ទិវា បដិវត្តន៍ អេ​ហ្ស៊ី​ប ២០១១

ភ្នំពេញៈ រដ្ឋាភិបាល និង​ប្រជាពលរដ្ឋ​អេ​ហ្ស៊ី​ប ប្រារព្ធ​ទិវា​បដិវត្តន៍​របស់​ពួកគេ នៅ​ថ្ងៃទី ២៥ ខែមករា ដើម្បី​រំឭក​ដល់​ថ្ងៃ​ដែល​ពួកគេ​ចាប់​ផ្តើមធ្វើ​បដិវត្តន៍ ( បាតុកម្ម​តវ៉ា ដើម្បី​ផ្លាស់ប្តូរ ) ដើម្បី​ទាមទារ​ឱ្យ​ផ្លាស់ប្តូរ​របប​លោក​ប្រធានាធិបតី ហូ​ស្ន៊ី មូ​បា​រ៉ា​ក់ កាលពី​ឆ្នាំ ២០១០ ។ ប៉ុន្តែ​ការទាមទារ​របស់​ពួកគេ រហូតដល់​ដើម ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ​២០១១ ទើប​បំណង​របស់​ពួកគេ បានសម្រេច បន្ទាប់ពី​ការតស៊ូ​យ៉ាង​ប្តូរផ្តាច់ ដោយ​លះបង់​ការឈឺចាប់ និង​អាយុជីវិត​មនុស្ស ជាច្រើន​មក ។

ភូមិសាស្ត្រ​-​ប្រជា​សស្ត្រ​
សាធារណរដ្ឋ​អារ៉ាប់ អេ​ហ្ស៊ី​ប មាន​ផ្ទៃដី ១.០១០.៤០៨ គីឡូម៉ែត្រ​ក្រឡា​ស្ថិតនៅ​ជ្រុង​ប៉ែក ឦសាន នៃ​ទ្វីបអាហ្វ្រិក និង​ជ្រុង​ខាង​និរតី នៃ​ទ្វីបអាស៊ី គឺជា​ប្រទេស​ស្ថិតនៅ​តំបន់​ម៉េ​ឌី​ទែ​រ៉ា​ណេ មាន​ព្រំដែន​ជាប់​តំបន់​ហ្កា​ហ្សា ស្ទ្រី​ប , អ៊ីស្រាអែល , ឈូងសមុទ្ទ អាកា​បា , សម​ទ្ទ​ក្រហម​, ស៊ូដង់ និង លី​ប៊ី ។ ឆ្នាំ ២០២០ មាន​ប្រជាពលរដ្ឋ​ជាង ១០១ លាន​នាក់​ភាគច្រើន​ជា​អ្នក​កាន់ សាសនា អ៊ីស្លាម និង សាសនា​គ្រិស្ត រដ្ឋធានី​គឺ​ទីក្រុង កៃរ៉ូ ភាសាផ្លូវការ​គឺ​ភាសា អេ​ហ្ស៊ី​ប និង ភាសា​អារ៉ាប់ ។​

​ប្រ​វិត្ត​សាស្ត្រ​
អេ​ហ្ស៊ី​ប ក៏​ជា​ប្រទេស​មាន​វប្បធម៌ អរិយធម៌ ខ្ពង់ខ្ពស់ ដែល​ពិភពលោក​កោតស្ញប់ស្ញែង​ដែរ ដូចជា ពីរ៉ាមីដ ជាដើម ។ អេ​ហ្ស៊ី​ប ក៏​ធ្លាប់​ធ្លាក់​ក្រោម​ការត្រួតត្រា​របស់ អូ​តូ​ម៉​ង់ ( ទួ​ក​គី ) ដោយ អូ​តូ​ម៉​ង់ យក អេ​ហ្ស៊ី​ប ធ្វើជា​អាណាខេត្ត​របស់ខ្លួន​ដែរ ។ លុះដល់​ឆ្នាំ ១៨៨២ អេ​ហ្ស៊ី​ប បាន​ធ្លាក់​ទៅ​ក្រោម​អាណានិគម អង់គ្លេស រហូតដល់​ឆ្នាំ ១៩៥២ ។​

​ថ្ងៃទី ២៣ ខែ កក្កដា ឆ្នាំ ១៩៥២ មន្ត្រី​យោធា ១ ក្រុម ដែល​ហៅ​ខ្លួនឯង​ថា ” ចលនា​មន្ត្រី​សេរី ” ដែល​គេ​ស្គាល់​ផងដែរ​ថា ” ចលនា ១៩៥២ ” ដឹកនាំ​ដោយ​លោក ម៉ូ​ហា​ម៉េ​ដ ណា​ហ្គី​ប និង លោក វរសេនីយឯក ហ្កា​ម៉ា​ល់ អាប​ដែល ណា​ស៊ែ​រ៍​បានធ្វើ​បដិវត្តន៍​ផ្តួលរំលំ​របបរាជានិយម របស់​ស្តេច ហ្វា​រ៉ុ​ក និង អំណាច​របស់ អង់គ្លេស ទៅលើ អេ​ហ្ស៊ី​ប ។ ប៉ុន្តែ​ត្រូវបាន​គេ​មើល ឃើញថា ពួក​បដិវត្តន៍​ទាំងអស់ ដែល​សុទ្ធតែ​មិនទាន់មាន​អាយុ ៣៥ ឆ្នាំ ផង​នោះ​គឺមាន​បង្កប់ ទៅដោយ​មហិច្ឆតា​នយោបាយ​ផង ។ ក្រោយពី​បដិវត្តន៍​មក អំណាច​ប្រទេស​ត្រូវបាន​ប្រគល់ ទៅឱ្យ​កងទ័ព ។​

​ថ្ងៃទី​១៨ ខែមិថុនា ឆ្នាំ​១៩៥៣ ព្រះរាជាណាចក្រ អេ​ហ្ស៊ី​ប ត្រូវបាន​ប្រកាសកែប្រែ​ឱ្យទៅជា សាធារណរដ្ឋ​វិញ ដោយមាន​លោក ម៉ូ​ហា​ម៉ា​ដ់ ណា​ហ្គី​ប ជា​ប្រធានាធិបតី ។ របបរាជានិយម នៅ អេ​ហ្ស៊ី​ប ក៏ត្រូវ​បានបញ្ចប់​នៅពេល​នោះឯង ។​

​ប៉ុន្តែ ១ ឆ្នាំកន្លះ ក្រោយមក គឺ​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៥៤ លោក​ប្រធានាធិបតី ណា​ហ្គី​ប ត្រូវបាន លោក ហ្កា​ម៉ា​ល់ អាប់​ដែល ណា​ស៊ែ​រ៍ ដែលជា​ស្ថាបនិក ចលនា ១៩៥២ ពិតប្រាកដ បង្ខំ​ឱ្យ​លាលែង ពី​តំណែង ហើយ​ក្រោយមក​ត្រូវដាក់​បង្ខាំង​ឱ្យនៅតែ​ក្នុងផ្ទះ ។ ណា​ស៊ែ​រ៍​បាន​ទុក​តំណែង​ជា ប្រធានាធិបតី​ឱ្យនៅ​ចោល​ទំនេរ រហូតដល់​បោះឆ្នោត នៅ​ខែ មិថុនា ឆ្នាំ ១៩៥៧ ដោយ​កំណត់​ខ្លួន​គាត់​ឱ្យ​ជា​អ្នក​ជាប់ឆ្នោត ទើប​គាត់​ឡើង​ក្តោប​អំណាច​នៅ អេ​ហ្ស៊ី​ប ។​

ទំនាស់ និង សង្គ្រាម​ក្នុង​តំបន់​
នៅពេល​ដួលរលំ​ទៅ នៃ របបរាជានិយម​នៅ អេ​ហ្ស៊ី​ប មាន​មនុស្ស​ជាង​កន្លះ​លាន​នាក់ ត្រូវបាន​ចាត់ទុកថា ជា​អ្នកមាន , ៤ លាន​នាក់​ជា​អ្នក​ក​ម្រឹត​មធ្យម និង ១៧ លាន​នាក់ ជា​អ្នកក្រ ។ នៅក្នុង​របប ណា​ស៊ែ​រ៍ ស្ថានភាព​នេះ​បាន​ប្រែប្រួល​គួរឱ្យកត់សម្គាល់ គឺ​ត្រឹម​ឆ្នាំ​១៩៥៤ មាន​មនុស្ស​រាប់លាន​នាក់ បាន​ឡើង​ទៅជា​មនុស្ស​ធុន​មធ្យម ។​

​ដោយសារ​ស្ថានភាព​ក្នុង​តំបន់​ផង និង លើ​ឆាក​អន្តរជាតិ​ផង កងទ័ព​អង់គ្លេស​ត្រូវបាន​ដកចេញ អស់ពី​តំបន់ ព្រែកជីក ស៊ុយ​អេ នៅ​ថ្ងៃទី ១៣ ខែ មិថុនា ឆ្នាំ ១៩៥៦ ។ ព្រែកជីក នោះ​ត្រូវបាន ដាក់​ជា​របស់​ជាតិ នៅ​ថ្ងៃទី ២៦ ខែ កក្កដា ឆ្នាំ ១៩៥៦ នោះ ហើយក៏​បណ្តាលឱ្យមាន​វិបត្តិ ស៊ុយ​អេ ផ្ទុះឡើង​ដែរ ។​

​ឆ្នាំ​១៩៥៨ អេ​ហ្ស៊ី​ប និង ស៊ី​រី បាន​បង្កើត សម្ព័ន្ធ​មួយ​ឈ្មោះថា សាធារណរដ្ឋ អារ៉ាប់ រួបរួម ។ ប៉ុន្តែ​សម្ព័ន្ធ​នេះ បាន​ដល់ទី​អវសាន នៅពេលដែល ស៊ី​រី បាន​បំបែក​ខ្លួន​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៦១ ។ អំឡុងពេល​នៅមាន​រូបរាង​នៅឡើយ សាធារណរដ្ឋ អារ៉ាប់ រួបរួម ក៏​ជា​សហព័ន្ធ​ដ៏​ធូររលុង នៃ យេ​ម៉ែន ខាងជើង ( ឬ អាណាចក្រ Mutawakkilite នៃ យេ​ម៉ែន ) ដែល​ត្រូវបាន​ស្គាល់​ថា សហរដ្ឋអារ៉ាប់​ផងដែរ ។​

​ថ្ងៃទី​២៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ​១៩៤៧ អង្គការសហប្រជាជាតិ បានអនុម័ត​ច្បាប់​បែងចែក​តំបន់​ប៉ា​ឡេ ស្ទី​ន ( Palestine ) ដ៏​មាន​ជម្លោះ​រ៉ាំរ៉ៃ រវាង​ពួក​ប្រជាជាតិ អារ៉ាប់ និង ជនជាតិ​ជ្វី​ស ឬ អ៊ីស្រាអែល ឱ្យទៅជា ៣ តំបន់ គឺ​តំបន់​រដ្ឋ​អារ៉ាប់ តំបន់​ជ្វី​ស និង​តំបន់​អន្តរជាតិ​ពិសេស សម្រាប់​តំបន់​ទីក្រុង យេ​រូ​សា​ឡឹម និង តំបន់ Bethlehem ។ ប្រការនេះ បញ្ឆេះ​សង្គ្រាម រវាង​រដ្ឋ​អារ៉ាប់ និង អ៊ីស្រាអែល​ឡើង​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៤៨ ។​

