ទិវា​សេរីភាព កូ​វ៉ែត​

ស្រាវជ្រាវ ប្រែ​សម្រួល​: មេសា / ភ្នំពេញ​: ទិវា​សេរីភាព កូ​វ៉ែត ធ្វើ​នៅ​ថ្ងៃទី ២៦ ខែ កុម្ភៈ ដើម្បី រំឭក​ដល់​ថ្ងៃ​ដែល កូ​វ៉ែត បានឈ្នះ​សង្គ្រាម​លើ អ៊ីរ៉ាក់ ហើយ អ៊ីរ៉ាក់ បាន​ដក​កងទ័ព​ចេញពី កូ​វ៉ែត ឆ្នាំ ១៩៩១ បន្ទាប់ពី​សង្គ្រាម​នេះ​បាន​ផ្ទុះឡើង​អស់​រយៈពេល​ជាង ៥ ខែ ដោយមាន​ការអន្តរាគមន៍​ពី សហរដ្ឋអាមេរិក និង សម្ព័ន្ធមិត្ត​ចំនួន ៣៤ ជាតិ​សាសន៍ ។​

ភូមិសាស្ត្រ​-​ប្រជាសាស្ត្រ​
​ប្រទេស​កូ​វ៉ែត មាន​ផ្ទៃដី​ទំហំ ១៧.៨២០ (១៧.៨១៨ ? ) គីឡូម៉ែត្រ​ក្រឡា ស្ថិតនៅក្នុង​តំបន់ អាស៊ីអាគ្នេយ៍ មាន​ព្រំដែន​ជាប់​ឈូងសមុទ្ទ​ពែ​ក ចន្លោះ​ប្រទេស អ៊ីរ៉ាក់ និង អា​រ៉ា​ប៊ី សា​អ៊ូ​ឌី​ដ ។ នៅ​ឆ្នាំ​២០២០ មាន​ប្រជាជន​ជាង ៤ លាន​នាក់ ជា​អ្នក​កាន់សាសនា អ៊ីស្លាម ហិណ្ឌូ គ្រិស្ត និង ពុទ្ធសាសនា ភាសាផ្លូវការ​គឺ ភាសា​អារ៉ាប់ រដ្ឋធានី​គឺ​ទីក្រុង កូ​វ៉ែត ។

ប្រវត្តិសាស្ត្រ​-​អាណានិគម និង ឯករាជ្យ​ពី​អង់គ្លេស​
​នៅក្នុង​ឆ្នាំ ១៦១៣ ទីក្រុង កូ​វ៉ែត ត្រូវបាន​ស្ថាបនា​ឡើង ។ បើ​គិត​តាម​ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រង ទីក្រុង កូ​វ៉ែត គឺជា​ផ្នែក​មួយ នៃ អាណាចក្រ ដែល​គ្រប់គ្រង​ដោយ​ខ្សែ​រាជវង្ស អារ៉ាប់ ។ ឆ្នាំ ១៧១៦ កុលសម្ព័ន្ធ បា​នី អ៊ូ​ទូ​ប ( អារ៉ាប់ ) បាន​បោះ​ទីតាំងនៅ​ទីក្រុង កូ​វ៉ែត ដែល​ពេលនោះ​មាន​អ្នកនេសាទ​ប៉ុន្មាន​នាក់​ប៉ុណ្ណោះ​រស់នៅ ហើយ​ដែល​ទី​នោះបាន​ដើរតួនាទី​ត្រឹមតែ​ជា​ភូមិ​នេសាទ ប៉ុណ្ណោះ ។ នៅ​អំឡុង​សតវត្សរ៍​ទី ១៨ កូ​វ៉ែត មានការ​ចម្រើន​លូតលាស់​ហើយក៏​ចេះតែ​កើន​ឡើងជា​មណ្ឌល​ពាណិជ្ជកម្ម​សម្រាប់​ដោះដូរ​ដឹកជញ្ជូន​ទំនិញ​រវាង ឥណ្ឌា , មូ​ស្កាត់ , បា​កដាត និង អា​រ៉ា​ប៊ី ។ គិត​ត្រឹម​អំឡុង​ទសវត្សរ៍ ១៧០០ កូ​វ៉ែត បានប្រែក្លាយ​ទៅជា​វិថី​ពាណិជ្ជកម្ម​ដ៏​សំខាន់​សម្រាប់​ឈូងសមុទ្ទ​ពែ​ក ទៅកាន់ ទីក្រុង អា​ឡេ​ប៉ូ នៃ ប្រទេស ស៊ី​រី ។​

​នៅ​អំឡុង​សម័យ​សង្គ្រាម អូ​តូ​ម៉​ង់ និង ជនជាតិ ពែ​ក ពី​ឆ្នាំ ១៧៧៥-១៧៧៩ ពាណិជ្ជករ អ៊ីរ៉ាក់ បាន​ភៀសខ្លួន​ទៅក្នុង​ទឹកដី កូ​វ៉ែត ហើយ​ពួកគេ​បាន​ក្លាយជា​ផ្នែក​ដ៏​សំខាន់ នៃ ការ ស្ថាបនា កប៉ាល់ និង ការពង្រីក​សកម្មភាព​ពាណិជ្ជកម្ម​របស់ កូ​វ៉ែត ហើយ​ជា​លទ្ធផល ពាណិជ្ជកម្ម​តាម​សមុទ្ទ​របស់ កូ​វ៉ែត មាន​សម្ទុះ​យ៉ាង​ខ្លាំងក្លា និង ឆាប់រហ័ស ខណៈ​ពាណិជ្ជកម្ម​ឥណ្ឌា ជាមួយ បា​កដាត នៃ ប្រទេស អ៊ីរ៉ាក់ , អា​ឡេ​ប៉ូ , ទីក្រុង ស្មៀ​រណា របស់ ក្រិ​ក និង ទីក្រុង កុង​ស្តង់​ទី​ណូ​ប្ល៍ នៃ ចក្រភព រ៉ូ​ម៉ាំង ត្រូវបាន​បង្វែរ​ទៅ កូ​វ៉ែត នា​អំឡុងពេល​នោះដែរ ។

