ទិវា វ៉ា​យ​តា​ងី នៃ ប្រជាជាតិ នូ​វែ​ល​សេ​ឡង់​

137

ភ្នំពេញ៖ ប្រជាពលរដ្ឋ នូវ​វែ​ល​សេ​ឡង់ ( ឬ ញូ​វ​ហ្សេ​លែ​ន​ដ៍​) ប្រារព្ធ ទិវា​វ៉ា​យ​តា​ងី នៅ​ថ្ងៃទី ៦ ខែ កុម្ភៈ ដើម្បី​រំលឹក​ដល់​ថ្ងៃ​ដែល​អ្នកដឹកនាំ​របស់​ពួកគេ​បាន​ចុះហត្ថលេខា ដាក់​កោះ​ញូ​វ​ហ្សេ​លែ​ន​ដ៍​ឲ្យ​ទៅជា ផ្នែក​មួយ នៃ ចក្រភព​អង់គ្លេស កាលពី​ឆ្នាំ ១៨៤០ ។​

ភូមិសាស្ត្រ​-​ប្រជាសាស្ត្រ
​នូវ​វែ​ល​សេ​ឡង់ ឬ ញូ​វ ហ្សេ​លែ​ន​ដ៍ មាន​ផ្ទៃដី​ប្រមាណ ១.៥០០ គីឡូម៉ែត្រ​ក្រឡា​។ គឺជា​រដ្ឋ​កោះ ភាគ​នារ​តី នៃ មហាសាគរ ប៉ា​ស៊ី​ហ្វ៊ិ​ច ។​ដូច្នេះ​ពុំមាន​ជាប់​ព្រំដែន​គោក ជាមួយ​ប្រទេស​ណាមួយ​ឡើយ ហើយ​ប្រទេស​ដែល​នៅ​ជិតគ្នា​បំផុត គឺ​ប្រទេស អូស្ត្រាលី ។ ឆ្នាំ ២០១៨ មាន​ប្រជាពលរដ្ឋ​ជាង ៤ លាន​នាក់ ភាគច្រើន​ជា​អ្នក​កាន់​គ្រិស្តសាសនា ភាសាផ្លូវការ គឺ​ភាសា អង់គ្លេស ភាសា​ម៉ា​អូ​រិ និង ភាសា ញូ​វ ហ្សេ​លែ​ន​ដ៍ រដ្ឋធានី គឺ​ទីក្រុង វែ​លីង​តោន ។​

​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​
​មេបញ្ជាការ​កង​នាវិក​អង់គ្លេស James Cook បាន​ប្រកា​សិទ្ធិ​កាន់កាប់ កោះ នូ​វែ​ល​សេ​ឡង់ ឬ ញូ​វ ហ្សេ​លែ​ន​ដ៍ ( New Zealand ) តាំងពី​ខែ កញ្ញា ឆ្នាំ ១៧៦៩ មកម្ល៉េះ ប៉ុន្តែ​រដ្ឋាភិបាល​អង់គ្លេស មិនសូវមាន​ចំណាប់អារម្មណ៍​ចំពោះ កោះ​មួយ​នេះឡើយ ។ ពី​ចន្លោះ​ឆ្នាំ ១៧៩៥-១៨៣០ នាវា​តូចធំ យ៉ាងច្រើន ចេញចូល​សំចត​នៅ​កោះ ញូ​វ ហ្សេ​លែ​ន​ដ៍ ជាពិសេស​ផ្គត់ផ្គង់​ស្បៀងអាហារ និង ការកម្សាន្ត ភាគច្រើន​ជានា​វា​មកពី ស៊ីដនី ។​

​បន្ទាប់មក​ពួក​សាសនទូត​ពី ស៊ីដនី និង អង់គ្លេស ក៏បាន​ទៅដល់ កោះ ញូ​វ ហ្សេ​លែ​ន​ដ៍​ក្នុង​កិច្ច​ព្យាយាម សាបព្រោះ​សាសនា​គ្រិស្ត​ដល់​ពួក​ជនជាតិ Maori នៅ​កោះ​នោះ ។ កប៉ាល់​ចូលទៅ​ដល់​កោះ​នោះ ដែលមាន​នាវិក​សុទ្ធតែ​បុរស​នោះ ស្ត្រី នៅលើ​កោះ​នោះ បាននាំគ្នា​សម្រុក​ឡើងទៅ​លើ​នានា បម្រើ​បុរស ទាំងនោះ ផឹក ស៊ី​ស្រី​ញី ជា​ថ្នូរ​នឹង​របស់​ប្រើប្រាស់​ដូចជា ចប កាំបិត ពូថៅ និង ដែកគោល ជាដើម ។ ប្រការនេះ​បណ្តាលអោយ​ពួក​អ្នក​ផ្សព្វផ្សាយ​សាសនា ពិបាក​ក្នុងការ ឃោសនា ដោយសារ​បុរស​ជា ឳ​ពុក​បាន​យក​កូនស្រី​របស់​ពួកគេ​ចេញពី​សាលា​សាសនា ទៅ​បម្រើ​កាមគុណ​ពួក​នាវិក ។​

