​អនុត្តរ​ , អបរាជិត​,​អាទិ​

ដោយៈ​ដកស្រង់​ពី​វចនានុក្រម​សម្តេច​សង្ឃរាជ ជួន ណាត​

​អនុត្តរ​
(—​នុត​-​តៈ​រ៉ៈ​)
​គុណសព្ទ​
( សំ​. បា​. < អន៑ “​មិន​, ពុំ​, ឥត​” + ឧ​ត្ត​រ “​លើសលុប​, លើសលែង​, ប្រសើរ​ផុត​” ) ដែល​ប្រសើរ​ផុត​, ឥតមាន​អ្វី​ស្មើ ។ ន​. ព្រះនាម​ព្រះ​សព្វញ្ញុពុទ្ធ ។ អនុត្តរធម៌ លោកុត្តរធម៌ ។ អនុត្តរភាព ភាព​នៃ​បុគ្គល​ដែល​គ្មាន​នរណា​មួយ​ផ្ទឹម​ស្មើ​បាន​, អានុភាព​ដ៏​ខ្ពង់ខ្ពស់​; ឧ​ត្ត​មា​នុ​ភាព ខាង​នយោបាយ​និង​ខាង​កម្លាំង​ទ័ព ដែល​ប្រទេស​មហាអំណាច​ណាមួយ​ផ្សាយ​គ្រប​សង្កត់​ទៅលើ​ប្រទេស​ដទៃ : រំលោភ​លើ​គេ​ដោយ​អាង​អនុត្តរភាព​របស់ខ្លួន ។ អនុត្តរសម្ពោធិញ្ញាណ ឬ —​សម្មា​សម្ពោធិ ញាណ​ឬ​ប្រាជ្ញា​នៃ​ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ។ ល ។​

អបរាជិត​
(​អៈ​ប៉ៈ​រ៉ា​—)
​គុណសព្ទ​
( សំ​. បា​. ) ដែល​ឈ្នះ ។ ន​. អ្នក​ដែល​ឈ្នះ​គេ : ទ័ព​អបរាជិត ( បើ​ស្ត្រី​ជា អបរាជិតា ) ។ អបរាជិតបល្ល័ង្ក បល្ល័ង្ក​មាន​ជម្នះ​, បល្ល័ង្ក​ឈ្នះ​មារ គឺ​រតន​បល្ល័ង្ក ដែល​ព្រះ​សព្វញ្ញុពុទ្ធ​ទ្រង់​គង់​លើ​ក្នុង​រាត្រី ដែល​ព្រះអង្គ​បាន​ត្រាស់​អនុត្តរសម្មាសម្ពោធិ​ញ្ញាណ ។ អបរាជិតសង្គ្រាម សង្គ្រាម​ឈ្នះ​បច្ចាមិត្ត ។ ល ។​