​ជាមួយគ្នា​នោះ ក្រុម​ហ៊ុ ឥណ្ឌា ( ឬ អង់គ្លេស ឥណ្ឌា ) ខាងកើត ត្រូវបាន​បង្វែរ ទៅ កូ​វ៉ែត នៅក្នុង​ឆ្នាំ ១៧៩២ ។ ក្រុមហ៊ុន នេះ បាន​ដើរតួនាទី​ជា​ង្ន​ក​ការពារ​សុវត្ថិភាព​ផ្លូវ​សមុទ្ទ​ពី កូ​វ៉ែត , ឥណ្ឌា និង ឆ្នេរ​ខាងកើត នៃ អាហ្វ្រិក ។ បន្ទាប់ពី​ជនជាតិ ពែ​ក ( អ៊ីរ៉ង់ ) បាន​ដក​ចេញពី​តំបន់ Basra នៃ ប្រទេស អ៊ីរ៉ាក់ នា​ឆ្នាំ ១៧៧៩ ទៅ កូ​វ៉េ​ត នៅតែ​បន្ត​ទាក់ទាញ​ពាណិជ្ជកម្ម​ចេញពី Basra នោះ​តទៅទៀត ។

​កូ​វ៉ែត គឺជា​មជ្ឈមណ្ឌល​ស្ថាបនា កប៉ាល់ នៅក្នុង​តំបន់​ឈូងសមុទ្ទ​ពែ​ក ។ នៅ​អំ​ឡុងចុង​សតវត្សរ៍​ទី ១៨ និង ទី ១៩ កប៉ាល់ ដែល​ត្រូវបាន​ផលិត​នៅក្នុង កូ​វ៉ែត បាន​ដឹកជញ្ជូន​ទំនិញ​ពាណិជ្ជកម្ម​រវាង​កំពង់ផែ ឥណ្ឌា , អាហ្វ្រិក ខាងកើត និង សមុទ្ទ​ក្រហម ។ កប៉ាល់​ដែល​ផលិត​នៅ កូ​វ៉ែត ល្បីល្បាញ​ពាសពេញ​តំបន់​មហាសមុទ្ទ ឥណ្ឌា ដូច្នេះ វា​បានរួម​ចំណែក​ដ៏​សំខាន់​ក្នុងការ​ជំរុញ​ភាពរុងរឿង នៃ សេដ្ឋកិច្ច កូ​វ៉ែត ។ កូ​វ៉ែត បាន​កសាង​កិត្តិនាម​ថា​ជា​អ្នកដើរ​សមុទ្ទ​ដ៏​ឆ្នើម​បំផុត​នៅ​ឈូង​មសុ​ទ្ទ ពែ​ក ។​

ក្បួនព្យុហយាត្រា​កងទ័ព កូ​វ៉ែត ក្នុង ទិវា​សេរីភាព កូ​វ៉ែត

យុគសម័យ​មាស​-​ធ្លាក់​ក្រោម​កិច្ចការពារ​របស់​អង់គ្លេស
​ដោយសារ​ភាពសម្បូររុងរឿង កិត្តិនាម​ដ៏​រន្ទឺ និង ទីតាំង​ដ៏​សំខាន់ របស់ កូ​វ៉ែត ដូចដែល​បានលើកឡើង​មកនេះ នៅក្នុង​ទសវត្សរ៍ ១៨៩០ កូ​វ៉ែត បាន​រង​ការ​គំរាម​កំ​ហែ​ពី​សំណាក់ ចក្រភព អូ​តូ​ម៉​ង់ ( ទួ​ក​គី ) គឺ អូ​តូ​ម៉​ង់ ចង់​លេប​ត្របាក់​យក កូ​វ៉ែត ធ្វើជា​ចំណុះ​របស់ខ្លួន ។​

​ដូច្នេះ ដើម្បី ធ្វើឱ្យ​ប្រាកដ​នូវ​បញ្ហា​សន្តិសុខ​របស់​ខ្លូន ព្រះអង្គម្ចាស់ មូ​បា​រ៉ា​ក់ អាល សា​បាស បាន​ចុះហត្ថលេខា​លើ​កិច្ចព្រមព្រៀងសម្ងាត់​មួយ​ជាមួយ​រដ្ឋាភិបាល​អង់គ្លេស នៅ ឥណ្ឌា នៅ​ថ្ងៃទី ២៣ ខែ មករា ឆ្នាំ ១៨៩៩ ដែល​ក្រោយមក​ត្រូវបាន​គេ​ស្គាល់​ថា កិច្ចព្រមព្រៀង អង់គ្លេស​-​កូ​វ៉ែត ១៨៩៩ ហើយ​តាមរយៈ​កិច្ចព្រមព្រៀង​ម​នោះ កូ​វ៉ែត ក៏បាន​ក្លាយជា​រដ្ឋ​ក្រោម​កិច្ចការពារ ( អាណានិគម ) របស់​អង់គ្លេស ។ នៅក្នុង​កិច្ចព្រមព្រៀង​នោះ អង់គ្លេស សន្យាថា​នឹង​ការពារ​បូរណភាព​ទឹកដី កូ​វ៉ែត ហើយ​ជាការ​តបស្នង​ទៅវិញ នូវ​ការ​រឹតបន្តឹង​អំណាច​បរទេស​នៅក្នុង​ដែនដី និង កិច្ចការបរទេស នៃ ដែនដី កូ​វ៉ែត ។​
​ដូច្នេះ​វា​បាន​ផ្តល់អោយ​អង់គ្លេស នូវ​ភាព​ឯក ក្នុងការ​ប្រតិបត្តិ​ពាណិជ្ជកម្ម​ជាមួយ កូ​វ៉ែត និង ផាត់​ចោល អ៊ីរ៉ាក់ ឱ្យទៅ​ខាងជើង ពី​កំពង់ផែ​មួយ​នៅ​ឈូងសមុទ្ទ​ពែ​ក ។
​បន្ទាប់ពី​សង្គ្រាម កូ​វ៉ែត​-​ណា​ច ពី​ឆ្នាំ ១៩១៩-១៩២០ ទៅ ស្តេច អា​រ៉ា​ប៊ី សា​អ៊ូ​ឌី​ដ អាប់​ឌុល​ឡា​ស៊ី​ស បានដាក់​បម្រាម​ពាណិជ្ជកម្ម​ប្រឆាំង កូ​វ៉ែត ពី​ឆ្នាំ ១៩២៣ រហូតដល់​ឆ្នាំ ១៩៣៧ ។ គោលបំណង​របស់ ស្តេច​អង្គ​នោះ ក្នុងការ​វាយប្រហារ​ទៅលើ កូ​វ៉ែត ទាំង​ផ្នែក​សេដ្ឋកិច្ច និង កងទ័ព គឺ​ដើម្បី រំលាយ កូ​វ៉ែត ឱ្យបាន​ច្រើន​តាម​ដែល​អាច ឱ្យទៅជា​ទឹកដី អា​រ៉ា​ប៊ី សា​អ៊ូ​ឌី​ដ ។​

