Home ស្រាវជ្រាវ ទិវា​ឯករាជ្យ​...

ទិវា​ឯករាជ្យ​ជាតិ ហ្គ្រើ​ណាដ​

​ស្រាវជ្រាវ​ប្រែ​សម្រួលៈ មេសា​/​ភ្នំពេញៈ រដ្ឋាភិបាល និង ប្រជាពលរដ្ឋ ហ្គ្រើ​ណាដ ប្រារព្ធ​ទិវា​ឯករាជ្យ​ជាតិ​របស់​ពួកគេ នៅ​ថ្ងៃទី ៧ ខែ កុម្ភៈ ដើម្បី រំឭក​ដល់​ថ្ងៃ​ដែល​ពួកគេ​ទទួលបាន​ឯករាជ្យ​ពី ចក្រភព អង់គ្លេស កាលពី​ឆ្នាំ ១៩៧៤ ។ ប៉ុន្តែ​ត​ពី​នោះ​ទៅ ប្រទេស ក៏​មិនទាន់​សូវ​បាន​សុខ​ស្រួល​ប៉ុន្មាន​ឡើយ រហូតដល់​ឆ្នាំ ១៩៨៤ ។​

​ភូមិសាស្ត្រ​-​ប្រជាសាស្ត្រ​
​ហ្គ្រើ​ណាដ គឺជា​រដ្ឋ​កោះ​ដ៏​តូច​ច្រឡឹង​មួយ ស្ថិតនៅ​ភាគ អាគ្នេយ៍ នៃ សមុទ្ទ កា​រ៉ា​អ៊ី​ប មាន​ទៅដោយ​កោះ ហ្ក្រ​ង់​ណា​ដា និង កោះ​ស្រដៀង​គ្នា​នោះ​ចំនួន ៦ ទៀត បង្កើតបានជា​ផ្ទៃដី សរុប ៣៤៨,៥ គីឡូម៉ែត្រ​ក្រឡា មាន​ព្រំដែន​ជាប់​ប្រទេស ទ្រី​នី​ដា និង តូ​បា​ហ្គោ , វេ​ណេ​ហ្ស៊ុ​យ​អេ​ឡា ។ ដើមឆ្នាំ ២០២១ មាន​ប្រជាជន​ជិត ២ សែន នាក់ ភាគច្រើន​ជា​អ្នក​កាន់សាសនា គ្រិស្ត រដ្ឋធានី​គឺ​ទីក្រុង សាំង​ហ្ស៊​ក ។​

​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​
​មុន​ការ​ទៅដល់​ទីនោះ នៃ ជនជាតិ អឺរ៉ុប ហ្គ្រើ​ណាដ ត្រូវបាន​រស់នៅ​ដោយ​កុលសម្ព័ន្ធ Arawaks ។ អំឡុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ ១៦០០ សង្គ្រាម​រវាង បារាំង ជនជាតិ ការី​បស៍ ( បច្ចុប្បន្ន​ជនជាតិ នៃ សាធារណរដ្ឋ ដូ​មី​និក ) ដណ្តើម​កោះ ហ្គ្រើ​ណាដ នេះ ។ បារាំង បាន​កសាង​ទីក្រុង​មួយ​ដាក់ឈ្មោះថា Fort Royal ។
​នៅ​ឆ្នាំ ១៦៤៩ បារាំង បាន​បញ្ជូន​បេសកជន ២០៣ នាក់​មកពី​តំបន់ ម៉ា​ទី​និក ដឹកនាំ​ដោយ​លោក ហ្សា​ក ឌូ ប៉ា​កេ​ត៍ បាន​ទៅ​បោះទីតាំង​អចិន្ត្រៃយ៍​នៅលើ​កោះ ហ្គ្រើ​ណាដ ។ ប៉ុន្មាន​ខែក្រោយ​មក ពួក​អ្នក​ចំណូល​ថ្មី ក៏មាន​ទំនាស់​ជាមួយ​អ្នក​ម្ចាស់​កោះ​អូសបន្លាយ​រហូតដល់​ឆ្នាំ ១៦៥៤ ជា​ពេលដែល បារាំង បាន​ចូល​បង្ក្រាប និង ត្រួតត្រា​កោះ​នោះ​ទាំងស្រុង ។ អ្នកស្រុក​ម្ចាស់​កោះ​ដែល​នៅ​សេសសល់​ជីវិត អ្នកខ្លះ​បាន​រត់​ចាក​ចេញពី​ទីនោះ អ្នកខ្លះ​ភៀសខ្លួន​ទៅ​តំបន់​ឆ្ងាយ​ដាច់ស្រយាល នៃ កោះ​នោះ ហើយ​បាន​ក្លាយជា​ជនជាតិភាគតិច​រសាត់​អណ្តែត ហើយ​សហគមន៍​ចុងក្រោយ​បាន​សាបសូន្យ​ទៅ​នៅ​អំឡុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ ១៧០០ ។​

