​ដោយៈ ដកស្រង់​ពី​វចនានុក្រម សម្តេច​សង្ឃរាជ ជួន ណាត​

​សំវេជនីយ​

(​ស័ង​-​វេ​ជៈនី​យៈ​)

​គុណសព្ទ​

( បា​. ) ដែល​គួរ​សង្វេគ​។ សំវេជនីយដ្ឋាន ទី​ដែល​គួរ​ឲ្យ​កើត​សង្វេគ ។ សំវេជនីយទស្សនីយដ្ឋាន ( —​ទ័ស​-​សៈ​នី​យ៉័​ត​-​ឋាន ) ទី​ដែល​គួរ​ទៅ​មើល ( លុះ​បានឃើញ ) គួរ​ឲ្យ​កើត​សង្វេគ គឺ​ទី​ដំណែល​របស់​បុគ្គល​ដែល​គួរ​គោរព ។​

​អនាថ​

(​អៈ​ន៉ា​ត​)

​គុណសព្ទ​

( សំ​. បា​. < ន > អ “​មិន​, ពុំ​, ឥត​” + នាថ “​ទីពឹង​, ពំនាក់​” ) ដែល​ឥត​ទីពឹង​, ឥត​ពំនាក់ ។ ខ្មែរ​ប្រើ​សំដៅ​សេចក្ដី​ថា “​ណែលណោល​; កណ្ដែងកណ្ដោច​, ត្រមោច​; គួរ​ឲ្យ​អាណិត​ពេក​, គួរ​ឲ្យ​អាសូរ​ពេក​; គួរ​ឲ្យ​សង្វេគ​, ឲ្យ​ស្លុតចិត្ត​” : អនាថចិត្ត ចិត្ត​អាសូរ​ពេក​, ចិត្ត​ខ្លោចផ្សា​; ចិត្ត​សង្វេគ ។ អាណិតអនាថ​
( —​អ​ន៉ា​ត ) អាណិតអាសូរ​ពន់ពេក ។ អនាថករ ( —​ថៈ​— ) ដែល​ធ្វើ​ឲ្យ​ឥត​ទីពឹង​ឬ​ធ្វើ​មិន​ឲ្យ​ជា​ពំនាក់​បាន ។ អនាថជន ឬ —​បុគ្គល ( —​ថៈ​— ) អ្នក​ដែល​ឥត​ទីពឹង ( ព​. កា​. ) : អនាថជន គួរ​កុំ​ទម្រន់ ក្នុង​ក្ដី​ក្រ​ទ័ល កុំ​ធ្វើ​លែនលន ត្រូវ​ខំ​ខ្វាយខ្វល់ ឲ្យ​ត្រាតែ​ដល់ ទី​ផុត​ទ័លក្រ ។ អនាថភាព ភាព​នៃ​បុគ្គល​ដែល​គ្មាន​ទីពឹង​ពំនាក់​, ការ​ក្រីក្រ​លំបាក​ដោយ​ខ្វះ​មុខរបរ​រកស៊ី​និង​ទីជ្រកកោន : ធ្លាក់ចុះ​ក្នុង​អនាថភាព​, ប្រកបដោយ​អនាថភាព ។ ល ។​

​អនិច្ចំ​

(​អៈ​និ​ច​-​ច័ង​)

​គុណសព្ទ​

( បា​. < អនិច្ច ) មិន​ទៀង​
​ធ្វើ​ម្ដេច​រូប​អនិច្ចំ អ្នកណា​អាច​ឃាត់​បាន ! ។​
​ប្រើ​ជា ឧ​. ក្នុង​កាលដែល​កើត​សេចក្ដី​សង្វេគ​ឬ​កើត​សេចក្ដី​អាណិត​ក៏មាន​
​ឱ អនិច្ចំ ហ្ន៎​!, ឱ អ​និ​ច្ច‌ំ​!, ឱ រូ​បំ អនិច្ចំ​!