​នៅក្នុង​ស​ន្និ​សី អ៊ុយ​ហ្កា​រ នា​ថ្ងៃទី ២ ខែ ធ្នូ ឆ្នាំ ១៩២២ ព្រំដែន កូ​វ៉ែត និង ណា​ច ត្រូវបាន​កំណត់ដោយ​គ្មាន​តំណាង កូ​វ៉ែត ចូលរួម គឺ​មានតែ​អង់គ្លេស​ប៉ុណ្ណោះ ។ ស្តេច អា​រ៉ា​ប៊ី បាន​បញ្ចុះបញ្ចូល​លោក Percy cox ដែលជា​តំណាង​អង់គ្លេស ឱ្យ​ប្រគល់​ទឹកដី កូ​វ៉ែត ២ ភាគ ៣ ទៅឱ្យ​អ៊ុយ​ហ្កា​រ ។ ដូច្នោះ ទឹកដី កូ​វ៉ែត ជាង​ពាក់កណ្តាល បាន​បាត់បង់​ទៅក្នុង​កណ្តាប់ដៃ អ៊ុយ​ហ្កា​រ ( ទិ​ក្រុង បុរាណ របស់ អា​រ៉ា​ប៊ី សា​អ៊ូ​ឌី​ដ ) ។ បន្ទាប់ពី​សន្និសីទ​នោះ​ហើយ កូ​វ៉ែត នៅតែ​ជា​ប្រធានបទ នៃ ការ​រាំងខ្ទប់​សេដ្ឋកិច្ច​ពី សា​អ៊ូ​ឌី នៅឡើយ ។​

​វិបត្តិ​សេដ្ឋកិច្ច និង ការរកឃើញ​រ៉ែ​ប្រេងកាត​
​ក៏ដូចជា​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​បណ្តា​ប្រទេស​នានា​ក្នុង​លោក​ដែរ សេដ្ឋកិច្ច​របស់ កូ​វ៉ែត ក៏​រង​ការបាក់​ស្រុត​យ៉ាងខ្លាំង​ដោយសារតែ​ឥទ្ធិពល នៃ មហា​វិបត្តិ​សេដ្ឋកិច្ច ដែល​បានចាប់ផ្តើម​ពី​អំឡុង​ទសវត្សរ៍ ១៩២០ ដែរ ។ ពាណិជ្ជកម្ម​អន្តរជាតិ គឺជា​ប្រភព​ចំណូល​ដ៏​សំខាន់​មួយ​របស់ កូ​វ៉ែត ។ ពាណិជ្ជករ កូ​វ៉ែត គឺជា​ឈ្មួញកណ្តាល គឺ​មិនមែនជា​អ្នក​ផលិត​ឡើយ ។ ហេតុនេះ ការធ្លាក់ចុះ នៃ ការបញ្ជាទិញ​របស់ អឺរ៉ុប ចំពោះ​ទំនិញ ឥណ្ឌា និង អាហ្វ្រិក បានធ្វើឱ្យ​ប៉ះពាល់​ដល់​សេដ្ឋកិច្ច​របស់ កូ​វ៉ែត ។ ប៉ុន្តែ​គ្រួសារ​ពាណិជ្ជករ​ជនជាតិ កូ​វ៉ែត ខ្លះ​បាន​ក្លាយជា​អ្នក​មានបាន ពី​ឱនភាព​ពាណិជ្ជកម្ម​អន្តរជាតិ នោះ​ទៅវិញ តាមរយៈ​ការ​គេចពន្ធ​មាស​ដោយ​កប៉ាល់​ជនជាតិ កូ​វ៉ែត ទៅកាន់ ឥណ្ឌា ។​

​កូ​វ៉ែត គឺជា​ប្រភព​ត្បូង​គជ់ ដ៏​ច្រើន​មហិមា ដោយ​នៅក្នុង​សម័យកាល​ដែល​វា​បាន​ឡើងដល់​ចំណុចកំពូល ឧស្សាហកម្ម​គជ់ របស់ កូ​វ៉ែត បាន​នាំឱ្យមាន​ផាសុកភាព នៃ ទីផ្សារ​ពិភពលោក ដោយ​វា​ត្រូវបាន​ដឹកជញ្ជូន​ពី​ចន្លោះ ៧៥០ ទៅ ៨០០ កប៉ាល់ ដើម្បី បំពេញតម្រូវការ​រប​ស់​អភិជន​អឺរ៉ុប ។ ប៉ុន្តែ​វិបត្តិ​សេដ្ឋកិច្ច​ពាសពេញ​ពិភពលោក ត្បូង​គជ់​របស់ កូ​វ៉ែត បាន​ក្រឡាប់ចាក់​ដែរ ដោយសារ​តម្រូវការ គជ់ មាន​ចំនួន​តិចតួច​ប៉ុណ្ណោះ ។ ម្យ៉ាងទៀត គជ់ កែច្នៃ​របស់ ជប៉ុន ក៏បាន​រួមចំណែក​នាំឱ្យមាន​ការដួលរលំ នៃ ឧស្សាហកម្ម គជ់ កូ​វ៉ែត ដែរ ។

​ខណៈដែល​ពិភពលោក កំពុង​ធ្លាក់ខ្លួន​បែប​នោះ នៅ​ឆ្នាំ ១៩២១ ព្រះអង្គម្ចាស់ អា​ហ​ម៉ា​ដ់ អាល់​-​ចា​ប៊ើ​រ៍ អាល់​-​សា​បាស់ បាន​ក្លាយជា​អ្នកគ្រប់គ្រង កូ​វ៉ែត ហើយ​ខណៈ​ឆ្នាំ ១៩៣២ ប្រទេស បា​រ៉ែ​ន ដែលជា​អ្នកជិតខាង បាន​រកឃើញ រ៉ែ​ប្រេងកាត អ្នកដឹកនាំ និង ប្រជាជន កូ​វ៉ែត ក៏​ចាប់ផ្តើម​សង្ស័យ និង ជឿជាក់ថា ទឹកដី​របស់​ពួកគេ​ក៏មាន រ៉ែ​ប្រេង​កាត់​ដែរ ។ ហេតុ​នោះ រ៉េ​ប្រេងកាត បាន​ក្លាយជា​ក្តី​រំពឹង​ថ្មី​មួយ​ដ៏​សំខាន់បំផុត​សម្រាប់ កូ​វ៉ែត ។​