​អំឡុង​សង្គ្រាម​នោះ សហរដ្ឋ អារ៉ាប់ បាន​បង្កើត​រដ្ឋាភិបាល​មួយ​ឈ្មោះថា ” រដ្ឋាភិបាល ប៉ា​ឡេ​ស្ទី​ន ទាំងអស់ ” នៅ​ថ្ងៃទី​២២ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ​១៩៤៨ ដើម្បី គ្រប់​គ្រប់​តំបន់​ជុំវិញ ហ្កា​ហ្សា ស្ទ្រី​ប ។ ឆ្នាំ​១៩៥៩ រដ្ឋាភិបាល ប៉ា​ឡេ​ស្ទី​ន ទាំងអស់ ដែលជា​រដ្ឋ​អតិថិជន​របស់ អេ​ហ្ស៊ី​ប ត្រូវបាន​ស្រូប​បញ្ចូល​ទៅក្នុង សាធារណរដ្ឋ អារ៉ាប់ រួបរួម ដោយ​ប្រើ​លេស​ថា សហ​ភព​អារ៉ាប់ ហើយ​រដ្ឋាភិបាល​នោះ ក៏​រលាយបាត់​រូប​ក្នុង​នោះឯង ។​

​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦២ លោក អាប់​ឌុល​ឡាស់ អាស​- សាឡា​ល់ មេបញ្ជាការ​កងទ័ព យេ​ម៉ែន ខាងជើង បាន​ដឹកនាំ​ធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ​ទម្លាក់​ស្តេច អ៊ី​ម៉ា​ម មូ​ហា​ម៉ា​ដ់ អាល់​-​បា​ដ្រ ហើយ​ប្រកាស​បង្កើតជា សាធារណរដ្ឋ យេ​ម៉ែន ឡើង​ដោយមាន​ខ្លួន​គាត់​ជា​ប្រធានាធិបតី ។ ស្តេច អ៊ី​ម៉ា​ម មូ​ហា​ម៉ា​ដ់ អាល់​-​បា​ដ្រ ភៀស​ព្រះកាយ​ទៅ​តំបន់​ព្រំដែន អារ៉ាប់ សា​អ៊ូ​ឌី ហើយ​បង្កើតបានជា​កងទ័ព វាយបក​មកវិញ ក៏​កើតជា​សង្គ្រាមស៊ីវិល​ឡើង​នៅ យេ​ម៉ែន ខាងជើង ។​

​រដ្ឋាភិបាល អេ​ហ្ស៊ី​ប របស់លោក ហ្កា​ម៉ា​ល់ អាប់​ដែល ណា​ស៊ែ​រ៍ បាន​គាំទ្រ​ក្រុម សាធារណរដ្ឋ ដោយ​បញ្ជូន​កងទ័ព​ប្រមាណ​ជា ៧០.០០០ នាក់ និង អាវុធ​គីមី ជាច្រើន​ទៅក្នុង​សង្គ្រាម ស៊ីវិល នៅ យេ​ម៉ែន ខាងជើង នោះ ។ ដោយ​រួមទាំង សន្និសីទ​ស្វែងរក​សន្តិភាព​មួយចំនួន​ផង ក៏​សង្គ្រាម​នៅ​ទីនោះ​កាន់តែ​លិចលង់​ជ្រាលជ្រៅ​ទៅៗ ។​

​នៅ​ពាក់កណ្តាល​ខែឧសភា ឆ្នាំ​១៩៦៧ សហភាពសូវៀត បានចេញ​សេចក្តី​ព្រមាន​ជា​បន្តបន្ទាប់ ទៅ​លោក ណា​ស៊ែ​រ៍ ថា អ៊ីស្រាអែល ជិត​វាយប្រហារ​ទៅលើ ស៊ី​រី ។ បើទោះបីជា​មេទ័ព​របស់ គាត់​បាន​បង្ហាញថា ការប្រកាស​របស់ សូ​វៀត នោះ គ្មាន​មូលដ្ឋាន​ក្តី ក៏​លោក ណា​ស៊ែ​រ៍ បាន​ចាត់ការ​ជា​បន្តបន្ទាប់​នៅ​កិច្ចការ​ចំនួន ៤ ដែល​ធ្វើឱ្យ​សង្គ្រាម​កើតឡើង​ដោយ​មិនអាច ខាង​បាន គឺ​៖ នៅ​ថ្ងៃទី ១៤ ខែ ឧសភា គាត់​បាន​ពង្រាយ​កងទ័ព​នៅក្នុង​តំបន់ Sinai ជិត​ព្រំដែន ជាមួយ អ៊ីស្រាអែល​, ថ្ងៃទី​១៩ ខែ និង​ឆ្នាំ នោះ គាត់​បាន​បណ្តេញ​កងរ​ក្សា​សន្តិសុខ​អង្គការ សហប្រជាជាតិ​ចេញពី​តំបន់​ឧបទ្វីប Sinai ហើយ​នៅ​ថ្ងៃទី​២៣ ខែ និង​ឆ្នាំ​ដដែល​នោះ​គាត់​បាន បិទ​ច្រក​សមុទ្ទ Tiran ដែលជា​ច្រក​នាវាចរណ៍​របស់ អ៊ីស្រាអែល ។ ថ្ងៃទី​២៦ ខែ ឧសភា ឆ្នាំ​១៩៦៧ លោក ណា​ស៊ែ​រ៍ បានប្រកាស​ជា​ចំហ​រថា ” គោលបំណង​របស់​យើង គឺ​កម្ទេច អ៊ីស្រាអែល ” ។

​អ៊ីស្រាអែល បាន​លើកឡើងថា ការបិទច្រក​សមុទ្ទ Tiran គឹជា​ការប្រកាសសង្គ្រាម ។ នៅក្នុង សង្គ្រាម​រយៈពេល ៦​ថ្ងៃ ( ពីថ្ងៃ​ទី ៥ ដល់​ថ្ងៃទី ១០ ខែ មិថុនា ឆ្នាំ ១៩៦៧ ) អ៊ីស្រាអែល បាន​វាយប្រហារ​ទៅលើ អេ​ហ្ស៊ី​ប និង បាន​កាន់កាប់​តំបន់​ឧបទ្វីប Sinai និង តំបន់ ហ្កា​ហ្សា ស្ទ្រី​ប ដែល អេ​ហ្ស៊ី​ប បាន​កាន់កាប់​តាំងពី​សម័យ​សង្គ្រាម អារ៉ាប់​-​អ៊ីស្រាអែល នា​ឆ្នាំ ១៩៤៨ មក ។

