​ដោយៈ ដកស្រង់​ពី​វចនានុក្រម សម្តេច​សង្ឃរាជ ជួន ណាត​

​សង្វេគ​

(​សង់ ឬ ស័ង​-​វេ​ក ឬ​-​វ៉ែ​ក​)

​នាមសព្ទ​

( សំ​. បា​. សំវេគ ) សេចក្ដី​ស្លុតចិត្ត​, ដំណើរ​តក់ស្លុត​, ការ​នឹក​ខ្លាច​អំពើអាក្រក់​, ការរំពឹង​ឃើញ​សេចក្ដី​ទុក្ខលំបាក​; ដំណើរ​នឹក​អាណោចអាធម្ម​; សេចក្ដី​នឹក​អាណិត​ទៅរក​អ្នក​ដែល​រង​ទុក្ខលំបាក​
​កើត​សង្វេគ មាន​សង្វេគ ។​
​ខ្មែរ​ប្រើ​ជា កិ​. ក៏មាន : គួរ​ឲ្យ​សង្វេគ ។ បើ​រៀង​ភ្ជាប់​ពី​ខាងដើម​សព្ទ​ដទៃ ច្រើន​ប្រើ សំវេគ ជាង អ​. ថ​. ស័ង​វេ​គៈ​, ដូចជា : សំវេគ​ភាព ភាព​នៃ​សង្វេគ ។ សំវេគ​សមុដ្ឋាន ហេតុដែល​នា​បណ្ដាល​ឲ្យ​កើត​សង្វេគ ។ ល ។​

​កណ្ដែងកណ្ដោច​

​គុណសព្ទ​

​ដែល​នៅក្នុង​ទី​ស្ងាត់​ឥតមាន​សូរសព្ទ​អ្វី​ទៅ​បណ្តាល​ឲ្យ​ភ្ញាក់ផ្អើល ហើយ​មានតែ​នាំ​ឲ្យ​មាន​សេចក្តី​សង្វេគ​ក្នុង​ចិត្ត ( ម​. ព​. ត្រមោច ) ។​

ប្រយោគ​

(​ប្រយោក​)

​នាមសព្ទ​

( សំ​.; បា​. ប​យោគ ) ការប្រកប​, ការប្រកប​ព្យាយាម​, អាការ​សម្រាប់​ប្រកប​តាម​ទំនង ។ ដំណើរពាក្យ​ដែលមាន​សេចក្ដី​គ្រប់គ្រាន់​មួយ​សង្កាត់ៗ​
​សេចក្ដី ១ ប្រយោគ ។ ជើង​ប្រយោគ របៀប​ពាក្យ​ដែល​រៀបរៀង​តាម​មុន​តាម​ក្រោយ​នៃ​ភាសា​នីមួយៗ ។ ដេញប្រយោគ ប្រឡង​ឲ្យ​ឃើញ​កម្លាំង​ចំណេះវិជ្ជា​ដើម្បី​ឲ្យ​បានទទួល​សញ្ញាបត្រ​ឬ​ទទួល​មុខការ​អ្វីមួយ ។ ប្រែ​លោត​ប្រយោគ ប្រែភាសា​ណាមួយ លោត​ចុះ​លោត​ឡើង​តាមរបៀប​ជើង​ប្រយោគ សម្រួល​តាម​លំនាំសេចក្ដី​នៃ​ភាសា​របស់ខ្លួន ។ មេ​ប្រយោគ ក្រុម​សន្និបាត​អ្នកត្រួតត្រា​ពិនិត្យ​ការប្រឡង ។ ល​។​

​កិរិយាសព្ទ​

( អ​. ថ​. ប្រ​យ៉ោ​ក ) ប្រកប​ចិត្ត​ឲ្យ​ឱន​ទៅរក​សេចក្ដី​សង្វេគ គិត​រំពឹង​ដល់​រូប​កាយ​
​ឱ ពុទ្ធោ ពុទ្ធោ ! ឈឺ​ដុនដាប​ម្ល៉េះ​ហើយ​នៅតែ​សើច​លេង​សប្បាយ​មិន​ប្រយោគ​រូប !

​ផ្កាត្រែង​

​នាមសព្ទ​

​ឈ្មោះ​រលក​ទឹក​ដែល​បោក​បែក​សស្ងាច មើលទៅ​ឃើញ​ហាក់ដូចជា​ផ្កាត្រែង​
​រលក​ផ្កាត្រែង ឬ រលកបែកផ្កាត្រែង ។​

( ព​. កា​. សង្វេគ )
​ឈរ​ក្បែរ​សាគរ រលក​ឈូឆរ បោក​បែក​ផ្កាត្រែង ស្រាប់តែ​នឹកភ្នក ដល់​រូប​ប្រាណ​ឯង អន្ទោល​ខ្វាត់ខ្វែង កើត​ស្លាប់​រាល់​ជាតិ ។​

​ពុទ្ធោ​!

(​ពុត​-​ធោ​)

​ឧទានសព្ទ​

( បា​. < ពុទ្ធ ) ពាក្យ​លាន់មាត់​បន្លឺ​រក​ព្រះពុទ្ធ ដោយ​កើត​សេចក្ដី​សង្វេគ​ខ្លាំង ឬ​ដោយ​កើតទុក្ខ​ព្រួយចិត្ត​ខ្លាំង​
​ពុទ្ធោ !, ឱ​ពុទ្ធោ ! , ឱ​ពុទ្ធោ ពុទ្ធោ ! ; ពុទ្ធោ​អើយ !, ឱ​ពុទ្ធោ​អើយ ! (​អ​. ថ​.—​អ្ហើ​យ ) ។​
​មាន​គេ​និយាយថា កើតទុក្ខ​រកពុទ្ធោ​; វាយ​រកពុទ្ធោ ( ព​. សា​. ) ។​មាន​ទំនៀម​ចាស់ទុំ​ប្រដៅ​កូនចៅ​ថា​កាលណា​បើ​មាន​ផ្លេកបន្ទោរ​ភ្លែត​ឡើង សម្គាល់ថា នឹងមាន​រន្ទះបាញ់​បន្ទាប់​នោះ​, ត្រូវ​លាន់មាត់​ថា ពុទ្ធោ ពុទ្ធោ ! ដើម្បី​កុំ​ឲ្យ​រន្ទះបាញ់​ត្រូវ​, ឬ​ក្រែង​មាន​គ្រោះថ្នាក់​ត្រូវ​រន្ទះបាញ់​ស្លាប់ ក៏​ឈ្មោះថា ស្លាប់​គាប់ប្រសើរ ព្រោះ​បាន​រឭក​ដល់​ព្រះនាម​ព្រះពុទ្ធ ។ មាន​ទំនៀម​មួយ​ផ្សេង​ទៀតថា កាលបើ​មនុស្ស​កម្លាំង​តិច​ជិត​ទទួលមរណភាព​, មាន​អ្នក​ស្រែក​ដាក់​ជិត​ត្រចៀក​ថា ពុទ្ធោ ! ពុទ្ធោ !… ឬថា ពុទ្ធោ អរហំ !… ហៅថា ស្រែក​ឲ្យ​ធម៌ ( ជូន​ដំណើរ​បុគ្គល ) ។​