​បន្ទាប់ពី​រកឃើញ រ៉េ​ប្រេងកាត មក ការរុករក រ៉ែ​ប្រេងកាត នៅតែ​បន្តធ្វើ​នៅក្នុង​ទឹកដី បា​រ៉ែ​ន ហើយក៏​នាំឱ្យ​មានការ​ផ្តោតអារម្មណ៍​ហួស​ចូល​ទៅលើ​តំបន់ ប៊ួ​រ​ហ្កា​ន់ នៃ ទឹកដី កូ​វ៉ែត ។ ទីបំផុត រ៉ែ​ប្រេងកាត ត្រូវបាន​រកឃើញ​នៅ​ថ្ងៃទី ២២ ខែ កុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៩៣៨ នៅ​តំបន់​វាល ប៊ូរ​ហ្កា​ន់ ហើយ ថ្ងៃទី ៣០ ខែ មិថុនា ឆ្នាំ ១៩៤៦ កូ​វ៉ែត បាន​នាំ​ប្រេងកាត​ចេញ​ជា​លើកដំបូង របស់ខ្លួន​។​

​ដូច្នោះ ក្តីសង្ឃឹម​របស់​ក កូ​វ៉ែត កាលពី​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំមុន ពេលនេះ​បាន​ក្លាយជា​ការពិតហើយ ដោយ​គិត​ត្រឹម​ឆ្នាំ ១៩៥២ ប្រទេស​នេះ បាន​ក្លាយជា​អ្នក​នាំចេញ​ប្រេងកាត​ធំជាងគេ​បំផុត នៅ​តំបន់ ឈូងសមុទ្ទ​ពែ​ក ហើយ​តាមរយៈ​ការនាំចេញ​ប្រេងកាត​នោះ ធ្វើឱ្យ​សេដ្ឋកិច្ច​របស់ កូ​វ៉ែត មាន​សន្ទុះ​យ៉ាងខ្លាំង ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ​ទំនើបៗ​ត្រូវបាន​ស្ថាបនា​ឡើង​ចាប់ពី​ឆ្នាំ​១៩៤៩ ធ្វើអោយ​ប្រជាជាតិ កូ​វ៉ែត មានការ​យល់ដឹង​ក្នុង​កម្រិត​មួយ​ខ្ពស់​ដែល​ពុំ​ធ្លាប់មាន​ពីមុនមក រហូត​នាំឱ្យមាន​ការផ្លាស់ប្តូរ​ផ្នែក​រដ្ឋបាល​ចាប់ផ្តើម​ពី​ឆ្នាំ​១៩៥៤ ។

​ឆ្នាំ ១៩៥៨ ទស្សនា​វ​ដ្តី Al-Arabi ត្រូវបាន​បង្កើតឡើង​មុនគេ​នៅ​អារ៉ាប់ ហើយ​នៅតែ​បន្ត​ល្បីល្បាញ​ពាសពេញ​ពិភព​អារ៉ាប់ ។ អ្នកនិពន្ធ​ជាច្រើន​នៅ​ពិភព​អារ៉ាប់ បាននាំគ្នា​ចូលទៅ​រស់នៅ​ក្នុងប្រទេស កូ​វ៉ែត ក៏​ព្រោះតែ​ពួកគេ​រីករាយ​នឹង​សេរីភាព​ច្រើន​បំផុត ដែល​គ្មាន​ទីណា នៃ ពិភព​អារ៉ាប់ អាច​រកបាន ។ ជាក់​ស្តែក​វី​និពន្ធ​អ៊ីរ៉ាក់ លោក Ahmed Matar ក៏បាន​ចាក​ចេញពី អ៊ីរ៉ាក់ ទៅ​បញ្ចេញថ្វីដៃ​នៅលើ​ទឹកដី កូ​វ៉ែត នា​អំឡុងពេល​នោះដែរ ។ សង្គម កូ​វ៉ែត មាន​សេរីភាព​តាមបែប​ពួកលោក​ខាងលិច ពី​ចន្លោះ​ទសវត្សរ៍ ១៩៦០ និង ១៩៧០ ដែល​គេ​អាច​មើលឃើញ​បាន​តាមរយៈ​ស្ត្រី កូ​វ៉ែត មិន​ពាក់​ក្រណាត់​ទទូរ​ក្បាល​តាម​ប្រពៃណី អ៊ីស្លាម ជាដើម ។

​កូ​វ៉ែត ត្រូវបាន​ចាត់ទុកថា​ជា​ប្រទេស​អភិវឌ្ឍ​បំផុត​នៅក្នុង​តំបន់ នា​អំឡុង​ទសវត្សរ៍ ១៩៦០ និង ១៩៧០ , សារព័ត៌មាន កូ​វ៉ែត ត្រូវបាន​ចាត់ទុកថា​ជា​សារព័ត៌មាន​ដែលមាន​សេរីភាព​បំផុត​មួយ​របស់​ពិភពលោក ។ ទសវត្សរ៍ ១៩៧០ កូ​វ៉ែត ត្រូវបាន​ទទួលស្គាល់ថា​ជា​ប្រទេស​ដែលមាន​ការអភិវឌ្ឍ​ធនធានមនុស្ស​ខ្ពស់បំផុត​នៅក្នុង​ពិភព​អារ៉ាប់ ។ សកលវិទ្យា​ល័យ កូ​វ៉ែត ត្រូវបាន​បង្កើតឡើង​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៩៦ ។ ប្រពៃណី​វប្បធម៌ កូ​វ៉ែត បាន​រីក​ស្គុះស្គាយ ជាក់ស្តែង​ល្ខោន​របស់ កូ​វ៉ែត ល្បីល្បាញ​ពាសពេញ​ពិភពលោក​អារ៉ាប់ ។​