មរណភាព ណា​ស៊ែ​រ៍​-​របប អាន់​វ៉ា សា​ដា​ត​
លោក ណា​ស៊ែ​រ៍ បាន​ស្លាប់​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៧០ ហើយ​តំណែង​របស់គាត់​ត្រូវបាន​ស្នង​ដោយ​លោក អាន់​វ៉ា សា​ដា​ត ។ ប្រធានាធិបតី​ថ្មី​រូបនេះ បានបញ្ចប់​ភក្តីភាព​របស់ អេ​ហ្ស៊ី​ប ចំពោះ សហភាព សូ​វៀត ហើយ​បាន​បណ្តេញ​ទីប្រឹក្សា សូ​វៀត ចេញពី​ប្រទេស​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៧២ ។​

​ឆ្នាំ ១៩៧៣ អេ​ហ្ស៊ី​ប និង ស៊ី​រី បាន​ដឹកនាំ​រដ្ឋ​អារ៉ាប់ បើក​សង្គ្រាម​ខែ តុលា ( ៦ ដល់ ២៥ តុលា) ទៅលើ​តំបន់ Sinai ដែល អ៊ីស្រាអែល បាន​ដណ្តើម​កាន់កាប់​កាលពី ៦ ឆ្នាំមុន ។ ជោគជ័យ របស់គាត់​នៅក្នុង​សង្គ្រាម​នោះ ធ្វើឱ្យ​គាត់​បាន Sinai មកវិញ ជា​ថ្នូ​ទៅនឹង​កិច្ចព្រមព្រៀង សន្តិភាព ជាមួយ អ៊ូ​ស្រា​អែល នៅ​ឆ្នាំ ១៩៧៩ ហើយ អ៊ីស្រា អែល ត្រូវ​ដក​កងទ័ព​ចេញពី​តំបន់ Sinai ទាំងស្រុង ។​

​ការផ្តួចផ្តើម​គំនិតរ​ប​ស់លោក សា​ដា​ត នោះ បង្ករ​ឱ្យមាន​ការប្រឆាំង​យ៉ាង​ធំធេង នៅក្នុង​ពិភព អារ៉ាប់ នាំឱ្យ អេ​ហ្ស៊ី​ប ត្រូវបាន​បណ្តេញ​ចេញពី សម្ព័ន្ធ អារ៉ាប់ ។ ប៉ុន្តែ​ត្រូវបាន​គាំទ្រ​ដោយ ជនជាតិ អេ​ហ្ស៊ី​ប ភាគច្រើនបំផុត ។ លោក សា​ដា​ត ត្រូវបាន​ជន អ៊ីស្លាម​ជ្រុលនិយម​ធ្វើឃាត នៅក្នុង​ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៨១ ។​

របប​លោក ហូ​ស្ន៊ី មូ​បា​រ៉ា​ក់​
បន្ទាប់ពី​លោក សា​ដា​ត ត្រូវបាន​ធ្វើឃាត​ទៅ តំណែង​ជា​ប្រធានាធិបតី អេ​ហ្ស៊ី​ប​ត្រូវបាន​ជំនួស ដោយ​លោក ហូ​ស្ន៊ី មូ​បា​រ៉ា​ក់ ។ គណបក្ស National Democratic Party (NDS) របស់លោក ម៉ូ​បា​រ៉ា​ក់ បានធ្វើឱ្យ អេ​ហ្ស៊ី​ប ក្លាយជា​រដ្ឋ​ឯក​បក្ស ហើយ​ច្បាប់​គ្រាអាសន្ន​រដ្ឋ​ត្រូវបាន​ដាក់ចេញ ជា​បន្តបន្ទាប់ ។​

​រដ្ឋាភិបាល​របស់គាត់​ទទួលបាន​ការគាំទ្រ​ពី​លោកខាងលិច និង​ជំនួយ​ពី​សហរដ្ឋ អាមេរិក តាមរយៈ​ការបង្ក្រាប​ទៅលើ​កងជីវពល អ៊ីស្លាម និង ធ្វើ​សន្តិភាព​ជាមួយ អ៊ីស្រាអែល ។ លោក មូ​បា​រ៉ា​ក់ ត្រូវបាន​ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ​មួយចំនួន​ប្រដូច​គាត់​ទៅនឹង​ស្តេច ហ្វា​រ៉ូ​ស ( ផ្តាច់ការ ពុករលួយ បក្ខពួក អំណាច​ត​ពូជ ) ហើយ​ត្រូវបាន​គេ​រក ឃើញថា ៣០ ឆ្នាំ​ដែល​គាត់​នៅក្នុង អំណាច ទ្រព្យសម្បត្តិ នៃ គ្រួសារ​របស់គាត់​បាន​កើនឡើង​ដល់​ទៅ ៥០ ទៅ ៧០​ពាន់​លាន ដុល្លារ​អាមេរិក ។​