​សង្គ្រាម ៧ ឆ្នាំ ( រវាង បារាំង និង អេ​ស្ប៉ា​ញ និង រដ្ឋ​បរិវារ ប្រឆាំង នឹង ចក្រភព​អង់គ្លេស និង រដ្ឋ​បរិវារ ពី​ឆ្នាំ ១៧៥៦ ដល់​ឆ្នាំ ១៧៦៣ ) កោះ ហ្ក្រ​ង់​ណា​ដា បាន​ធ្លាក់​ទៅក្នុង​កណ្តាប់ ចក្រភព អង់គ្លេស ជា​ផ្លូវការ​តាមរយៈ​សន្ធិសញ្ញា​ទីក្រុង ប៉ារីស នា​ថ្ងៃទី ១០ ខែ កុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៧៦៣ ។​
​ដោយមាន​ការជួយ​គាំទ្រ ពី បារាំង ដែលជា​សត្រូវ​សួរ​ពូជ​របស់ អង់គ្លេស ផង ដែនដី​ក្រោម​អាណានិគម អង់គ្លេស នៅ​ទ្វីប អាមេរិក បាន​ក្រោក​ឡើង​ប្រឆាំង​អាណានិគម អង់គ្លេស​បញ្ឆេះ​ជា​សង្គ្រាម​យ៉ាង​សន្ធោសន្ធៅ​ចាប់ពី​ឆ្នាំ ១៧៧៥ ដល់​ឆ្នាំ ១៧៨៣ ទើប​បញ្ចប់​ទៅដោយ​ដែនដី​ទាំងនោះ​ប្រកាស​បង្កើតជា សហរដ្ឋ អាមេរិក សព្វថ្ងៃនេះ ។ ដោយសារ អង់គ្លេស កំពុង​ជាប់ដៃ​នឹង​សង្គ្រាម ទើប​ដែន​កោះ ហ្គ្រើ​ណាដ ត្រូវបាន បារាំង ដណ្តើម​យ​វិញ​នៅ​នៅក្នុង​ខែ កក្កដា ឆ្នាំ ១៧៧៩ ។ ទោះយ៉ាងណា​តាមរយៈ​សន្ធិសញ្ញា​ទីក្រុង វែក​សៃ នា​ឆ្នាំ ១៧៨៣ ហ្គ្រើ​ណាដ ត្រូវបាន​ប្រគល់​ទៅឱ្យ ចក្រភព អង់គ្លេស ។ ប៉ុន្តែ​ក៏មាន​បដិវត្តន៍​ប្រឆាំង​អង់គ្លេស ពី​ចន្លោះ​ឆ្នាំ ១៧៩៥ ដល់​ឆ្នាំ ១៧៩៦ ដែល​ធ្វើឱ្យ អង់គ្លេស ស្ទើរតែ​មិនអាច​គ្រប់គ្រង​បាន ។​

​លុះដល់​ឆ្នាំ ១៨៧៧ ដែន​កោះ ហ្គ្រើ​ណាដ ត្រូវបាន​ដាក់បញ្ចូល​ជា រាជា​ណា​និគម​អង់គ្លេស ។ លោក Theophilus A. Marryshow បាន​បង្កើត​សមាគម​រដ្ឋាភិបាល​តំណាង (RGA) នា​ឆ្នាំ ១៩១៧ ក៏​ញ៉ាំងឱ្យមាន​ការតាក់តែង​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​សម្រាប់​ប្រជាពលរដ្ឋ​នៅ ហ្គ្រើ​ណាដ ។ តាមរយៈ​ការ​មានច្បាប់​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​នេះ លុះដល់​ឆ្នាំ ១៩២១-១៩២២ ហ្គ្រើ​ណាដ គឺមាន​លក្ខណៈ​អត្តសញ្ញាណ​ជា​រដ្ឋាភិបាល​រាជា​ណា​និគម ។ តាមរយៈ​ការកែប្រែ​នេះ បានផ្តល់​សិទ្ធិ​ដល់​ជន​នៅលើ​កោះ ហ្គ្រើ​ណាដ បោះឆ្នោត​ជ្រើសរើស​សមាជិក ៥ រូប ក្នុងចំណោម​សមាជិក​ទាំង ១៥ រូប នៃ ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ ។​