​ទទួលបាន​ឯកា​រជ្យ​
​ដោយសារ​ស្ថានភាព កូ​វ៉ែត មានការ​ផ្លាស់ប្តូ​រទាំង​ស្រុង​បែ​នេះ អ្នកគ្រប់គ្រង កូ​វ៉ែត ពេល នោះ​គឺ​ព្រះអង្គម្ចាស់ Abdullah Al-Salem Al-Sabah យល់ថា កិច្ចព្រមព្រៀង​ជាមួយ ចក្រភព​អង់គ្លេស កាលពី​ឆ្នាំ ១៨៩៩ នោះបាន​អស់​សុពលភាព​ហើយ ទើប​លោក​បានស្នើ​រក​កិច្ចព្រមព្រៀង​ថ្មី​មួយ ។ នៅ​ថ្ងៃទី​១៩ ខែ មិថុនា ឆ្នាំ ១៩៦១ កិច្ចព្រមព្រៀង​មួយ​ត្រូវបាន​ចុះហត្ថលេខា រវាង​លោក ព្រះអង្គម្ចាស់​រូបនោះ និង រដ្ឋាភិបាល​អង់គ្លេស ហើយ​គឺ​កិច្ចព្រមព្រៀង​នោះឯង​ហើយ​ដែល​បានធ្វើឱ្យ កូ​វ៉ែត ក្លាយជា​រដ្ឋ​ឯករាជ្យ និង ជា​ប្រទេស​រាជានិយម ។

​មួយឆ្នាំ​ក្រោយមក ពោលគឺ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦២ កូ​វ៉ែត បាន​ប្រារព្ធ​ទិវា​បុណ្យ​ឯករាជ្យ​ជាតិ របស់ខ្លួន នៅ​ថ្ងៃទី ១៩ ខែ មិថុនា ដើម្បី រំឭក​ដល់​ថ្ងៃ ដែល​ប្រទេស នេះ​បាន​ឯករាជ្យ​ពី​ចក្រភព​អង់គ្លេស​ដូចដែល​បាន​ពោល​ខាងលើ ។
​ប៉ុន្តែ​នៅក្នុង​ខែ មិថុនា នា​ប្រទេស កូ​វ៉ែត ជា​រយៈ​កាលដែល​អាកាសធាតុ​ក្តៅ​ខ្លាំង ដូច្នេះ​ទើប​មួយឆ្នាំ​ក្រោយមក ពោលគឺ​ឆ្នាំ ១៩៦៣ ពួកគេ​បានសម្រេច​ចិត្ត​លើក​ថ្ងៃទី​វា​បុណ្យ​ឯករាជ្យ ជាតិ នេះ​ពី​ថ្ងៃទី ១៩ ខែ មិថុនា ទៅធ្វើ​នៅ​ថ្ង​ទី ២៥ ខែ កុម្ភៈ វិញ ហើយ​បាន​ផ្លាស់ ប្តូរ​ពី ទី​វា​ឯករាជ្យ​ជាតិ មកជា ទិវា​ជាតិ កូ​វ៉ែត រហូតមក ។​

​ថ្ងៃបុណ្យ​ឯករាជ្យ​ជាតិ នេះ គឺជា​ទិវា​មួយ​ដែល​ព្រះអង្គម្ចាស់ Abdullah Al-Salem Al-Sabah បាន​ប្រើប្រាស់​សម្រាប់​ទាមទារ​ឯករាជ្យ​ពី​ចក្រភព​អង់គ្លេស​មក​ជូន កូ​វ៉ែត វិញ​ផង ហើយក៏​ជា​ថ្ងៃ​ដែល​ទ្រង់​បាន​ឡើង​គង់​លើ​រាជបល្ល័ង្ក នៃ ព្រះរាជាណាចក្រ កូ​វ៉ែត ដែរ ។​

​ស្ថិតក្រោម​អំណាច​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ដែល​ទើបតែ​ត្រូវបាន​ព្រាង​ឡើង​ថ្មីៗ កូ​វ៉ែត បាន​ប្រារព្ធ​ការបោះឆ្នោត​ជ្រើសរើស​សមាជិក​សភាជាតិ​របស់ខ្លួន​នៅ​ថ្ងៃទី ២៣ ខែ មករា ឆ្នាំ ១៩៦៣ ដោយមាន​បេក្ខជន ២០៥ នាក់ ដណ្តើមយក​អាសនៈ​ចំនួន ៥០ ហើយ កូ​វ៉ែត គឺជា​រដ្ឋ​ទី ១ នៃ រដ្ឋ​អារ៉ាប់ នៅ ឈូងសមុទ្ទ​ពែ​ក ដែល​បាន​បង្កើត​សភាធម្មនុញ្ញ​របស់ខ្លួន ។​

សង្គ្រាម​ឈូងសមុទ្ទ​ពែ​ក​
​នៅ​ដើម​ទសវត្សរ៍ ១៩៨០ កូ​វ៉ែត បាន​ជួបប្រទះ​វិបត្តិ​សេដ្ឋកិច្ច​យ៉ាង​ធំធេង បន្ទាប់ពី​ផ្សារភាគហ៊ុន Souk Al-Manakh បាន​ធ្លាក់ចុះ​ដោយសារតែ​ការធ្លាក់ចុះ នៃ​តម្លៃ​ប្រេង ។​
​នៅ​ថ្ងៃទី ២២ ខែ កញ្ញា ឆ្នាំ ១៩៨០ (​ដល់​ថ្ងៃទី ២០ ខែ សីហា ឆ្នាំ ១៩៨៨ ) សង្គ្រាម បាន​ឆាបឆេះ​ឡើង នៅពេល អ៊ីរ៉ាក់ ចូលលុកលុយ អ៊ីរ៉ង់ ដែល​ពេលនោះ កូ​វ៉ែត ឈរ​នៅ​ខាង អ៊ីរ៉ាក់ ។ ដូច្នេះ តំបន់​ជាច្រើន នៃ ទឹកដី កូ​វ៉ែត បាន​រង​ការវាយប្រហារ ។​

សង្គ្រាម​នៅ​ឈូងសមុទ្ទ​ពែ​ក

​អំឡុង​ទសវត្សរ៍ ១៩៦០ និង ១៩៧០ កូ​វ៉ែត គឺជា​បណ្តុំ នៃ វិទ្យាសាស្ត្រ និង បច្ចេកវិជ្ជា រហូតដល់​ដើម​ទសវត្សរ៍ ១៩៨០ ទើប​វិស័យ​ស្រាវជ្រាវ​វិទ្យាសាស្ត្រ​បាន​រង​ផលប៉ះពាល់​ខ្លាំង ដោយសារ​ការវាយប្រហា​រ​ភេ​វរ​កម្ម ។​
​នៅពេល​សង្គ្រាម អ៊ីរ៉ាក់​-​អ៊ីរ៉ង់ បានបញ្ចប់​ទៅ​នៅ​ថ្ងៃទី ២០ ខែ សីហា ឆ្នាំ ១៩៨៨ កូ​វ៉ែត បាន​បដិសេធ​នូវ​សំណើ​របស់ អ៊ីរ៉ាក់ ដែល​បាន​សុំឱ្យ​លើកលែង​បំណុល ៦៥ ពាន់​លាន​ដុល្លារ​អាមេរិក ។