​ការ​ស្នង​តំណែង​ប្រធានាធិបតី​
កូនប្រុស​របស់លោក មូ​បា​រ៉ា​ក់ គឺ​លោក ហ្កា​ម៉ា​ល់ មូ​បា​រ៉ា​ក់ ត្រូវបាន​គេ​មើលឃើញថា នឹង​ឡើង កាន់អំណាច​បន្ត​ពី​គាត់​ជា​ប្រធានាធិបតី​បន្ទាប់ ។ បន្ទាប់់ពី​លោក មូ​បា​រ៉ា​ក់ បាន​ជាប់ឆ្នោត​ជា ប្រធានាធិបតី​ម្តងទៀត​នៅ​ឆ្នាំ ២០០៥ ពួក​អ្នកនយោបាយ ស្លាប​ឆ្វេង និង ស្លាប​ស្តាំ​បាន​បញ្ចេញ នូវ​ការជំទាស់​ទៅនឹង​ការ​ស្នង​តំណែង​អំណាច ហើយ​ទាមទារ​ឱ្យធ្វើ​កំណែទម្រង់​ដោយ​ឱ្យមាន ការបោះឆ្នោត​ដែលមាន​បេក្ខជន​ចម្រុះ ។​

​លោក ហ្កា​ម៉ា​ល់ មូ​បា​រ៉ា​ក់ បាន​ខំប្រឹង​ស្រវាស្រទិញ​ប្រមូល​អំណាច​ក្នុង​បក្ស​រហូត​បាន​ក្លាយជា​អគ្គលេខាធិការ​ង ដោយ សង្ឃឹមថានឹង​បាន​ស្នង​តំណែង​ពី​ឪពុក​របស់គាត់ ។ ពួក​អ្នកវិភាគ បាន​បរិយាយ​ថា ១​ទសវត្សរ៍ ចុងក្រោយ នៃ អំណាច​របស់លោក ហូ​ស្ន៊ី មូ​បា​រ៉ា​ក់ គឺជា​យុគ​របស់លោក ហ្កា​ម៉ា​ល់ មូ​បា​រ៉ា​ក់ ដែលជា​កូន ។​

​តាំងពី​សង្គ្រាម ៦ ថ្ងៃ មក ច្បាប់​គ្រាអាសន្ន​ត្រូវបាន​ពន្យារ​ដល់​ទៅ ១៨ ខែ ហើយ​អូសបន្លាយ រហូតដល់​ឆ្នាំ ១៩៨១ តាំងពី​ឃាតកម្ម​ទៅលើ​លោក អាន់​វ៉ា សា​ដា​ត ។ រដ្ឋាភិបាល មូ​បា​រ៉ា​ក់ លើក​ហេតុផល​ថា ភេ​វរ​កម្ម និង ក្រុមប្រឆាំង​រដ្ឋាភិបាល ដូចជា Muslim Brotherhood ជាដើម នឹង ដណ្តើមបាន​អំណាច​កាន់តែច្រើន ប្រសិនបើ​មិន​បញ្ឈប់​ការបោះឆ្នោត​សភា និង​រឹតបន្តឹង ច្បាប់​គ្រាអាសន្ន​ទេនោះ ។ ប្រការនេះ​នាំឱ្យមាន​ការចាប់ខ្លួន​ដាក់ពន្ធនាគារ​សកម្មជន​នានា ដោយ​គ្មាន​ការវិនិច្ឆ័យ​ទោស ដោយ​រួមទាំង​អ្នកកាសែត​ផង ។​

​ការបោះឆ្នោត​សភា ឆ្នាំ​២០១០ ត្រូវបាន​ធ្វើឱ្យ​ខូច​ជាមុន​ដោយ​ការបង្ក្រាប​ទៅលើ​បណ្តាញ ផ្សព្វផ្សាយ​ព័ត៌មាន , ចាប់ខ្លួន និង ហាមឃាត់​បេក្ខជន​ប្រឆាំង ។​អង្គការសិទ្ធិមនុស្ស​បាន ប៉ាន់ប្រមាណ​ថា ក្នុង​ឆ្នាំ ២០១០ មាន​មនុស្ស​ពី ៥.០០០ ទៅ ១០.០០០​នាក់​ត្រូវបាន​ចាប់​ដាក់គុក រយៈពេល​វែង ដោយ​គ្មាន​ការវិនិច្ឆ័យ ។​

​អង្គការសិទ្ធិមនុស្ស​បាន​ចងក្រង​ឯកសារ​ថា ប៉ូលីស បាន​ប្រព្រឹត្ត​អំពើ​ឃោរឃៅ​ព្រៃផ្សៃ ជាច្រើន​រយ​ករណី ដោយ​រួមទាំង​ការធ្វើ​ទារុណកម្ម​រហូតដល់​ស្លា​ប់​ជិត ២០០ ករណី​ផង ។ ប៉ុន្តែ​រដ្ឋាភិបាល​បាន​បដិសេធ​ជានិច្ច ដោយ​លើក​ហេតុផល​ថា ការប្រើ​កម្លាំង​របស់​ប៉ូលីស គឺ​ដើម្បី​ពង្រឹង​ច្បាប់ ។​

បដិវត្តន៍ ២៥ មករា​
សូមបញ្ជាក់ថា នៅក្នុង​ពិភព អារ៉ាប់ ការធ្វើ​បាតុកម្ម ឬ​ការតវ៉ា ដើម្បី​ផ្លាស់ប្តូរ​រដ្ឋាភិបាល ឬ ផ្លាស់ប្តូរ​អ្នកកាន់អំណាច ហៅថា បដិវត្តន៍ ដែល​ពួក​អ្នកសារព័ត៌មាន​លោកខាងលិច​ច្រើន តែ​ហៅថា បដិវត្តន៍​ពណ៌ ។​

​ក្រុម​ពួក​អ្នកប្រឆាំង នៅ អេ​ហ្ស៊ី​ប បានគ្រោង​ថា នឹងធ្វើ​បដិវត្តន៍​នៅ​ថ្ងៃទី​២៥ ខែមករា​នៅ​ពីមុខ ក្រសួងមហាផ្ទៃ ឱ្យស្រប​ទៅនឹង ទិវា​ប៉ូលិស​ជាតិ ដើម្បី​ប្រឆាំង​ភាពឃោរឃៅ​ព្រៃផ្សៃ​ដែល ប៉ូលិស បានធ្វើ​កន្លងមក ។