​ចំណាប់អារម្មណ៍​ពី​អង់គ្លេស
​ពាណិជ្ជកម្ម​រវាង ស៊ីដនី និង នូ​វែ​ល​សេ​ឡង់ បាន​កើនឡើង​យ៉ាងខ្លាំង​ក្នុង​វិស័យ ឈើ ធ្មៃ និង កប្បាស ។ ពាណិជ្ជកម្ម​រវាង​កោះ ញូ​វ ហ្សេ​លែ​ន​ដ៍ ក៏​ចាប់​កើនឡើង​ផងដែរ​ជាមួយ​បណ្តា​ប្រទេស​នានា​នៅ អឺរ៉ុប ធ្វើឱ្យ​ហិនហោច​ធនធានធម្មជាតិ​របស់​កោះ ញូ​វ ហ្សេ​លែ​ន​ដ៍ ។ នៅ​ឆ្នាំ ១៨៣១ ពួក​អ្នកដឹកនាំ​កោះ ញូ​វ ហ្សេ​លែ​ន​ដ៍ បាន​ជួបជុំគ្នា តាក់តែង​លិខិត​មួយច្បាប់​ថ្វាយ​ស្តេច វីល្លាម ទី ៤ នៃ ចក្រភព​អង់គ្លេស ស្នើសុំ​ជួយ​ការពារ​ដែនដី​របស់​ពួកគេ ហើយដោយ​ចំៗ ពួកគេ​បាន​ស្វែងរក​ការការពារ​ពី​សំណាក់​បារាំង ។​

​ជាការ​ឆ្លើយតប ឆ្នាំ ១៨៣៤ អង់គ្លេស បាន​បញ្ជូន លោក James Busby អោយទៅ​ធ្វើជា ទេសាភិបាល​នៅ​កោះ ញូ​វ ហ្សេ​លែ​ន​ដ៍ ហើយ​នេះ​គឺជា​លើកដំបូង​ដែរ ដែល​អង់គ្លេស​ធ្វើ​អន្តរាគមន៍ នៅ​កោះ​នេះ ដោយសារតែ​បានឃើញ​ផលប្រយោជន៍​របស់​កោះ​មួយ​នេះ ។ ឆ្នាំ​នោះ​លោក Busby បានធ្វើ​សេចក្តីព្រាង​មួយ​ឈ្មោះថា “ សេចក្តីប្រកាស​ឯករាជ​ភាព​របស់ ញូ​វ ហ្សេ​លែ​ន​ដ៍ “ ដែល​គាត់ និង អ្នកដឹកនាំ​ជនជាតិ Māori ភាគ​ខាងជើង​៣៥​នាក់​ផ្សេងទៀត បាន​ចុះហត្ថលេខា នៅឯ​តំបន់ វ៉ា​យ​តា​ងី ( Waitangi ) នា​ថ្ងៃទី ២៨ ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៨៣៥ ។ អង់គ្លេស មិនសូវ​ស្វាគមន៍​ឯកសារ​នេះ​ទេ ហើយ​គិតថា ត្រូវការ​ឱ្យមាន​គោលនយោបាយ​ថ្មី​មួយ​សម្រាប់​កោះ ញូ​វ ហ្សេ​លែ​ន​ដ៍ នេះ​វិញ ។

នៅឯ​អង់គ្លេស​មានការ​ប្រែប្រួល​ច្រើន​ខណៈ​គណបក្ស​អភិរក្សនិយម Tories ត្រូវបាន​ជំនួស​ដោយ គណបក្ស​កំណែទម្រង់ Whigs ។ គណបក្ស Whigs ទទួលបាន​ការគាំទ្រ​ពី សំណាក់​ជន​វណ្ណៈ កណ្តាល​ដែល​កំពុង​លូតលាស់ ហើយ​មាន​ចំណាប់អារម្មណ៍​ទៅ លើ ពាណិជ្ជកម្ម និង អាណានិគម និយម ។ ប្រជាពលរដ្ឋ​អង់គ្លេស បាន​កើនឡើង​ពី​ចំនួន ពីរលាន នាក់​នៅ​ឆ្នាំ ១៨០០ ទៅដល់​២,៩ លាន​នាក់​នៅ​ឆ្នាំ ១៨៣០ ។ ដើម្បី​តុល្យភាព នៃ កំណើន ពលរដ្ឋ​នេះ រដ្ឋាភិបាល​របស់​បក្ស Tory បានដាក់​កំហិត​ដី​រួម​ពីមុន ដោយ​ការកាត់បន្ថយ ជីវភាព​របស់​នៅ​របស់​ពលរដ្ឋ​នៅតាម​ជនបទ ។ ពី​ចន្លោះ​ឆ្នាំ ១៨១១-១៨២៨ ការប្រមូល​ផលដំណាំ​ជួប​គ្រោះអាក្រក់​ប្រាំបី​រដូវ នាំឱ្យមាន​បញ្ហា ស្បៀងអាហារ ហើយ​វា​កាន់តែ​អាក្រក់ ថែម ទៀត​នៅ​ឆ្នាំ ១៨២៩-១៨៣០​បណ្តាលឱ្យមាន​ផ្ទុះឡើង នូវ​កុប្បកម្ម​ពី​ជនបទ ។​