​បន្ទាប់ពី​ទទួលបាន​ឯករាជភាព​ពី​អង់គ្លេស​មក មិន​ទាំង​បាន​ប៉ុន្មាន​ផង អ៊ីរ៉ាក់ ដែលជា​ប្រទេស​ធំ​មួយ​ជិតខាង​នឹង កូ​វ៉ែត ជា​ញឹកញាប់​បាន​អះអាងថា កូ​វ៉ែត គឺជា​អាណាខេត្ត​មួយ​របស់ខ្លួន ។ ប៉ុន្តែ កូ​វ៉ែត មិនដែល​ទទួលព្រម​តាម​ការអះអាង​របស់ អ៊ីរ៉ាក់ ម្តងណា​ឡើយ គឺ​តែងតែ​បង្ហាញ​ឆន្ទៈ នៃ ការធ្វើជា​រដ្ឋ​ឯករាជ្យ និង មាន​អធិបតេយ្យភាព​មួយ ។​

​បណ្តា​ប្រទេស​លោកខាងលិច ស្រេកឃ្លាន​យ៉ាងខ្លាំង​នូវ​រ៉ែ​ប្រេងកាត​សម្រាប់​ចិញ្ចឹម​ក្បាលម៉ាស៊ីន​សេដ្ឋកិច្ច​របស់​ពួកគេ ។ មជ្ឈិមបូព៌ា​គឺជា​គោលដៅ នៃ ការស្វែងរក​រ៉ែ​ប្រេងកាត ក៏បង្ក​បង្កើតជា​ជម្លោះ​ឈ្លោះទាស់ទែង​គ្នា​យ៉ាង​ស្មុគស្មាញ​នៅក្នុង​តំបន់​មជ្ឈិមបូព៌ា ។ ទាំង អ៊ីរ៉ាក់ និង កូ​វ៉ែត សុទ្ធតែជា​ប្រទេស​សេដ្ឋី​ប្រេងកាត ហើយ​ប្រទេស​ទាំង​ពីនេះ​តែងតែមាន​បញ្ហា​ទំនាស់​ប្រេងកាត​ជា​ហូរហែ​ហើយ​បញ្ហា​ប្រេងកាត​នេះ បាន​ដុត​កម្តៅ ឱ្យ​ទំនាស់ រវាង​ប្រទេស អ៊ីរ៉ាក់ និង កូ​វ៉ែត ទៅជា​កាន់តែ​ធ្ងន់ធ្ងរ​ទៅៗ ។

​ប្រធានាធិបតី សា​ដាំ ហ៊ូ​សេន នៃ ប្រទេស អ៊ីរ៉ាក់ ដែលជា​អ្នក​កំពុង​បង្ហាញខ្លួន​ជា​អ្នកដឹកនាំ​ពិភព​មូ​ស្ល៊ី​ម​នៅ​មជ្ឈិមបូព៌ា មានបំណង​ចង់​តទល់​នឹង​អំណាច​របស់លោក​ខាងលិច ដែល​តែងតែ​កកូរកកាយ​អុកឡុក​ត្រួតត្រា​មជ្ឈិមបូព៌ា​នោះ ក៏មាន​និន្នាការ​ផ្អឹប​ប្រេងកាត​ខ្លះ ពោលគឺ​ការនាំ​ប្រេងកាត​ទៅ​លក់​ឱ្យ​ប្រទេស​លោកខាងលិច​ក្នុង​កម្រិត​មួយ គឺ ដើម្បី តថ្លៃ​ជាមួយ​មហាអំណាច​លោកខាងលិច​កុំឱ្យ​ឡើងចាង​ខ្លាំងពេក​ចំពោះ​មជ្ឈិមបូព៌ា ។ ប៉ុន្តែ កូ​វ៉ែត មិនបាន​ធ្វើបែបនេះ​ឡើយ គឺ​បែរជា​បូម​ប្រេងកាត​យ៉ាងច្រើន​ជាង​មុន​លក់​ទៅឱ្យ​លោកខាងលិច គឺ​កើន​ឡើងដល់​ទៅជា​ប្រមាណ​ជា ៤០ ភាគរយ​ឯណោះ ។

​ប្រការនេះ​អាច​ថា មកពី កូ​វ៉ែត គិតថា គ្មាន​ហេតុផល​អ្វី​ត្រូវ​ស្តាប់​ឱវាទ អ៊ីរ៉ាក់ ដែល​តែងតែ​ស្រេកឃ្លាន​ចង់​លេប​ត្របាក់​ខ្លួន ( កូ​វ៉ែត ) ហើយក៏​ចាត់ទុកថា​នោះ​គឺជា​ឱកាស​ដែល​ត្រូវ​ពង្រឹង​ខ្លួន​ឱ្យ​ខ្លាំងពូកែ​មួយកម្រិត​ទៀត ដើម្បី តទល់​ជាមួយ អ៊ីរ៉ាក់ ។ ប៉ុន្តែ​ជាទូទៅ ត្រូវបាន​គេ​មើលឃើញថា មកពី​ថ្នាក់ដឹកនាំ កូ​វ៉ែត ផុងខ្លួន​ទៅខាង​មហាអំណាច​លោកខាងលិច ហើយ​ត្រូវការ​លោកខាងលិច​ជា​ខ្នង​របស់ខ្លួន ដោយ​គិតថា មាន​មហាអំណាច​លោកខាងលិច ជា​បង្អែក​នោះ អ៊ីរ៉ាក់ មុខជា​នឹងមិន​ហ៊ាន​ធ្វើ​អ្វី​ឡើយ ។

​ប៉ុន្តែ​ការគិត​របស់​ពួកគេ​ផ្ទុយ​ទាំងស្រុង ដូច្នេះ​ទង្វើ​របស់​ពួកគេ មិន​ត្រឹមតែ​មិនបាន​ធ្វើឱ្យ សា​ដាំ ហ៊ូ​សេន ក្រែង​រអា​ឡើយ ថែមទាំង​បញ្ឆេះ​ចិត្ត សា​ដាំ ទៀតផង ។ សា​ដាំ ហ៊ូ​សេន បាន​ចោទ កូ​វ៉ែត ថា​ជា​អ្នក​បំផ្លាញ​ធនធាន​រ៉ែ​ប្រេងកាត​នៅ​មជ្ឈិមបូព៌ា ។ ហេតុនេះ ដើម្បី ទប់ទល់​លោកខាងលិច អ៊ីរ៉ាក់ ត្រូវតែ​យក កូ​វ៉ែត ទៅ​ត្រួតត្រា ។​