​ទីបំផុត​ថ្ងៃទី ២៥ ខែធ្នូ ឆ្នាំ​២០១១ ( ថ្ងៃ​បដិវត្តន៍ ) បានមក​ដល់ ។ បាតុករ​រាប់ពាន់នាក់​បាន ទៅ​ប្រមូល​ផ្តុំគ្នា​នៅ​ទីក្រុង​កៃរ៉ូ និង រាប់ពាន់នាក់​ផ្សេងទៀត​នៅតាម​បណ្តា​ទីក្រុង​នានា នៃ ប្រទេស ។ ពួក​អ្នក​តវ៉ា បានទាមទារ​ឱ្យ​រដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួងមហាផ្ទៃ​លាលែង​ពី​តំណែង​, ឱ្យ​បញ្ចប់ អំពើពុករលួយ​របស់​រដ្ឋ , បញ្ចប់​នូវ​ច្បាប់​គ្រាអាសន្ន​រដ្ឋ , ទាមទារ​ឱ្យ​ប្រធានាធិបតី មូ​បា​រ៉ា​ក់ លាលែង​ពី​តំណែង និង​កំណត់​អាណត្តិ​ប្រធានាធិបតី​ក្រោយៗ ។ ការតវ៉ា​ប្រព្រឹត្ត​ទៅដោយ គ្មាន​អំពើហិង្សា ប៉ុន្តែ​មាន​សេចក្តីរាយការណ៍​ខ្លះ​ថា មានការ​ប៉ះទង្គិច​គ្នា​រវាង​ជន​ស៊ីវិល និង ប៉ូលិស ។​

​ថ្ងៃទី​២៦ ខែ និង ឆ្នាំ​ដដែល មាន​ភាពច្របូកច្របល់​ក្នុងចំណោម​ជន​ស៊ីវិល នៅ​តំបន់​ព្រែកជីក ស៊ុយ​អេ និង តំបន់​ផ្សេងៗ​ទៀត​ទូទាំងប្រទេស ។ ប៉ូលិស បាន​ចាប់ខ្លួន​សកម្មជន​ជាច្រើន​នាក់ ។​

ថ្ងៃទី​២៧ រដ្ឋាភិបាល បិទ​ទីតាំង​ព័ត៌មាន​អន្តរជាតិ​ដ៏​សំខាន់ៗ​ចំនួន ៤​ហើយ​រំខាន​ដល់​ដំណើរការអ៊ី​ន​ធឺ​ណេ​ត និងទូរស័ព្ទ ។​

​ថ្ងៃទី​២៨ បន្ទាប់ពី​ការសូត្រ​ធម៌​បួងសួង​ថ្ងៃ សុក្រ មក ក៏មាន​បាតុកម្ម​មួយ​ឈ្មោះថា “​ថ្ងៃ​សុក្រ នៃ​កំហឹង ” ដោយមាន​បាតុករ​រាប់ពាន់នាក់ នៅ​ទីក្រុង កៃរ៉ូ និង ទីក្រុង​ផ្សេងៗ​ទៀតនៃប្រទេស ។

​មេដឹកនាំ​ពួក​អ្នកប្រឆាំង​លោក ម៉ូ​ហា​ម៉ា​ដ់ អាល់​បា​រ៉ា​ឌី ក៏បាន​ទៅដល់​ទីក្រុង កៃរ៉ូ ក្នុងពេល​មាន របាយការណ៍​ថា​មានការ​លួច​ប្លន់ ។ ពន្ធនាគារ​ជាច្រើន​ត្រូវបាន​បើក និង ដុតបំផ្លាញ​ដោយ​ឮថា ធ្វើឡើង​តាម​ការបញ្ជា​របស់​រដ្ឋ​មន្ត្រី​ក្រសួងមហាផ្ទៃ​លោក ហា​ប៊ី​ប អែល អាដ់​លី ។ អ្នកទោស បាន​រត់​ចេញមក ដោយ​គេ​ជឿថា ក្នុង​បំណង​បង្កើត​អំពើ​ភេ​វរ​កម្ម​ចំពោះ​ពួក​បាតុករ ។ ប៉ូលិស ត្រូវបាន​ដកចេញ​ពី​តាម​ដង​វិថី​នានា ជំនួស​ដោយ​កងទ័ព​ត្រូវបាន​ដាក់ពង្រាយ ។​

​ដល់​ដំណាក់កាល​ជោរជន់​បែប​នោះ លោក មូ​បា​រ៉ា​ក់ បាន​ចេញមក​ថ្លែងការណ៍​ជា​លើកដំបូង ទៅកាន់​ប្រជាជាតិ ដោយ​សន្យាថា​នឹង​បង្កើត​រដ្ឋាភិបាល​ថ្មី​មួយ ។ យប់​ជ្រៅ​នៃ​យប់​ថ្ងៃនោះ មានការ​ប៉ះទង្គិច​គ្នា​នៅ​ទីលាន Tahrir រវាង​ពួក​អ្នក​បដិវត្តន៍ និង​ពួក​បាតុករ គាំទ្រ​លោក មូ​បា​រ៉ា​ក់ ។ គ្មាន​របាយការណ៍​ជាក់លាក់​អំពី​ទីក្រុង កៃរ៉ូ ទេ ប៉ុន្តែ​មាន​មនុស្ស ១១ នាក់​ត្រូវបាន​សម្លាប់​នៅ តំបន់​ព្រែកជីក ស៊ុយ​អេ និង​រងរបួស​ប្រមាណ​ជា ១.២០០ នាក់​នៅ​ទូទាំងប្រទេស ។​

