ប្រទេស​មី​យ៉ាន់​ម៉ា​ទទួលបាន​ឯករាជ្យភាព​ពី​ចក្រភព​អង់គ្លេស​

253

​ប្រទេស​មី​យ៉ាន់​ម៉ា​មានឈ្មោះ​ជា​ផ្លូវការ​ថា​សាធារណរដ្ឋ​សហភាព​មី​យ៉ាន់​ម៉ា ដោយ​បង្រួម​ខ្លី​ធម្មតា គឺ​ប្រទេស​មី​យ៉ាន់​ម៉ា គឺជា​រដ្ឋ​អធិបតេយ្យ​មួយ​នៅក្នុង​តំបន់​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​ដោយមាន​ព្រំប្រទល់ ជាប់​ប្រទេស​ចិន ថៃ ឥណ្ឌា ឡាវ​និង​បង់​ក្លា​ដែ​ស​។ មួយ​ភាគបី​នៃ​បរិមាត្រ​សរុប​របស់​ប្រទេស មី​យ៉ាន់​ម៉ា​គឺ​១.៩៣០ គីឡូម៉ែត្រ (១.២០០​ម៉ា​យ​) បង្កើតជា​ឆ្នេរ​មិនមាន​អ្វី​រារាំង​នៅតាម​បណ្តោយ ឈូង​សមុទ្រ បេន​ហ្គា​ល់ និង​សមុទ្រ​អា​ដា​ម៉ាន់​។ ចំនួន​ប្រជាជន​មី​យ៉ាន់​ម៉ា​មាន​ជាង​៦០​លាន​នាក់​ធ្វើឱ្យ ប្រទេស នេះ​ជា​ប្រទេស​ដែលមាន​ប្រជាជន​ច្រើន​បំផុត​ទី​២៤ នៅលើ​ពិភពលោក និង​មាន​ផ្ទៃដី ៦៧៦.៥៧៨ គីឡូម៉ែត្រ​ការ៉េ (២៦១,២២៧ ម៉ា​យ​ការ៉េ​)​។ មី​យ៉ាន់​ម៉ា​ជា​ប្រទេស​ធំជាងគេ​ទី​៤០ របស់​ពិភពលោក​និង​ធំជាងគេ​ទី​ពីរ​នៅ​តំបន់​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​។​

​អរិយធម៌​ដំបូង​នៅក្នុង ប្រទេស​មី​យ៉ាន់​ម៉ា រួមបញ្ចូល​ទាំង Tibeto – Burman និយាយ​ភាសា Pyu នៅ​មី​យ៉ាន់​ម៉ា​ភាគ​ខាងលើ និង​ភាសាមន នៅ​តំបន់​ខាងក្រោម​។ នៅក្នុង​សតវត្ស​ទី​៩, ស្តេច ភូមា​នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ Nanzhao ដែល​បាន​ចូលមក​ជ្រលង អ៊ី​រ៉ា​វ៉ា​ឌី (Irrawaddy)​ខាងលើ និង​ដោយ​បង្កើតបាន​នូវ​អាណាចក្រ Pagan នៅក្នុង​ទសវត្ស​នៃ​ឆ្នាំ​១០៥០ ភាសា និង​វប្បធម៌ ភូមា បន្តិច​ម្តងៗ​បានក្លាយ​ជាមាន​ភាពលេច​ធ្លោ​នៅក្នុង​ប្រទេស​នេះ​។ នៅក្នុង​កំឡុង​ពេលនោះ ព្រះពុទ្ធសាសនា​ថេរវាទ បាន​ក្លាយជា​សាសនា​ដ៏​មាន​ឥទ្ធិពល​របស់​ប្រទេស​នេះ​។​

​អាណាចក្រ Pagan ធ្លាក់ចុះ​ដោយសារតែ​ការ​លុកលុយ​របស់​ប្រទេស ម៉ុង​ហ្គោល (​ឆ្នាំ​១២៧៧-១៣០១) និង រដ្ឋ​មាន​សង្គ្រាម​មួយចំនួន​បាន​ផ្ទុះឡើង​។ នៅ​ពាក់កណ្តាល​ទី​ពីរ​នៃ​សតវត្ស​ទី ១៦ បាន​បង្រួបបង្រួម​ដោយ​រាជវង្ស Taungoo ហើយ​ប្រទេស​នេះ​ក៏បាន​ក្លាយ ជា​អាណាចក្រ​ដ៏​ធំ​បំផុត រយៈពេល​ខ្លី​មួយ​នៅក្នុង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​នៃ​តំបន់​អាស៊ីអាគ្នេយ៍​។ នៅ​ដើម​សតវត្ស​ទី ១៩ រាជវង្ស Konbaung បាន​គ្រប់គ្រង​លើ​តំបន់​មួយ​ដែល​រួមមាន ប្រទេស​មី​យ៉ាន់​ម៉ា​សព្វថ្ងៃ និង​បាន​គ្រប់គ្រង Manipur និង Assam​ក្នុង​រយៈ​ខ្លី​ផងដែរ​។ ចក្រភព​អង់គ្លេស បាន​ដណ្តើម​កាន់កាប់​ប្រទេស​មី​យ៉ាន់​ម៉ា បន្ទាប់ពី សង្គ្រាម​អង់​គ្លូ​ភូមា ចំនួន​បី​ដង នៅក្នុង សតវត្ស​ទី ១៩ ហើយ​ប្រទេស​នេះ​បាន​ស្ថិតក្រោម អាណានិគម​អង់គ្លេស ( ជា​ផ្នែក​មួយ​នៃ ប្រទេស​ឥណ្ឌា រហូតដល់ ឆ្នាំ ១៩៣៧ ហើយ​បន្ទាប់មក ជា​អាណានិគម​គ្រប់គ្រង​ដោយឡែក​ពីគ្នា ) ។​

​ប្រទេស​មី​យ៉ាន់​ម៉ា​បាន​ក្លាយជា​ប្រទេស​ឯករាជ្យ​មួយ​នៅ​ថ្ងៃទី ៤ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៤៨ ដំបូង ជា​ប្រទេស​ប្រជាធិបតេយ្យ ហើយ​បន្ទាប់មក បន្ទាប់ពី​រដ្ឋប្រហារ​មួយ​នៅក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៦២ របប​ផ្តាច់ការ​យោធា ដែល​បានបញ្ចប់​ជា​ផ្លូវការ នៅ​ឆ្នាំ ២០១១ ។ រយៈពេល​ជាច្រើន​ឆ្នាំ​ដើម្បី ឯករាជ្យ​របស់ខ្លួន ជនជាតិភាគតិច​ជាច្រើន​ក្រុម​របស់​ប្រទេស​នេះ ត្រូវបាន​ចូលរួម​នៅក្នុង សង្គ្រាមស៊ីវិល​មួយ​ដែល​មិនអាច​ដោះស្រាយបាន​មាន​រយៈពេល​វែង​បំផុត​នៅលើ​ពិភពលោក​។ ក្នុងអំឡុង​ពេលនេះ អង្គការសហប្រជាជាតិ និង​អង្គការ​ដទៃទៀត​ជាច្រើន បាន រាយការណ៍​អំពី ការរំលោភ​សិទ្ធិមនុស្ស​ដូចៗ​គ្នា និង​ជា​ប្រព័ន្ធ នៅក្នុង​ប្រទេស​នេះ ៕ ប្រែ​សម្រួល​: ផល្លារ​