​ទីបំផុត​សង្គ្រាម​រវាង​ប្រទេស កូ​វ៉ែត ដែល​ចង់​ការពារ​ខ្លួន និង ប្រទេស អ៊ីរ៉ាក់ ដែល​ចង់យក កូ​វ៉ែត ធ្វើជា​អាណាខេត្ត​របស់ខ្លួន ដោយមាន​បញ្ហា​ទំនាស់​ផលប្រយោជន៍​ប្រេងកាត​នៅ​ពីមុខ និង ពីក្រោយ​ខ្នង​ផង​នោះ បាន​ផ្ទុះ​ឆាបឆេះ​សន្ធោសន្ធៅ​ឡើង ។ នៅ​ថ្ងៃទី ២ ខែ សីហា ឆ្នាំ ១៩៩០ ប្រធានាធិបតី អ៊ីរ៉ាក់ លោក សា​ដាំ ហ៊ូ​សេន បាន​បញ្ជា​ឱ្យ​កងទ័ព អ៊ីរ៉ាក់ បើក​ការ​លុកលុយ​ប្រទេស កូ​វ៉ែត ដោយ​ការទម្លាក់​គ្រាប់បែក​ទៅលើ​ទីក្រុង កូ​វ៉ែត ដែលជា​រដ្ឋធានី​របស់​ប្រទេស កូ​វ៉ែត ដែល​ពេលនោះ កូ​វ៉ែត មាន​កងទ័ព​ប្រមាណ​ជា ១៦.០០០ នាក់ ហើយ​សង្គ្រាម​នោះ​ត្រូវបាន​គេ​ហៅថា សង្គ្រាម ឈូង សមុទ្ទ​ពែ​ក ។

​មុន​សង្គ្រាម​នោះ កូ​វ៉ែត មាន​កងទ័ពអាកាស​ប្រមាណ​ជា ២.២០០ នាក់ ដោយមាន​យន្តហោះ​ចម្បាំង ៨០ គ្រឿង និង ឩ​ទ្ធ​ម​ម្ភា​គ​ចក្រ ៤០ គ្រឿង ជា​ចំនួន​ដែល​មិនអាច​ទប់ទល់​នឹង​កម្លាំង​ទ័ព​ដ៏​ខ្លាំងក្លា​របស់ អ៊ីរ៉ាក់ បានឡើយ ដោយ​បន្ទាប់ពី​ចប់​សង្គ្រាម អ៊ីរ៉ង់​-​អ៊ីរ៉ាក់ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៨៨ មក អ៊ីរ៉ាក់ បាន​ក្លាយជា​ប្រទេស​ដែលមាន​កងទ័ព​ច្រើន​បំផុត​លំដាប់​លេខ​បួន​ក្នុង​លោក​ដោយមាន​កងទ័ព មួយ​លាន ប្រាំមួយ​សែន ប្រាំ ពាន់ នាក់ រថ​ក្រោ​ស ៤.៥០០ គ្រឿង យន្តហោះ​ចម្បាំង ៤៨៤ គ្រឿង និង ឩ​ទ្ធ​ម្ភា​គ​ចក្រ ២៣២ គ្រឿង (​ឯកសារ​ខ្លះ​ថា​អ៊ីរ៉ាក់​កម្លាំង​យោ​ធោ​ធំ​ជាង​នេះ​) ។​

​នៅពេលដែល អ៊ីរ៉ាក់ ចូលកាន់​កាប់ កូ​វ៉ែត នោះ ការផ្គត់ផ្គង់​ប្រេងកាត​ទៅ​បណ្តា​ប្រទេស​លោកខាងលិច ដែលមាន​អាមេរិក ជា​ប្រមុខ មាន​សភាព​ដុនដាប ដែល​បានសេចក្តីថា លោកខាងលិច ជាពិសេស អាមេរិក មិនអាច​បញ្ជា​ប្រេងកាត​បាន​ដូច​បំណង​ទៀត​ទេ ហើយ​ប្រសិនបើ​ត្រូវការ​ប្រេងកាត​ទៀត​នោះ គឺ​ពួកគេ​ត្រូវតែ​កុំ​ក្អេងក្អាង​ចំពោះ អ៊ីរ៉ាក់ និយាយ​ដាច់ដោយឡែក និង ត្រូវ​បន្ទន់ឥរិយាបថ​ចំពោះ​មជ្ឈិមបូព៌ា និយាយ​ជារួម ដែលជា​សរុបទៅ​បានសេចក្តីថា លោកខាងលិច ជាពិសេស​អាមេរិក បាត់បង់​អំណាច​មួយចំនួន​នៅ​មជ្ឈិមបូព៌ា ។​

អាមេរិក​ចូលខ្លួន​ក្នុង​សង្គ្រាម​
​តាមពិត​អាមេរិក តែងតែ​ចង់បាន​ទាំង អ៊ីរ៉ាក់ និង កូ​វ៉ែត ធ្វើជា​ម្ព័​ន្ធ​មិត្ត ក៏​ព្រោះតែ​អាមេរិក​សម្លឹង​ឃើញ​ផលប្រយោជន៍​មួយចំនួន ដូចជា ប្រេងកាត និង មនោ​គម វិជ្ជា​នយោបាយ ហើយ​អាចជា​ជំហាន​ទៅរក​ប្រយោជន៍​សស​នា​ផងដែរ ។ ប៉ុន្តែ អ៊ីរ៉ាក់ មិនសូវ​អើពើ និង មិនសូវ​សហការ​ជាមួយ អាមេរិក ឡើយ ព្រោះ អ៊ីរ៉ាក់ មិន​ចង់ឱ្យ ឬ ក៏​ស្អប់​អាមេរិក​កកូរកកាយ​រឿង​សុខទុក្ខ​របស់ អ៊ីរ៉ាក់ ក៏ដូចជា​ការ​កាង​អំណាច​នៅ​មជ្ឈិមបូព៌ា ។ ស្តែង​ចេញពី​ប្រការ​ទាំងនេះ​ជាដើម អាមេរិក បានចាត់ទុក សា​ដាំ ហ៊ូ​សែន ជា​ជន​ផ្តាច់ការ ហើយ​តែងតែ​មានបំណង ដក​បន្លា​ចេញពី​ផ្លូវ គឺ សា​ដាំ ហ៊ូ​សេន ចេញពី​តំណែង ។​