​អហោ​

(​អៈ​––)

​និបាតសព្ទ​

​ជា ឧ​. (​សំ​. បា​. ) ឱ !
​អហោ​ទុក្ខំ ! ឱ សេចក្ដី​ទុក្ខ !; អហោ ពុទ្ធោ ! ឱ ព្រះពុទ្ធ ! ( ព​. កា​. ញុំ​ា​ង​ចិ​ត្ដ​ឲ្យ​មាន​សង្វេគ ) : អហោ​ឱ​រូប​អនិច្ចំ ទុក្ខំ​មាន​ទាំង​អនត្តា បី​នេះ​ជា​ត្រៃ​លក្ខណា សត្វ​ក្នុង​លោកា​គេច​ពុំ​ផុត ! ; បើ​គ្រាន់តែ​ដឹង​ចោល​ទទេ ចេះតែ​ធ្វេសទ្វេ​ឃា្ល​តប​រិ​សុ​ទ្ទិ៍ ធ្វើ​ម្ដេចនឹងបាន​ដល់​វិមុត្ត និរោធ​និ​រុ​ទ្ធ​ក្ដី​ទុក្ខ​បាន !

អាណិត​

​កិរិយាសព្ទ​

​នឹក​អាសូរ​, មាន​ករុណា​, នឹក​ស្រងោច​លន្លោចចិត្ត​ទៅរក​, នឹក​ប្រណី​
​អាណិតម្ដាយ​, អាណិតកូន ។ (​ព​. កា​. ) : រី​ក្ដី​អាណិត បណ្ដាល​ពី​ចិត្ត សង្វេគ​លន្លោច នៅ​ស្ងៀម​ពុំ​សុខ ដូច​គេ​បោចរោច ចេះតែ​អាណោច ចង់​ជួយសង្គ្រោះ ។​
​អាណិតអនាថ (—​អៈ​ន៉ា​ត​) អាណិត​អ្នក​ដែល​ឥត​ទីពឹង​ឬ​ឥត​ទី​ពំនាក់​; អាណិតអាសូរ​ពន់ពេក (​ព​. កា​. ) : អាណិតអនាថ ឆ្ពោះ​មនុ​ស្សឥត​ញាតិ ណាមួយ​ជួយ​គ្នា ឃើញ​គ្នា​ទ័លក្រ កំ​ព្រី​កំព្រា គួរ​សង្គ្រោះ​គ្នា ឲ្យ​បាន​សុខ​ផង ។ គ្នា​ក៏​ដូច​យើង ចង់​សុខ​ចង់​ថ្កើង ចង់​ឲ្យ​ហ្មត់ហ្មង ប៉ុន្តែ​កម្មផល ផ្ដល់​ខុស​បំណង សូម្បី​ប៉ុន​ល្អង ក៏​កែ​ពុំ​កើត​។​
​អាណិតអាណោច អាណិត​ស្រងោច​លន្លោចចិត្ត (​ព​. កា​. ) : អាណិតអាណោច ហាក់ដូចជា​ខ្លោច​- ចិត្ត​ឆ្ពោះទៅរក ជន​ដែល​រង​ទុក្ខ ជជ្រុលជជ្រក មាន​អ្វី​ក៏​យក ទៅ​ជួយសង្គ្រោះ ។​
​អាណិតអាសូរ អាណិត​ខ្លោចចិត្ត​ឬ​អាណិត​ស្រងោច​ខ្លោចចិត្ត (​ព​. កា​. ) : អាណិតអាសូរ កាល​ឮ​គេ​ថ្ងូរ នៅ​ស្ងៀម​ពុំ​សុខ ចង់តែ​ទៅ​ជួយ ឲ្យ​គេ​ស្រាល​ទុក្ខ ចិត្តធ្ងន់​កណ្ដុក ប៉ផ្អុក​រឿយៗ ។ ល ។​