​ឆ្លើយតប​ទៅនឹង​វិបត្តិ​នេះ អង់គ្លេស​ត្រូវតែ​រៀបចំ​យុទ្ធសាស្ត្រ​ធ្វើ អាណា និគម ដើម្បី​ស្រូប​ទាញ​នូវ​ចំនួន ពលរដ្ឋ​ដែល​លើសពី លទ្ធភាព​ចិញ្ចឹម របស់ ប្រទេស ឱ្យធ្វើ​ពាណិជ្ជកម្ម នៅ​តំបន់​អាណានិគម​នានា ។ ការតែងតាំង​លោក Busby ទៅ​កោះ ញូ​វ​ហ្សេ​លែ​ន​ដ៍ គឺជា​ជំហាន​ដំបូង​ក្នុងការ​ប្រតិបត្តិ​នយោបាយ អាណានិគម​ខាងលើនេះ ។​

សន្ធិសញ្ញា វ៉ា​យ​តា​ងី
​ចាប់ពី​ខែ​ឱ​សភា ដល់​ខែ កក្កដា ឆ្នាំ ១៨៣៦ មន្ត្រី​កងទ័ពជើងទឹក​លោក William Hobson បាន​ទៅ​ពិនិត្យមើល​ស្ថានភាព​ឥត​ច្បាប់​ក្នុង​ការតាំង​លំនៅឋាន​នៅ​កោះ ញូ​វ ហ្សេ​លែ​ន​ដ៍ ។ លោក Hobson បានធ្វើ​របាយការណ៍​ដោយ​ផ្តល់យោបល់​ថា អាណាចក្រ​ដែនដី អង់គ្លេស គប្បី​ត្រូវបាន​បង្កើត នៅលើ​កោះ​នោះ ។ អង់គ្លេស​ពិនិត្យ​រួច​ក៏​បង្កើត​គណៈកម្មាធិការ​មួយ​ហើយ​គណៈកម្មាធិការ​នេះ បានស្នើ​សុំឱ្យ​បង្កើត​សន្ធិសញ្ញា​មួយ​ជាមួយ​ជនជាតិ​អម្បូរ​Māori ដែលជា​ម្ចាស់​ស្រុក ។​

​នៅ​ថ្ងៃទី ១៥ ខែ មិថុនា ឆ្នាំ ១៨៣៩ លិខិត​មួយច្បាប់​ត្រូវបាន​ចេញផ្សាយ​ដោយ​ពង្រីក​ទឹកដី New South Wales ដោយ​រួមបញ្ចូល​ទាំង​ទឹកដី នូ​វែ​ល​សេ​ឡង់ ។ ដោយហេតុនេះ កោះ​ញូ​វ ហ្សេ​លែ​ន​ដ៍ ត្រូវ​បានដាក់​ឱ្យទៅជា​ផ្នែក​មួយ នៃ តំបន់ New South Wales របស់​អង់គ្លេស​ចាប់ពី​នោះឯង ។

លោក Hobson ត្រូវបានតែងតាំង​ជា​អ្នក​ប្រឹក្សា​នៅ​នូ​វែ​ល​សេ​ឡង់ ហើយ​ត្រូវបាន​បង្ហាត់​ឱ្យ​ពិភាក្សា នូវ​ការផ្ទេរ​ជា​ស្ម័គ្រចិត្ត​ពី​ទឹកដី​កុលសម្ព័ន្ធ Māori ឱ្យទៅ​នៅក្រោម​ការត្រួតត្រា​ដោយ​អង់គ្លេស ។