​ខុសពី អ៊ីរ៉ាក់ បន្តិច កូ​វ៉ែត ដែល​ដឹងថា​ខ្លួន​ខ្លាំង​សេដ្ឋកិច្ច ប៉ុន្តែ​កម្លាំងយោធា​មិន​ខ្លាំង​គ្រប់គ្រាន់ តែងតែមាន​ទំនោរ​រក​ទី​ពំនាក់​ពី​ប្រទេស​ធំៗ​ដូច​យ៉ាង​អាមេរិក ជាដើម ។ អាមេរិក បាន​ឆក់យក​ឱកាស​នេះ​បង្ក្រាប សា​ដាំ ហ៊ូ​សេន ដោយបាន​ចូលខ្លួន​ទៅក្នុង​សង្គ្រាម​នោះ​ជួយ កូ​វ៉ែត ប្រឆាំងនឹង អ៊ីរ៉ាក់ ដោយ​ប្រកាសថា អ៊ីរ៉ាក់ ឈ្លានពាន​កូ​វ៉ែត ដែល​តាមពិតទៅ​គឺ​ដើម្បី​ផលប្រយោជន៍​របស់​អាមេរិក ( និង បក្សពួក​តែប៉ុណ្ណោះ )​។
​ថ្ងៃទី ១៧ ខែ មករា ឆ្នាំ ១៩៩១ អាមេរិក បាន​ដឹកនាំ​កងទ័ព​សម្ព័ន្ធមិត្ត​ចំនួន ៣៤ ជាតិ​សាសន៍​ចូលខ្លួន​ទៅ​ព្រួត​គ្នា​វាយ​ប្រយុទ្ធ​ប្រឆាំងនឹង អ៊ីរ៉ាក់ ដោយមាន ទាំង​កងទ័ពជើងទឹក ជើងគោក និង ជើង​អាកាស ។ កងទ័ពអាកាស របស់​សម្ព័ន្ធមិត្ត​បាន​ហោះហើរ​ចេញដំណើរ​ប្រយុទ្ធ​ជាង ១០០.០០០ លើក ទម្លាក់​គ្រាប់បែក​៨៨.៥០០ តោន ដោយបាន​បំផ្លាញ​ទាំង​កងទ័ព​របស់ អ៊ីរ៉ាក់ និង ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ​ជន​ស៊ីវិល​យ៉ាងច្រើន​ឥត​គណនា បានធ្វើឱ្យ អ៊ីរ៉ាក់ បរាជ័យ​យ៉ាងដំណំ ។​

​ទីបំផុត​សង្គ្រាម​នេះ​ក៏បាន​បញ្ចប់​ជា​ផ្លូវការ​នៅ​ថ្ងៃទី ២៦ ខែ កុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៩៩១ បន្ទាប់ពី​បាន​ផ្ទុះឡើង​រយៈពេល​ជាង​ប្រាំ​ខែ ហើយ​កងទ័ព អ៊ីរ៉ាក់ បាន​ដក​ចេញពី កូ​វ៉ែត នៅ​ថ្ងៃទី ២៦ ខែ កុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៩៩១ នោះ ដោយ​ស្ពាយ​យក​បរាជ័យ​ទៅជា​មួយ​ផង ហើយ​បាន​បន្សល់ទុក​នូវ​ភាព​ខ្ទេចខ្ទាំ​យ៉ាងខ្លាំង​នៅ កូ​វ៉ែត ។ អ្វីដែល កូ​វ៉ែត បាន​នោះ​គឺ អ៊ីរ៉ាក់ ទំនងជា​នឹងមិន​ងា​យមក​ប៉ង​យាយី កូ​វ៉ែត ទៀតឡើយ បើទោះជា អ៊ីរ៉ាក់ មិនទាន់​អស់ចិត្ត​នឹង​សង្គ្រាម ប្រទេសមួយ ទល់នឹង ប្រទេស ៣៧ ដែលមាន​ទាំង​មហាអំណាច អាមេរិក និង អង់គ្លេស នេះ​ក៏ដោយ ។​

​រដ្ឋាភិបាល និង ប្រជាជន កូ​វ៉ែត បាន​ប្រារព្ធ ទិវា​សេរីភាព​ជាតិ កូ​វ៉ែត នៅ​ថ្ងៃទី ២៦ ខែ កុម្ភៈ ដើម្បី រំឭក​ដល់​ថ្ងៃ​ដែល អ៊ីរ៉ាក់ ចាញ់​សង្គ្រាម​ហើយ​ដក​កងទ័ព​ចេញពី​ប​ប្រទេស គូ​វែ​ត កាលពី​ឆ្នាំ ១៩៩១ នោះឯង ។​
​តម្លៃ នៃ ការចំណាយ ទៅលើ​សង្គ្រាម​នេះ​តាម​ការ​គណនា​របស់​ស​ភា​អាមេរិក គឺ​ខាង​សម្ព័ន្ធមិត្ត​ចំណាយ​ប្រមាណ​ជា ៦១, ១ កោដិ​ដុល្លារ​អាមេរិក ដែល​ក្នុងនោះ ប្រមាណ​ជា ៥២ កោដិ​ចំណាយ​ដោយ​ប្រទេស​នានា ហើយ ៣៦ កោដ​ដោយ កូ​វ៉ែត និង ប្រទេស​អា​រ៉ា​ប៊ី សា​អ៊ូ​ឌី​ដ និង រដ្ឋ​អារ៉ាប់ ផ្សេងទៀត ហើយ​១៦ កោដិ ទៀត​ចំណាយ​ដោយ​អាល្លឺម៉ង់ និង ជប៉ុន​៕ ល​

ទីតាំងផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម

- Advertisment -

Most Popular

អដ្ឋិ​ធា​តិ​សម្តេច​រាជបុត...

​ដោយៈ ជា សីហៈ​/​ភ្នំពេញៈ ...

អគ្គរដ្ឋទូត​បារាំង ប្រគល់...

ដោយៈ យោធិន / ភ្នំពេញៈ ឯកអ...

នៅពេលនេះ ទូរស័ព្ទ iPhone ...

ដោយៈ​សុផល​/​ភ្នំពេញ​៖​ទីប...

ឃាត់ខ្លួន​ជនជាតិ​ចិន​២​នា...

ដោយ​: ស​រិ​ទ្ធ / ភ្នំពេញ​...