​ឯករាជ្យភាព ហ្គ្រើ​ណាដ​
​ឆ្នាំ ១៩៥០ លោក អេ​រីក ហ្គេ​រី បាន​បង្កើត​គណបក្សនយោបាយ​មួយ​ឈ្មោះថា គណបក្ស​ពលកម្ម​ហ្ក្រ​ង់​ណា​ដា​រួបរួម ( Grenada United Labour Party ) ដែល​ពីដំបូង​ឡើយ​វា​គ្រាន់តែ​ជាស​ជីព​ពាណិជ្ជកម្ម ដឹកនាំ​ធ្វើបាតុកម្ម​ជាច្រើន​នៅក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៥១ ដើម្បី ទាមទារ​លក្ខន្តិកៈ​ការងារ​ឱ្យបាន​ប្រសើរ​ជាង​មុន​ប៉ុណ្ណោះ ។​

​ប៉ុន្តែ​បាតុកម្ម​ទាំង​នោះបាន​ផ្ទុះ​រាលដាល​ទៅជា​ភាពអនាធិបតេយ្យ​យ៉ាង​មហិមា ដែលនាំឱ្យ​អាគារ​ជាច្រើន​ត្រូវបាន​ដុត​កម្ទេច ហើយ​អាជ្ញាធរ អង់គ្លេស បង្ខំចិត្ត​ត្រូវ​ប្រើ​កងទ័ព​ដើម្បី​គ្រប់គ្រង​ស្ថានភាព​ឡើងវិញ ។

​នៅ​ថ្ងៃទី ១០ ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៥១ ហ្គ្រើ​ណាដ បានរៀបចំ​ការបោះឆ្នោត​លើកដំបូង​របស់ខ្លួន ដោយ​លោក អេ​រីក ហ្គេ​រី ឈ្នះ​បាន ៦ អាសនៈ​ក្នុងចំណោម​អាសនៈ​សរុប ៨ ។​

​នៅ​ថ្ងៃទី ៣ ខែ មករា ឆ្នាំ ១៩៥៨ កោះ​នានា​នៅ​តំបន់​សមុទ្ទ កា​រ៉ា​អ៊ី​ប ក្រោម​អាណានិគម អង់គ្លេស ដែល​ក្នុងនោះ​ក៏មាន ហ្គ្រើ​ណាដ ផង​នោះ បាន​ប្រមូល​ផ្តុំគ្នា​បង្កើតជា សហព័ន្ធ ឥណ្ឌា ខាងលិច ។ ប៉ុន្តែ សហព័ន្ធ នេះ ត្រូវបាន​សាបរលាប​ទៅ​រៀងខ្លួន​វិញ​នៅត្រឹម​ថ្ងៃទី ៣១ ខែ ឧសភា ឆ្នាំ ១៩៦២ ។​

​នៅ​ថ្ងៃទី ៣ ខែ មីនា ឆ្នាំ ១៩៦៧ ហ្គ្រើ​ណាដ ត្រូវបាន​ផ្តល់ឱ្យ​នូវ​ស្វ័យភាព​យ៉ាង​ពេញលេញ​សម្រាប់​កិច្ចការ​ផ្ទៃក្នុង ក្នុងឋានៈ​ជា​រដ្ឋ​រួបរួម ។ លោក Herbert Blaize បាន​កាន់តំណែង​ជា​នាយករដ្ឋមន្ត្រី នៃ រដ្ឋ​រួបរួម ហ្គ្រើ​ណាដ ពី​ខែ មីនា ដល់​ខែ សីហា ឆ្នាំ ១៩៦៧ ។ បន្ទាប់មក​គឺ​លោក អេ​រីក ហ្គេ​រី បាន​ឡើងកាន់តំណែង​ជា​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​បន្ត រហូតដល់​ខែ កុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៩៧៤ ។ ក្រោម​ការដឹកនាំ​របស់​លោកនាយក​រដ្ឋមន្ត្រី អេ​រីក ហ្គេ​រី ហ្ក្រ​ង់​ណា​ដា ត្រូវបាន​អង់គ្លេស ប្រគល់​ឯករាជភាព​យ៉ាង​ពេញលេញ​នៅ​ថ្ងៃទី ៧ ខែ កុម្ភៈ ឆ្នាំ ១៩៧៤ ។​