​លោក Hobson ត្រូវបាន​តម្រូវឱ្យ​ព្រាង​សន្ធិសញ្ញា​មួយ​ជា​ភាស​អង់គ្លេស​ដោយមាន​ការជួយ ពី​ជំនួយការ​របស់គាត់​ម្នាក់ និង ទេសាភិបាល​អង់គ្លេស លោក James Busby ។
​សេចក្តីព្រាង​នេះ​ត្រូវបាន​បកប្រែ​ពី​ភាសា​អង់គ្លេស​ទៅជា​ភាសា Māori ដើម្បីឱ្យ​ជនជាតិ Māori ដែលជា​ម្ចាស់​ទឹកដី​យល់បាន​ទូលំទូលាយ ។ ការបកប្រែ​នេះ​ត្រូវបានធ្វើ​រួចរាល់​នៅ​យប់​ថ្ងៃទី ៤ ខែ កុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៨៤០ ហើយ​ត្រូវបាន​ចុះហត្ថលេខា​ពី​ភាគី​ពាក់ព័ន្ធ​នៅ​ថ្ងៃទី ៦ ខែ កុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៨៤០ នោះ នៅក្នុង​ភូមិគ្រឹះ​របស់លោក James Busby (​បច្ចុប្បន្ន​ត្រូវបាន​គេ​ស្គាល់​ថា វិមាន​សន្ធិសញ្ញា ) នាទី​ក្រុង វ៉ា​យ​តា​ងី ( Waitangi )​។ សន្ធិសញ្ញា នេះ បានធ្វើអោយ ញូ​វ ហ្សេ​លែ​ន​ដ៍ ក្លាយជា​ផ្នែក​មួយ នៃ ចក្រភព​អង់គ្លេស ដោយ​ធានា​នូវ​កម្មសិទ្ធិ​ដីធ្លី​របស់​ជនជាតិដើម និង បានផ្តល់​សិទ្ធិ​ជនជាតិ Māori អោយមាន​សិទ្ធិ​ដូចជា​ជនជាតិ​អង់គ្លេស​ដែរ ។

​រដ្ឋាភិបាល និង ប្រជាពលរដ្ឋ ញូ​វ​ហ្សេ​លែ​ន​ដ៍ ប្រារព្ធ​ទិវា វ៉ា​យ​តា​ងី របស់​ពួកគេ ដើម្បី រំលឹក​ដល់ ព្រឹត្តិការណ៍​នា​ថ្ងៃ​នេះឯង ដែល​ប្រការនេះ ខុសប្លែក​ពី​បណ្តា​ប្រទេស​ដទៃ​ក្នុង​លោក ដែល​ពួកគេ​តែង តែ​ប្រារព្ធ​ទិវា​ជាតិ​របស់​ពួកគេ ដើម្បី កត់សម្គាល់ ថ្ងៃ​ដែល​មាតុប្រទេស​របស់​ពួកគេ រួច​ផុតពី​ការ ត្រួតត្រា​របស់​មហាអំណាច ។ ចំណែក រដ្ឋាភិបាល និង ប្រជាពលរដ្ឋ ញូ​វ​ហ្សេ​លែ​ន​ដ៍​បែរជា​ប្រារព្ធ ទិវា​ជាតិ​របស់​ពួកគេ ដើម្បី កត់សម្គាល់​ថ្ងៃ​ដែល​ប្រទេស​របស់​ពួកគេ ក្លាយជា​ផ្នែក​មួយ នៃ​ចក្រភព អង់គ្លេស​ទៅវិញ ។​

​តាមពិត​បច្ចុប្បន្ន ញូ​វ​ហ្សេ​លែ​ន​ដ៍ ដូចជា​រដ្ឋ​ឯករាជ្យ​មួយ​ទៅហើយ ប៉ុន្តែ​ពួកគេ​នៅ​មិនទាន់បាន ប្រកាស​យក​ថ្ងៃ​ណាមួយ​ថា​ជា​ថ្ងៃ​ឯករាជ្យ​ជាតិ​របស់​ពួកគេ​នៅឡើយ ហើយ​បញ្ហា​នេះ​កំពុងស្ថិត ជា​សំណួរ​ដែល​ត្រូវ​ពិភាក្សា ។ ប៉ុន្តែ​ហាក់ដូចជា​មិនសូវមាន​ប្រជាប្រិយភាព​ឡើយ ព្រោះថា ឯករាជ្យ ឬ អត់ នោះ​មិន​សំខាន់​សម្រាប់​ជនជាតិ ញូ​វ​ហ្សេ​លែ​ន​ដ៍ ឡើយ ព្រោះ​ពួកគេ​មាន​សិទ្ធិ​ដូចជា​ជនជាតិ អង់គ្លេស ហើយ​ពួកគេ​ហាក់ដូចជា​រដ្ឋ​ឯករាជ្យ​ច្រើន​ឆ្នាំ​មកហើយ ៕ ស្រាវជ្រាវ និង ប្រែ​សម្រួល​ដោយ​: មេសា​

ពិធី​ចុះហត្ថលេខា​នៅ​វ៉ា​យ​តា​ងី (new zealand 1)
​ផ្នែក​មួយ នៃ ទិដ្ឋភាព​ទីក្រុង វែ​លីង​តោន (new zealand 2)