​អាទិ​
(—​ទិ​)
​នាមសព្ទ​
(​សំ​. បា​. អាទិ​) ដើម​, ខាងដើម​; ដើមដំបូង​; ការផ្ដួចផ្ដើម​មុន​
​មាន​ដូច្នេះ​ជាអាទិ មាន​ដូច្នេះ​ជាដើម ។ ដើមអាទិ៍ ដើមដំបូង​, ដើមចម ។ នាំអាទិ៍ នាំ​ផ្ដើម​មុន​; ផ្ដួចផ្ដើម​សេចក្ដី​មុន​; ផ្ដើម​ហេតុ​ឬ​ផ្ដើម​ដំណើរ​មុន (​ប្រើ​ជា អាទ្យ ក៏បាន​, អ​. ថ​. អាត​) ។​
​ខ្មែរ​ប្រើពាក្យ​នេះ​ជា កិ​. ផង​ក៏មាន​ខ្លះ “​ផ្ដើម​, ផ្ដួចផ្ដើម​, តាំង​ផ្ដើម​មុន​; រៀបរប​មុន​”
​កាល​គេ​អាទិ៍ កាល​គេ​ផ្ដួចផ្ដើម​, កាល​គេ​រៀបរប : ធម្មតា​អ្នកជា​ជាតិ កាល​គេ​អាទិ៍​ឲ្យ​គិតគូរ កុំ​ខ្ជិល​ដេក​ទទូរ ដល់​ថ្ងៃ​រះ​ពេញ​ពន្លឺ (​សាស្ត្រា​ច្បាប់​កេរ្តិ៍​កាល​) ។​
​អាទិកម្មិក ឬ —​កម្មិក​បុគ្គល បុគ្គល​ដើម​បញ្ញត្តិ ។ អាទិករ អ្នក​ផ្ដើមធ្វើ​មុន ។ អ្នក​សាង​លោក គឺ​ព្រហ្ម​ឬ​វិស្ណុ (​តាម​លទ្ធិព្រាហ្មណ៍​) ។ អាទិកល្យាណ (—​កល់​-​យ៉ាន​) លម្អ​ឬ​ពីរោះ​ខាងដើម​; ដែលមាន​លម្អ​ឬ​ពីរោះ​ខាងដើម ។ អាទិការណ៍ ឬ —​មូល ហេតុ​ដើម​ឬ​ដើមហេតុ​, ហេតុ​ដំបូង​, មូលហេតុ​, ប្រថម​ហេតុ ។ អាទិកាល កាល​ខាងដើម​, កាលពីដើម ។ អាទិគរុ អក្សរ​គរុ​នៅ​ខាងដើម​; ដែលមាន​អក្សរ​គរុ​នៅ​ខាងដើម (​ព​. វ​. ) ។ អាទិគុរុ គ្រូដើម​; សេនាបតី​ទី ១ ។ អាទិទេព ទេព្ដា​ខាងដើម​, ទេព្ដា​មុន​បង្អស់ ។​
​ពាក្យសន្មត​ហៅ​អនុត្តរ​បុគ្គល​ដែល​គេ​ជឿ​សម្គាល់​ទុក​ថា​ជា​ព្រះ​ជា​អ្នកបង្កើត​ទឹកដី​និង​សត្វលោក​, ជា​អ្នករក្សា​ការពារ​និង​ឲ្យ​សុខទុក្ខ​ដល់​មនុស្សលោក​
​ព្រះអាទិទេព​; ព្រះពុទ្ធ​មិនមែនជា​ព្រះអាទិទេព​ទេ ព្រះអង្គ​គ្រាន់តែ​ជា​មនុស្ស​អស្ចារ្យ ។​
​អាទិបរិយោសាន (—​ប៉ៈ​រ៉ិ​យ៉ោ​—) ខាងដើម​និង​ខាងចុង ។ អាទិបុរស បុព្វបុរស​; វិស្ណុ ។ អាទិប្រយោគ ប្រយោគ​ដើម​, ប្រយោគ​មុន ។ អាទិពុទ្ធ ព្រះពុទ្ធ​ដើម គឺ​ព្រះពុទ្ធ​ដែល​បង្កើត​ព្រះពុទ្ធ​និង​ពោធិសត្វ​គ្រប់​ព្រះអង្គ​
​ព្រះ​អាទិពុទ្ធ (​តាម​លទ្ធិពុទ្ធ​សាសនិក​ខាង​មហាយាន ដែល​ធៀប​គ្នា​នឹង​លទ្ធិ​ព្រា​ហ្ម​ណ៏​) ។​
​អាទិព្រហ្មចរិយធម៌ ព្រហ្មចរិយធម៌​ដែល​ត្រូវ​សិក្សា​មុនដំបូង​; បាតិមោក្ខ​សំវរ​សីល ។ អាទិព្រហ្មចរិយសិក្ខា ការសិក្សា​អាទិព្រហ្មចរិយធម៌​; សិក្ខាបទ​ក្នុង​បាតិមោក្ខ ។ អាទិរាជ ព្រះរាជា​ដើម​វង្ស​នៃ​ក្សត្រិយ៍​ក្នុង​លោក​, ប្រថម​ក្សត្រិយ៍ (​ព្រះបាទ​មនុ​) ។ អាទិមជ្ឈិម ឬ —​មធ្យម ខាងដើម​និង​កណ្ដាល ។ អាទិលុប ឬ​— លោប (​ព​. វ​. ) ការ​លុបអក្សរ​ដើម​នៃ​ពាក្យ​មួយៗ​ចេញ​, ដូចជា ឧបាសក ជា បាសក​, ឧបាសិកា ជា សិ​កា​, ឧបាធ្យាយ ជា បាធ្យាយ ជាដើម (​ក្នុង​វេយ្យាករណ៍​សំស្ក្រឹត​និង​បាលី​មានន័យ​ប្លែកៗ ពីនេះ​ទៅទៀត​) ។ អាទិវាចា ឬ —​វាទ សម្ដី​ដើម ។ អាទិសង្កេត អក្សរ​សង្ខេប​ដែល​ដកយក​តែមួយ​តួៗ​ខាងដើម​ពី​ក្នុង​ពាក្យ​មួយៗ​មក​ប្រើ​, ដូចជា កិ​. គឺ​កិរិយាសព្ទ​; គុ​. គឺ​គុណសព្ទ​; ន​. គឺ​នាមសព្ទ​; ពុ​. ស​. ឬ ព​. ស​. គឺ​ពុទ្ធសករាជ​; ភ​. ព​. គឺ​ភ្នំពេញ ជាដើម​
​អក្សរ​អាទិសង្កេត (​ហៅ អក្សរ​សង្ខេប ក៏បាន​) ។​
​អាទិសព្ទ សព្ទ​ដែលជា​ដើម គឺ​សព្ទ​មាន​ចំនួន​ច្រើន ប៉ុន្តែ​យកតែ​ចំនួន​ប៉ុណ្ណោះៗ​មក​ប្រាប់ថា “​មាន​នេះ​មួយៗ ជាដើម​”, ដូចជា សង្ហារិម​ទ្រព្យ​មាន​ចាន​, ឆ្នាំង​, កែវ​, គោម ជាដើម (​ចាន​, ឆ្នាំង​, កែវ​, គោម ជាដើម ជា​អាទិសព្ទ​) ។ អាទិសម្ភាស ឬ​— សម្ភាសន៍ ការនិយាយ​រាក់ទាក់​ទៅរក​មុន​ឬ​មករក​មុន​, សម្ដី​រួសរាយ​រក​មុន ។ ល ។​

ទីតាំងផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម

- Advertisment -

Most Popular