផុត​។

​ក្នុង​គោលបំណង​កាត់បន្ថយ​ឥទ្ធិពល​រប​ស់ អ៊ីតាលី នៅ​ទឹកដី លី​ប៊ី នៅ​ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៧០ រាល់​ទ្រព្យសម្បត្តិ​ទាំងអស់​ដែលជា​កម្មសិទ្ធិ​របស់ ជនជាតិ អ៊ីតាលី​ត្រូវបាន​ដក ហូត ហើយ​សហគមន៍​ជនជាតិ អ៊ីតាលី ដ៏​ខ្លាំងក្លា ដែលមាន​មនុស្ស​ប្រមាណ ១២.០០០ នាក់ ត្រូវបាន​បណ្តេញ​ចេញពី លី​ប៊ី ជាមួយនឹង​ក្រុម​តូចៗ នៃ ជនជាតិ ជ្វី​ស លី​ប៊ី ផង ។​

​ក្នុង​របប ហ្គា​ដា​ហ្វ៊ី សេដ្ឋកិច្ច​ប្រជាពលរដ្ឋ និង វិស័យ​អប់រំ គឺជា​រយៈ​កាលដែល​ខ្លាំង បំផុត​ក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ប្រទេស​នេះ ។ ចាប់ពី​ឆ្នាំ ១៩៧៧ មក ចំណូល​ប្រចាំឆ្នាំ​របស់ ប្រជាពលរដ្ឋ​ម្នាក់​គិត​ជាម​ធ្យ ១១.០០០ ដុល្លារ​អាមេរិក គឺជា​ចំណូល​ខ្ពស់​ជាងគេ​បំផុត ៥ ដង បើ​ធៀប​ទៅនឹង​បណ្តា​ប្រជាជាតិ​នៅ អាហ្វ្រិក ចំណែក​គុណភាព​ធនធានមនុស្ស​វិញ ខ្ពស់​ជាងគេ​បំផុត​ដែរ នៅ អ​ហ្វ្រិ​ក ហើយ​ខ្លាំង​ជាង សា​អ៊ូ​ឌី អារ៉ាប់ ទៅទៀត​។ ពិសេស បំផុត​នោះ គឺ​ការសម្រេចបាន​ទាំងនេះ គឺ​ដោយ​គ្មាន​ជំពាក់​បំណុល​បរទេស​ឡើយ ដែល​ស្ថានភាព​បែបនេះ សូម្បី តែ​មហាអំណាច ក៏​ធ្វើ​មិនបាន​ផង ។​

​ទោះយ៉ាងណា ក៏​នៅតែមាន​អ្នកប្រឆាំង​ផ្នែក​នយោបាយ​ច្រើនណាស់​ដែរ​ដែល​អ្នក​ទាំង នោះ​ភាគច្រើន​ជា​អ្នកមាន​ទំនោរ​ទៅរក​លោកខាងលិច ។ ថ្ងៃទី ២៥ ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៧៥ មន្ត្រី​យោធា​ប្រមាណ ២០ នាក់​បាន​ដឹកនាំ​ធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ​ទម្លាក់ ហ្គា​ដា​ហ្វ៊ី ប៉ុន្តែ​ត្រូវបាន មនុស្ស​របស់ ហ្គា​ដា​ហ្វ៊ី ចាប់​កាត់ទោស ។​

​ជាការ​ពិតណាស់ អាម៉េរិក តែងតែមាន​បំណង​ដក ហ្គា​ដា​ហ្វី ចេញពី​អំណាច​ហើយ​ចង់ បាន​អ្នកណា​ក៏ដោយ​ដែលមាន​ទំនោរ​ទៅខាង​ខ្លួន ( អាមេរិក ) ឱ្យ​កាន់អំណាច​នៅ លី​ប៊ី ។ ហេតុនេះ អាមេរិក និង របប ហ្គា​ដា​ហ្វី មិនដែល​ត្រូវ​គ្នា​ឡើយ ។ នៅ​ឆ្នាំ ១៩៨៦ កងទ័ពអាកាស អាមេរិក បាន​ព្យាយាម​វាយប្រហារ​សម្លាប់ ហ្គា​ដា​ហ្វ៊ី ប៉ុន្តែ​មិនបាន សម្រេច​ឡើយ ។

​សង្គ្រាម ស៊ីវិល បាន​ផ្ទុះឡើង​ចាប់ពី​ថ្ងៃទី ១៧ ខែ កុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០១១ ហើយ​ក្រុម​ឧទ្ទាម ត្រូវបាន​មើលឃើញថា គាំទ្រ ដោយ​ពួកលោក​ខាងលិច ដូចជា​អាម៉េរិក អង់គ្លេស និង បារាំង ។​

​ទីបំផុត ថ្ងៃទី ២០ ខែ តុលា ឆ្នាំ ២០១១ ការប្រយុទ្ធ​រវាង​រដ្ឋា​ភិ​បាល ហ្គា​ដា​ហ្វ៊ី និង ក្រុម​ឧទ្ទាម គាំទ្រ ដោយ អាម៉េរិក និង អង្គការ NATO បាន​ដណ្តើម​កាន់កាប់​ទីក្រុង Sirte និង បាន​ចាប់ខ្លួន ហ្គា​ដា​ហ្វ៊ី ហើយ​សម្លាប់​យ៉ាង​ប្រមាថ ។ ចាប់ពី​នោះមក ប្រទេស លី​ប៊ី ក៏​នៅតែមាន​សង្គ្រាម​ជា​បន្តបន្ទាប់ ហើយ​ក្លាយជា​ប្រទេស​ដ៏​ក្រីក្រ​មួយ ៕ ស្រាវជ្រាវ​ប្រែ​សម្រួលៈ មេសា​