​ថ្ងៃទី​២៩ វត្តមាន​កងទ័ព​បាន​កើនឡើង​នៅ​ទីក្រុង កៃរ៉ូ ។ បម្រាម​គោចរ​ត្រូវបាន​ដាក់ចេញ ប៉ុន្តែ​មិនត្រូវ​បាន​អើពើ​ឡើយ ខណៈ​បាតុករ​នៅ​បន្ត​សម្រុក​ទៅ​ទីលាន Tahrir នា​យប់នោះ ។ កងទ័ព​ត្រូវបាន​រាយការណ៍​ថា បដិសេធ​បទបញ្ជា ឱ្យ​បាញ់​ទៅលើ​បាតុករ ។ ហេតុនេះ យប់នោះ ក៏​គ្មាន​របាយ​ករ​ណ៍​អំពី​ការប៉ះទង្គិច​គ្នា​ដែរ ។

​ថ្ងៃទី​៣១ ខែមករា ឆ្នាំ​២០១១ នោះ ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វផ្សាយ​ព័ត៌មាន អ៊ីស្រាអែល ផ្សាយ​ថា កងទ័ព អេ​ហ្ស៊ី​ប កងពល​ពិ​សេ​ត្រូវបាន​បញ្ជា​ឱ្យ​ចូលទៅ​ទីក្រុង កៃរ៉ូ ។​

​ថ្ងៃទី​១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ​២០១១ លោក មូ​បា​រ៉ា​ក់ បាន​ចេញមុខ​ថ្លែង​សារ​តាម​ទូរទស្សន៍​ម្តងទៀត ដោយបាន​ផ្តល់​សម្បទាន​ជាច្រើន ។ គាត់​បាន​សន្យាថា​នឹងធ្វើ​កំណែទម្រង់​នយោបាយ ហើយ​ថា គាត់​នឹងមិន​ឈរឈ្មោះ​សម្រាប់​ការបោះឆ្នោត​ដែល​គ្រោង​នឹងធ្វើ​នៅ​ខែកញ្ញា ខាងមុខ​ឡើយ ប៉ុន្តែ​ថា គាត់​មិន​លាលែង​ពី​តំណែង​បច្ចុប្បន្ននេះ​ទេ ។ ប៉ុន្តែ​ក៏មាន​ការប៉ះទង្គិច គ្នា​រវាង​អ្នកប្រឆាំង និង អ្នកគាំទ្រ​លោក មូ​បា​រ៉ា​ក់ នៅ​យប់នោះ ។​

​ថ្ងៃទី​២ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ​២០១១ នោះ មានការ​ប៉ះទង្គិច​គ្នា​ម្តងទៀត​រវាង​អ្នកគាំទ្រ និង អ្នកប្រឆាំង លោក មូ​បា​រ៉ា​ក់ ខណៈ​ពួក​អ្នកគាំទ្រ​លោក បា​រ៉ា​ក់ នាំគ្នា​ជិះ សត្វ​អូដ្ឋ និង ជិះសេះ កាន់ដំបង ចូលទៅ​វាយ​ហ្វូង​ពួក​អ្នកប្រឆាំង​លោក មូ​បា​រ៉ា​ក់ នៅ​ទីលាន Tahrir ។ ការប៉ះទង្គិច​គ្នា​នោះ បណ្តាលឱ្យ​មនុស្ស​ស្លាប់ ៣ នាក់ និង របួស​ជាង ៦០០ នាក់ ។​

​នៅក្នុង​បទសម្ភាសន៍ ជាមួយ​ភ្នា​ក់​ព័ត៌មាន​ជាច្រើន លោក មូ​បា​រ៉ា​ក់ នៅតែ​បដិសេធ​នូវ​ការ ចុះ​ចេញពី​អំណាច ។ មន្ត្រី​អង្គការ Human Rights Watch បាន​អះអាងថា តាំងពី​ថ្ងៃទី​២៥ ខែមករា ឆ្នាំ​២០១១ ជា​ពេលដែល​បាតុកម្ម​បដិវត្តន៍​ផ្ទុះ​ឡើងមក មាន​មនុស្ស​ស្លាប់​មិនតិច​ជា ៣០០ នាក់​ឡើយ ។​

​ថ្ងៃទី​៦ ខែ និង​ឆ្នាំ​ដដែល មានការ​ជួបជុំគ្នា​ប្រារព្ធ​ពិធី​សាសនា រវាង​ពួក​អ្នក​កាន់សាសនា​គ្រិស្ត និង​ពួក​មូ​ស្ល៊ី​ម នៅ​ទីលាន Tahrir ។ ការចរចា​រវាង​អនុ​ប្រធានាធិបតី អូ​ម៉ា ស៊ូ​ឡី​ម៉ាន់​និង​តំណាង ក្រុមប្រឆាំង ក៏បាន​ចាប់ផ្តើម​ធ្វើឡើង​ខណៈ​ការតវ៉ា​ក៏​ពុង​បន្ត​នៅ​ទូទាំងប្រទេស ។ លោក ស៊ូ​ឡី​ម៉ាន់ បានផ្តល់​នូវ​កំណែទម្រង់​មួយចំនួន ខណៈ​របប​លោក មូ​បា​រ៉ា​ក់ បាន​ចោទថា​មាន បរទេស រួមទាំង​សហរដ្ឋអាមេរិក​ផង ជ្រៀតជ្រែក​កិច្ចការ​ផ្ទៃក្នុង​របស់ អេ​ហ្ស៊ី​ប ។​

​នៅ​ថ្ងៃទី​១០ ខែ និង​ឆ្នាំ​ដដែល លោក មូ​បា​រ៉ា​ក់បាន​ថ្លែង​ទៅកាន់​ប្រជាជន អេ​ហ្ស៊ី​ប ទៀត គឺ​គាត់​នៅតែ​មិន​ព្រម​លាលែង​ពី​តំណែង ហើយ​ជា​ជំនួស គាត់​បាន​សន្យាថា នឹងធ្វើ​ប្រតិភូកម្ម ដោយ​ផ្តល់​អំណាច​មួយចំនួន​ទៅ​អនុ​ប្រធានាធិបតី ហើយ​គាត់​នឹង​នៅ​ជា​ប្រមុខរដ្ឋ​វិញ ។ សេចក្តីថ្លែងការណ៍​រប​ស់លោក មូ​បា​រ៉ា​ក់ មិន​ត្រឹមតែ​មិនបាន​រំងាប់​ចិត្ត​ក្រុមអ្នកតវ៉ា​ឡើយ ថែមទាំង​បានធ្វើឱ្យ​កំហឹង​របស់​អ្នក​តវ៉ា​កាន់តែ​កញ្ជ្រោល​ឡើង​ថែមទៀត ។​