​រដ្ឋាភិបាល និង ប្រជាពលរដ្ឋ ហ្គ្រើ​ណាដ ប្រារព្ធ​ទិវា​ឯករាជ្យ​ជាតិ របស់​ពួកគេ ដើម្បី រំលឹក​ដល់​ថ្ងៃ​នោះឯង ។ ប៉ុន្តែ​បន្ទាប់ពី​ទទួលបាន​ឯករាជភាព​មក ក៏មាន​ទំនាស់​ផ្ទុះឡើង​រវាង​រដ្ឋាភិបាល​របស់លោក អេ​រីក ហ្គេ​រី និង គណបក្សនយោបាយ​ជា​គូប្រជែង​នានា រួមទាំង​គណបក្ស New Jewel Movement (NJM) ដែលជា​បក្សកុម្មុយនិស្ត​របស់លោក Maurice BishopCivil ផង ។ ការបោះឆ្នោត​ឆ្នាំ ១៩៧៦ គណបក្ស​របស់លោក ហ្គេ​រី បានឈ្នះ ប៉ុន្តែ​បក្សប្រឆាំង​មិន​ទទួលយក​ឡើយ​ដោយ​ពួកគេ​បាន​ចោទថា លទ្ធផល នៃ ការបោះឆ្នោត​នោះ គឺជា​ការ​គៃបន្លំ ។​

​ខែ មីនា ឆ្នាំ ១៩៧៩ គណបក្ស New Jewel Movement បានធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ​ទម្លាក់​លោក ហ្គេ​រី , ផ្អាក​សុពលភាព​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ និង បង្កើត​រដ្ឋាភិបាល​បដិវត្ត​ន៍​ប្រជាជន (PRG) ដោយមាន​លោក Maurice Bishop តែងតាំង​ខ្លួនឯង​ថា​ជា​នាយករដ្ឋមន្ត្រី ។ រដ្ឋាភិបាល​នេះ បង្កើត​ទំនាក់ទំនង​ជិតស្និទ្ធ​ជាមួយ គុយបា , នី​កា​រ៉ា​ហ្គ័​រ និង បណ្តា​រដ្ឋ​កុ​ម្មុយ​និ​ស្ត​ដទៃ ។ រាល់​គណបក្សនយោបាយ​ទាំងអស់ ត្រូវបាន​ហាមឃាត់ លើកលែងតែ​គណបក្ស New Jewel Movement ហើយក៏​គ្មាន​ការបោះឆ្នោត​ដែរ ។​

​ថ្ងៃទី ១៩ ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៨៣ ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី Bernard Coard និង ភរិយា​របស់គាត់ ដោយមាន​ការគាំទ្រ​ដោយ​កងទ័ព​អា​ល្លី​ម៉ឺង់ បានធ្វើ​រដ្ឋប្រហារ​ទម្លាក់​រដ្ឋាភិបាល​លោក Maurice Bishop ហើយ​ឃុំឃាំង​គាត់​នៅក្នុង​ផ្ទះ ។ បាតុកម្ម​ឱ្យ​ដោះលែង​លោក Bishop ក៏បាន​កើតឡើង​ពាសពេញ​កោះ ហើយ​ទីបំផុត​គាត់​ក៏ត្រូវ​បាន​ដោះលែង ។ ប៉ុន្តែ​នៅពេលដែល​គាត់​ប៉ុង​ប៉ង​ដណ្តើម​អំណាច​ឡើងវិញ​នោះ គាត់​ត្រូវបាន​បាន​កងទ័ព​ចាប់ខ្លួន និង កាត់ទោស​ប្រហារជីវិត​ជាមួយនឹង​សហការី ៦ នាក់​ផ្សេងទៀត ។ បន្ទាប់មក​ប្រទេស​នេះ ត្រូវ​បានដាក់​ក្រោម​ច្បាប់អាជ្ញាសឹក ។

​ថ្ងៃទី ២៥ ខែ តុលា ឆ្នាំ ១៩៨៣ កងទ័ព អាមេរិក បាន​ចូល​ឈ្លានពាន​រដ្ឋ​កោះ ហ្គ្រើ​ណាដ ។ ខែ ធ្នូ ឆ្នាំ ១៩៨៤ ការបោះឆ្នោត​បែប​ប្រជាធិបតេយ្យ​ត្រូវបាន​ប្រារព្ធ​ឡើង ហើយ​សុខសន្តិភាព​ក៏​កើតមាន​ឡើងវិញ​រហូត​មក ៕​

ទីតាំងផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម

- Advertisment -

Most Popular