ទី​អវសាននៃអំណាច មូ​បា​រ៉ា​ក់​
​ទីបំផុត ថ្ងៃទី​១១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ​២០១១ បានមក​ដល់ ។ ការតវ៉ា​ទ្រង់ទ្រាយ​ធំ បាន​បន្ត​នៅតាម​ទីក្រុង ជាច្រើន​នៅ​ទូទាំងប្រទេស ខណៈ​ប្រជាពលរដ្ឋ អេ​ហ្ស៊ី​ប បដិសេធ​នូវ​ការផ្តល់​សម្បទាន របស់លោក មូ​បា​រ៉ា​ក់ នោះ នៅ​ម៉ោង ៦.០០ ល្ងាច លោក​អនុ​ប្រធានាធិបតី ស៊ូ​ឡី​ម៉ាន់​បាន ប្រកាស​អំពី​ការលាលែង​ពី​តំណែង​របស់លោក មូ​បា​រ៉ា​ក់ ហើយ​ការកាន់កាប់​ប្រទេស ត្រូវបាន​ប្រគល់​ទៅឱ្យ ឧ​ត្ត​ម​ក្រុមប្រឹក្សា​កងទ័ព អេ​ហ្ស៊ី​ប ជា​អ្នករ៉ាប់រង​ផ្តាច់មុខ ។​

​ភ្លាមនោះ លោក មូ​បា​រ៉ា​ក់ បាន​ថ្លែង​ទៅកាន់​ប្រជាជាតិ​ទាំងមូល​ម្តងទៀត ដោយ​បង្ហាញ​ពី​ក្តី ស្រឡាញ់​របស់គាត់​ចំពោះ​ប្រទេសជាតិ​របស់គាត់ ហើយ​បាន​សុំទោស​ថា​ក្តី​ស្រឡាញ់​របស់ គាត់​នោះ មិនមែនជា​អ្វីដែល​ប្រជាជាតិ អេ​ហ្ស៊ី​ប ប្រាថ្នា​ចង់បាន ។ សម្តី​របស់គាត់​ញ៉ាំងឱ្យ បេះដូង​របស់​មនុស្ស​ជាច្រើន​ស្លោក​ស្រពោន ។ ប៉ុន្តែ​ទីបំផុត ការចុះ​ចេញពី​អំណាច​របស់គាត់ គឺជា​អ្វីដែល​ប្រជាពលរដ្ឋ​ចង់បាន ។ មនុស្ស ក៏​ប្រារព្ធ​ពិធី​អបអរសាទរ នៅ​ទូទាំងប្រទេស ។​

​អំណាច​របស់ ហូ​ស្ន៊ី មូ​បា​រ៉ា​ក់ ក៏បាន​ដល់ទី​អវសាន នាពេលនោះ ដោយ​ប្រការ​នោះ​បន្ទាប់ពី បាន​ក្តោប​ក្តាប់​អំណាច​នៅ អេ​ហ្ស៊ី​ប ជា​រដ្ឋ​ឯក​បក្ស អស់​រយៈពេល ៣១ ឆ្នាំ​ដែល​ទៀប​តែ​នឹង​ជា អំណាច​ត​ពូជ​ទៅហើយ ។ ថ្ងៃទី ២៥ ខែ មករា ដែលជា​ថ្ងៃ​ចាប់ផ្តើម​បាតុកម្ម​តវ៉ា ឬ បដិវត្ត៍ ក៏​ត្រូវបាន​រដ្ឋាភិបាល​ក្រោយ និង ប្រជាពលរដ្ឋ អេ​ហ្ស៊ី​ប ប្រារព្ធ​ជា ទិវា​បដិវត្តន៍​របស់​ពួកគេ រហូតមក ៕ ស្រាវជ្រាវ​ប្រែ​សម្រួលៈ មេសា​

​លោក ហូ​ស្ន៊ី មូ​បា​រ៉ា​ក់ ដែល​ត្រូវបាន​ពលរដ្ឋ​ធ្វើ​បដិវត្តន៍​ទម្លាក់​ពី​តំណែង ( ហូ​ស្ន៊ី មូ​បា​រ៉ា​ក់ )
បាតុកម្ម​បដិវត្តន៍​នៅ​ទីក្រុង កៃរ៉ូ ( តវ៉ា​នៅ កៃរ៉ូ​, ប៉ះទង្គិច )
ទីក្រុង កៃរ៉ូ នៃ ប្រទេស អេ​ហ្ស៊ី​ប ( ទីក្រុង កៃរ៉ូ )
បាតុកម្ម​បដិវត្តន៍​នៅ​ទីក្រុង កៃរ៉ូ ( តវ៉ា​នៅ កៃរ៉ូ​, ប៉ះទង្គិច )

ទីតាំងផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម

- Advertisment -

Most Popular

អា​ដុល អ៊ី​ត្លែរ ឈ្នះ​ឆ្ន...

​ប្រែ​សម្រួលៈ​វាសនា​៖ ​អ្...

សមត្ថកិច្ច ឃាត់ខ្លួន​ក្រុ...

​ដោយៈ ស​រិ​ទ្ធ/ពោធិ៍សាត់ៈ...

កក​ ,​កក់​ ,​កក្កដ​ ,កករ​...

ដោយៈ​ដកស្រង់​ពី​វចនានុក្រ...

៥​ធ្នូ ទិវា​អន្តរជាតិ​នៃ​...

ដោយៈ សុផល​/ភ្នំពេញៈ នៅ​ថ្...