ដោយ​៖ ឡុង ដា​នី​, រី លក្ខិណា និង គាត ស្រី​ឡែ​ន បុគ្គលិក​មជ្ឈមណ្ឌល​ឯកសារ កោះ​ថ្ម ខេត្ត​ត្បូងឃ្មុំ​/ភ្នំពេញ៖ថ្មីៗ​នេះ ក្រុមការងារ​គម្រោង​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​គ្រួសារ រួមមាន ឡុង ដា​នី​, រី លក្ខិណា និង គាត ស្រី​ឡែ​ន ទៅ​សម្ភាសន៍​ប្រជាជន​នៅក្នុង​ឃុំ​ជាំ​តា​ម៉ៅ ស្រុក​មេមត់ ខេត្ត​ត្បូងឃ្មុំ​។ គម្រោង​នេះ​នឹង​ផ្តល់​ការយល់ដឹង​កាន់តែច្បាស់​លាស់​អំពី​ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ខ្មែរក្រហម​នៅក្នុង​គ្រួសារ ក្រៅពី​ការសិក្សា​រៀនសូត្រ​នៅក្នុង​កម្មវិធីសិក្សា​ផ្លូវការ​នៅតាម​សាលា​ចំណេះ​ទូទៅ​របស់​រដ្ឋ ដែលជា​មធ្យោបាយ​ដើម្បី​ការពារ​ក្រុមគ្រួសារ សហគមន៍ និង​ប្រទេសជាតិ​ពី​អំពើ​ប្រល័យពូជសាសន៍​។ ខាងក្រោម​គឺជា​សាច់រឿង​របស់​អ្នក​រស់រានមានជីវិត​ពី​របប​ខ្មែរក្រហម​៖


​ខ្ញុំ​ឈ្មោះ ប៉ច សាំង អាយុ ៦៦​ឆ្នាំ គឺជា​ជនជាតិដើម​ភាគតិច​ស្ទៀង មាន​ស្រុកកំណើត​នៅ​ភូមិ​ទំ​ពូក ឃុំ​ទ​ន្លូ​ង ស្រុក​មេមត់ ខេត្តកំពង់ចាម​។ សព្វថ្ងៃ​ខ្ញុំ​រស់នៅ​ភូមិ​កន្ទួត ឃុំ​ជាំ​តា​ម៉ៅ ស្រុក​មេមត់ ខេត្ត​ត្បូងឃ្មុំ​។ ឪពុក​ខ្ញុំ​ឈ្មោះ ព្រះ ប៉ច និង​ម្ដាយ​ឈ្មោះ មិច ទៀន​។ ខ្ញុំ​មាន​បងប្អូន​ចំនួន​៥​នាក់ ស្រី​ចំនួន​១​នាក់​។ បងប្អូន​ប្រុស​ចំនួន​២​នាក់​បាន​ស្លាប់​ដោយសារតែ​ទៅធ្វើ​ទាហាន​នៅ​ភូមិភាគ​បូព៌ា​។ កាលពី​ក្មេង​ខ្ញុំ​បាន​រៀនសូត្រ​បាន​រយៈពេល ២​ឆ្នាំ​នៅ​វត្ត​កន្ទួត ។ ខ្ញុំ​ឈប់រៀន​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៣ ក្រោយពី​ឈប់រៀន​ខ្ញុំ​បាន​ចូល​ធ្វើជា​ឈ្លប​នៅក្នុង​ឃុំ​ជាំ​តា​ម៉ៅ ដែលមាន​នាទី យាម​ការពារ​ប្រជាជន​ក្នុងភូមិ​។ ឆ្នាំ​១៩៧៤ ខ្ញុំ​ចូល​ធ្វើជា​យោធា​ស្រុក​មេមត់ គណ​:​ស្រុក​មេមត់​ឈ្មោះ ញឹក ហួន​។ តា ចាន់ គឺជា​ប្រធាន​តំបន់​២១​។ បន្ទាប់ពី​រំដោះ​ឆ្នាំ​១៩៧៥ ខ្ញុំ​ផ្លាស់​ទៅ​នៅ​តំបែ និង​នៅ​មន្ទីរ​ស​១០០ ដែលមាន​តា សឿង និង តា​ដែន គឺជា​ប្រធាន និង​អនុប្រធាន​យោធា​តំបន់​២១​។ បន្ទាប់មក​ខ្ញុំ​ត្រូវបាន​បញ្ជូនមក​ការពារ​ព្រំដែន​នៅក្នុង​ឃុំ​ចាន់​មូល​។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៧ កងទ័ព​មជ្ឈិម​បាន​ហៅ​កងទ័ព​ដែលមាន​ឋានៈ​ចាប់ពី​ប្រធាន «​ខ​» ប្រធាន «​គ​» ប្រធាន «​ឃ​» ទៅ​ប្រជុំ​និង​ចាប់​ដាក់​ឡាន​យកទៅ​សម្លាប់ចោល​។ ចំណែក​ខ្ញុំ​គឺជា​កូនចៅ​ដែល​គ្មាន​ឋានៈ​អ្វី​គេ​មិនបាន​ចាប់​នោះទេ​។ ខ្ញុំ​ក៏​ដូរ​ខោអាវ និង​យក​កាំភ្លើង​ទៅ​កប់​ក្នុង​ដី ហើយ​មក​ត្រឡប់មក​ធ្វើជា​កងចល័ត​វិញ​។ ក្រោយមក​ពួក​និរតី​បន្ត​ស្រាវជ្រាវ​រហូត​ដឹង​ពី​សមាសភាព​របស់ខ្ញុំ​ធ្លាប់ធ្វើ​យោធា ពួក​និរតី​បាន​ចាប់​ខ្ញុំ​ទៅ​មន្ទីរ​សន្តិសុខ ដែលមាន​គ្នា​សរុប​៣០​នាក់​។ ពេល​នៅក្នុង​មន្ទីរ​សន្តិសុខ ខ្មែរក្រហម​បញ្ជា​ឲ្យ​ធ្វើ​ការងារ​គាស់​គល់ឈើ ធ្វើស្រែ​។ ពេលនោះ​មាន​អ្នកទោស​បាន​លួច​ដំឡូង ហើយ​ត្រូវ​សន្តិសុខ​ចាប់​យកទៅ​សម្លាប់​។ នៅពេលដែល​វៀតណាម​ចូលមក ទម្លាក់​គ្រាប់បែក​នៅ​ស្រែ​រនាម​។ ពួក​សន្តិសុខ​រត់​អស់ ទើប​ខ្ញុំ​បាន​រួចខ្លួន និង​ធ្វើដំណើរ​មកដល់​ស្ទឹងត្រង់​ជាមួយ​កងទ័ព និង​ប្រជាជន​ផ្សេងៗ​ទៀត​។ ពេលមកដល់​ស្ទឹងត្រង់ ប្រជាជន​ចែក​បាយ​ឲ្យ​ហូប​គ្រប់គ្រាន់​។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៩ ខ្ញុំ​បាន​សុំ​ឡាន​កងទ័ព​វៀតណាម​ជិះ​ត្រឡប់មក​ស្រុកកំណើត​វិញ​។ ឆ្នាំ​១៩៨៨ ទើប​ខ្ញុំ​រៀបការ​។​


​ខ្ញុំ​ឈ្មោះ តូច រឿង ភេទ​ប្រុស អាយុ​៦៧​ឆ្នាំ គឺជា​ជនជាតិ​ស្ទៀង​។ រឿង មាន​ស្រុកកំណើត​នៅ​ភូមិ​កន្ទួត ឃុំ​ជាំ​តា​ម៉ៅ ស្រុក​មេមត់ ខេត្តកំពង់ចាម​។ សព្វថ្ងៃ​រស់នៅ​ភូមិ​កន្ទួត ឃុំ​ជាំ​តា​ម៉ៅ ស្រុក​មេមត់ ខេត្ត​ត្បូងឃ្មុំ​។ ឪពុក​របស់ខ្ញុំ​ឈ្មោះ វ៉ិ​ក និង​ម្តាយ​ឈ្មោះ ភេ​ម​។ ខ្ញុំ​គឺជា​កូន​ទី​២​ក្នុងចំណោម​បងប្អូន​៦​នាក់ ស្រី​ចំនួន​២​នាក់ និង​ប្រុស​ចំនួន​៤​នាក់​។ ប្រពន្ធ​របស់ខ្ញុំ​ឈ្មោះ ពៅ ញ៉ាក់ និង​មានកូន​ចំនួន​៧​នាក់ ស្រី​៥​នាក់ និង​ប្រុស​២​នាក់​។ កាលពី​តូចៗ​ខ្ញុំ​រៀន​បាន​តិចតួច ព្រោះ​គ្មាន​សាលារៀន មានតែ​រៀន​នៅ​វត្ត​លោក​។ ខ្ញុំ​ធ្លាប់បាន​ទៅ​ស៊ីឈ្នួល​ចៀរ​ជ័រកៅស៊ូ​ឲ្យ​បារាំង​។ ទីតាំង​ចម្ការកៅស៊ូ​បារាំង​នៅ​ឡាំ​បោ ដែលមាន​ចម្ងាយ​ពី​ភូមិ​របស់ខ្ញុំ​ប្រមាណ​ជា​២​គីឡូម៉ែត្រ​។ កម្មករ​នៅក្នុង​ចម្ការកៅស៊ូ​មាន បងប្អូន​ជនជាតិ​ចាម និង​ជនជាតិ​វៀតណាម និង​ជនជាតិខ្មែរ​ដែល​មកពី​ភូមិ​ផ្សេងៗ​។ ភូមិ​ខ្ញុំ​កាលពីដើម​មាន​ប្រជាជន​ប្រហែល​២០​ខ្នង​ផ្ទះ និង​ប្រើប្រាស់​ភាសា​ស្ទៀង​។ ពេល​មាន​ជំងឺ​ម្តងៗ​អត់​មាន​ពេទ្យ​ទេ​នៅក្នុង​ភូមិ ឪពុកម្តាយ​ខ្ញុំ​ប្រើប្រាស់​ថ្នាំបុរាណ និង​រក​គ្រូ​ស្ដោះផ្លុំ ឬ​បញ្ជាន់​អារក្ខ​។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧០ ខ្ញុំ​ទាន់​ការលក់​អង្ករ​ឲ្យ​យៀកកុង​នៅតាម​ព្រំដែន​។​


​ខ្ញុំ​ឈ្មោះ ពៅ ញ៉ាក់ ភេទ​ស្រី អាយុ​៦៣​ឆ្នាំ គឺជា​ជនជាតិដើម​ភាគតិច​ស្ទៀង និង​រស់នៅ​ភូមិ​កន្ទួត ឃុំ​ជាំ​តា​ម៉ៅ ស្រុក​មេមត់ ខេត្ត​ត្បូងឃ្មុំ​។ ខ្ញុំ​មាន​ម្ដាយ​ឈ្មោះ ងែ ឡាញ់ និង​ឪពុក​ឈ្មោះ ពៅ ចប​។ ខ្ញុំ​មាន​បងប្អូន ចំនួន​៧​នាក់​គឺ​ប្រុស ចំនួន​៤​នាក់ និង​ស្រី​ចំនួន​៣​នាក់​។ កាលពី​ក្មេង​ខ្ញុំ​បាន​រៀនសូត្រ​ត្រឹម​ថ្នាក់​ទី​២ នៅ​វត្ត​កន្ទួត ដែល​នៅ​ស្ថិត​ក្បែរ​ផ្ទះ​។ ខ្ញុំ​រៀនអក្សរ​លេខ​បាន​ត្រឹម​ចេះ​អាន សរសេរ​បន្តិចបន្តួច​ប៉ុណ្ណោះ​។ បន្ទាប់មក​ខ្ញុំ​ឈប់រៀន​មកជួយ​ធ្វើ​ការងារ​ម្ដាយ​ខ្ញុំ​វិញ​។ ម្ដាយ​ខ្ញុំ​កាលនោះ​គាត់​ឧស្សាហ៍​ឈឺ ខ្ញុំ​មើល​ប្អូន​តូចៗ នឹង​ជួយ​ធ្វើស្រែ​ចំការ​ម្ដាយ​របស់ខ្ញុំ​។ ក្រោយមក​ក្នុង​ឆ្នាំ ១៩៧០ នៅក្នុង​ភូមិ​បាន​កើតមាន​សង្គ្រាម រដ្ឋប្រហារ កាលនោះ ឪពុក​របស់ខ្ញុំ​បាន​ទៅ​ចូលរួម​ធ្វើបាតុកម្ម​។ នៅពេល​គាត់​ត្រឡប់មកផ្ទះ​វិញ គាត់​បាន​និយាយប្រាប់​ខ្ញុំ​ថា មាន​គេ​មក​ឃោសនា​ឲ្យ​ទៅ​ទទួល​សម្ដេចឪ​។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៥ ខ្មែរក្រហម​បាន​ជម្លៀស​ប្រជាជន ថ្មី​មក​រស់នៅ​ក្នុងភូមិ​រប​ស់​ខ្ញុំ រស់នៅ​តាម​ផ្ទះ​ប្រជាជន និង​ធ្វើស្រែ​ធ្វើ​ចម្ការ​ដូច​ប្រជាជន​ទូទៅ​ដែរ​។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៦ ខ្ញុំ​ត្រូវ​ខ្មែរក្រហម​ឲ្យ​ទៅលើ​ប្រព័ន្ធ​ភ្លឺស្រែ​នៅ​ឃុំ​ជាំ​តា​ម៉ៅ នៅ​ទីនោះ​មាន​មនុស្ស​ប្រហែលជា​១០០​នាក់​។ នៅពេល​ទៅធ្វើ​ការ​នៅ​ទីនោះ ខ្ញុំ​នៅ​ឆ្ងាយ​ពី​ឪពុកម្តាយ​ហើយ​ខ្ញុំ​បាន​សុំ​ខ្មែរក្រហម​មកលេង​ឪពុកម្តាយ​។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៧ ខ្មែរក្រហម​បាន​នាំ​ខ្ញុំ​ទៅធ្វើជា​កងទ័ព​នារី​នៅ​ឃុំ​ចាន់​មូល​។ កងទ័ព​នារី​មាន​សមាជិក​ប្រហែល​១០០​នាក់​។ ខ្មែរក្រហម​បាន​ចាត់តាំង​កងទ័ព​នារី​ធ្វើ​ការងារ​ដូចជា​អ្នកដាំបាយ ធ្វើ​ម្ហូប​សម្រាប់​កងទ័ព​បុរស​ដែល​ទៅ​សមរភូមិ​។ ខ្ញុំ​ធ្វើការ​នៅ​ទី​នោះបាន​មួយ​វស្សា ខ្មែរក្រហម​ជម្លៀស​ខ្ញុំ​ទៅ​ក្រចេះ ទៅដល់​ទីនោះ ខ្មែរក្រហម​បាន​ឲ្យ​ខ្ញុំ​សែង​អ្នករបួស និង​សាកសព​កងទ័ព​។ កាលនោះ​ខ្ញុំ​សែង​អ្នករបួស​នៅ​ស្រែ​ស្រណុក ស្រុក​ឆ្លូង​។ ក្នុង​សាកសព​ម្នាក់​ត្រូវ​សែង​ដោយ​នារី​ពី​៣​នាក់​។ ១៩៨០ ខ្ញុំ​បាន​រៀបការ​ជាមួយ​ប្ដី​របស់ខ្ញុំ​។​


​ខ្ញុំ​ឈ្មោះ សេក អ៊ូច ភេទ​ស្រី អាយុ​៦៧​ឆ្នាំ​។ ខ្ញុំ​មាន​ទីកន្លែង​កំណើត​នៅ​ភូមិ​កន្ទួត ឃុំ​ជាំ​តា​ម៉ៅ ស្រុក​មេមត់ ខេត្តកំពង់ចាម ប៉ុន្តែ​ប្ដូរ​ទៅជា​ខេត្ត​ត្បូងឃ្មុំ​។ សព្វថ្ងៃ​ខ្ញុំ​រស់នៅ​ភូមិ​ដដែល​។ ខ្ញុំ​មាន​ម្ដាយ​ឈ្មោះ កែវ និង​ឪពុក​ឈ្មោះ នៅ​។ ប្ដី​របស់ខ្ញុំ​ឈ្មោះ ស សារូ​។ ខ្ញុំ​មានកូន​ចំនួន​៧​នាក់ គឺ​ប្រុស​៤​នាក់ ស្រី​៣​នាក់​។ កាលពី​ក្មេង​ខ្ញុំ​រៀនសូត្រ​បន្តិចបន្តួច​នៅពេល​យប់ នៅ​សាលា​វត្ត​កន្ទួត​។ នៅ​ម៉ោង​៧​យប់​ខ្ញុំ និង​ក្មេង​ក្នុងភូមិ​នាំគ្នា​ដើរទៅ​វត្ត​កន្ទួត​ដើម្បី​រៀនអក្សរ​។ ខ្ញុំ​ឈប់រៀន​ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៧០ ដោយសារ​សង្គ្រាម​។ ខ្ញុំ​ឃើញ​មាន​ទាហាន​អាមេរិក​ចូលមក​ដល់​ក្នុងភូមិ​។ ប្រសិន​ប្រជា​ជនណាម្នាក់​មាន​ជំងឺ ទាហាន​អាមេរិក​យកទៅ​ព្យាបាល និង​ចាក់​ថ្នាំ​ឲ្យ​ប្រជាជន​គ្រប់គ្នា​។ ថ្ងៃមួយ​ខ្ញុំ​ឈឺ​គ្រុនក្តៅ ទាហាន​អាមេរិក​នាំ​ខ្ញុំ​ទៅ​ព្យាបាល ចាក់​ថ្នាំ និង​ឲ្យ​ថ្នាំលេប​។
​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៣ ខ្ញុំ​ត្រូវបាន​ជ្រើសរើស​ឲ្យ​ធ្វើជា​ទាហាន​កងទ័ព​រំដោះ ខ្ញុំ​ត្រូវ​ផ្លាស់​ទៅ​នៅ តោ​ញ​ក្នុង​ឃុំ​រូង​។ នៅ​ទីនោះ​ខ្ញុំ​បាន​ជួយ​ធ្វើស្រែ​ប្រជាជន​។ ប្រធាន​គ​-២ ឈ្មោះ​យាយ​ម៉ៅ និង​ប្រធាន​គ​-១ ឈ្មោះ យាយ​សេង​។ ក្រោយមកទៀត​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៥ ខ្ញុំ និង​អង្គភាព​ត្រូវ​ផ្លាស់​មក​រស់នៅ​ភូមិ ងើ ធ្វើស្រែ​ជាមួយ​ប្រជាជន​បាន​រយៈពេល​១​ខែ អង្គភាព​របស់ខ្ញុំ​ត្រូវ​ត្រឡប់មក​នៅ​ភូមិ​បេង​កោង​វិញ​។ ខ្ញុំ​ជួយ​ធ្វើការ​ងារ​ដាំ​ស្រូវ​ជាមួយ​អ្នកភូមិ​រហូតដល់​ឆ្នាំ​១៩៧៧​។ នៅពេល​កងទ័ព​មជ្ឈិម​ចូលមក​ចាប់ យាយ​ម៉ៅ និង​យាយ​សេង នៅ​បេង​កោង ខ្ញុំ​បាន​រត់​បែក​ពី​ក្រុម មករក​ឪពុកម្តាយ​នៅ​ជំនុំ​ពល​។ ខ្ញុំ​ស្នាក់​នៅផ្ទះ​ប្រជាជន​។ ក្រោយមក​ខ្ញុំ​ត្រូវ​ជម្លៀស​ទៅ​ក្រចេះ​។ នៅពេល​កងទ័ព​វៀតណាម​ចូលមក ខ្ញុំ​ដើរ​ត្រឡប់មកផ្ទះ​ជាមួយ​បងប្រុស​របស់ខ្ញុំ​។​


​ខ្ញុំ​ឈ្មោះ ខៀវ ប៉ិច ភេទ​ស្រី អាយុ​៧៤​ឆ្នាំ​។ ខ្ញុំ​គឺជា​ជនជាតិដើម​ភាគតិច​ស្ទៀង និង​រស់នៅក្នុង​ភូមិក​ន្ទួ​ត ឃុំ​ជាំ​តា​ម៉ៅ ស្រុក​មេមត់ ខេត្ត​ត្បូងឃ្មុំ​។ ម្ដាយ​របស់ខ្ញុំ​ឈ្មោះ អៀន និង​ឪពុក​ឈ្មោះ ខៀវ​។ ខ្ញុំ​មាន​បងប្អូន​ចំនួន​៧​នាក់ ស្រី​៦​នាក់ និង​ប្រុស​១​នាក់​។ ខ្ញុំ​មិនបាន​រៀនសូត្រ​ទេ ព្រោះ​គ្មាន​សាលា ហើយ​ខ្ញុំ​ត្រូវ​នៅផ្ទះ​ជួយ​ការងារ​ឪពុកម្តាយ​ធ្វើ​ចម្ការ និង​ដាំ​ស្រូវ​។ នៅពេល​ទំនេរ​ខ្ញុំ​តែងតែ​ទៅ​ចម្ការកៅស៊ូ​របស់​បារាំង​នៅ​ឡាំ​បោ ដើម្បី​បេះ​បន្លែ បេះ​ល្ពៅ យកមក​ធ្វើ​ម្ហូប​។ ខ្ញុំ​រៀបការ​នៅមុន​រដ្ឋប្រហារ​។ បន្ទាប់ពី​រៀបការ​រួច ខ្ញុំ​និង​ប្ដី​រត់​ចូល​ព្រៃ​ដើម្បី​គេច​ពី​ទម្លាក់​គ្រាប់បែក​។ ខ្ញុំ​ពួន​តាម​ព្រៃ​ឫស្សី ពេលនោះ​ខ្ញុំ​មានកូន​មួយ ខ្ញុំ​រត់​ឱប កូន​មុជ​បន្លា​ឫស្សី​ដោយ​ភ័យខ្លាច​សំឡេង​យន្តហោះ​ទម្លាក់​គ្រាប់​។ កាលនោះ​ទាហាន​អាមេរិក​មាន​បន្ទាយ​នៅ​ខាងកើត​ភូមិ​។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៣ នៅក្នុង​ភូមិ ប្រជាជន​ធ្វើស្រែ​ប្រវាស់ដៃ ក្រោយមក​មិនបាន​ប៉ុន្មាន ខ្មែរក្រហម​បាន​ឲ្យ​ប្រជាជន​ហូបបាយ​រួម​។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៥ ខ្មែរក្រហម​ឡើងកាន់​អំណាច ខ្ញុំ​ត្រូវ​ខ្មែរក្រហម​ចាត់តាំង​ឲ្យ​ធ្វើស្រែ​នៅក្នុង​ភូមិ​មួយរយៈ​។ ក្រោយមកទៀត ខ្មែរក្រហម​ឲ្យ​ខ្ញុំ​មើល​ក្មេងៗ​នៅក្នុង​កង​។ ខ្ញុំ​មើលថែ​ក្មេង​ដែលមាន​អាយុ​ចន្លោះ​ពី​៧​ទៅ​៨​ឆ្នាំ​។ ក្រោយមក​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៨ ខ្ញុំ​និង​ក្រុមគ្រួសារ​ត្រូវ​ខ្មែរក្រហម​ជម្លៀស​ទៅ​ខេត្តក្រចេះ​។ ពេលទៅដល់​ក្រចេះ ខ្ញុំ​ត្រូវ​ខ្មែរក្រហម​ចាត់​ឲ្យ​ធ្វើ​ការងារ​លើក​ប្រព័ន្ធ​ភ្លឺស្រែ និង​ទំនប់​។ ខ្ញុំ​ធ្វើ​ការងារ​មិនបាន​ប៉ុន្មាន ខ្មែរក្រហម ចាត់​ឲ្យ​ខ្ញុំ​ទៅ​មើល​ក្មេងៗ​ម្ដងទៀត ។ នៅពេល​រំដោះ​ឆ្នាំ​១៩៧៩ ខ្ញុំ​បាន​ត្រឡប់មក​ស្រុកកំណើត​វិញ​។ ខ្ញុំ​ធ្វើដំណើរ​មកជា​មួយ​ប្ដី និង​កូនតូច​របស់ខ្ញុំ​។ នៅតាម​ផ្លូវ​ប្តី​របស់ខ្ញុំ​ឈឺ​រហូត​ព្រោះ​គាត់​គ្មាន​កម្លាំង​និង​គ្មាន​អាហារ​ហូប​។ ខ្ញុំ​គ្រាហ៍​ប្ដី និង​ពរ​កូន​មករ​ហូត​។ ខ្ញុំ​ឈប់សម្រាក​នៅ កាត់​ដៃ​មួយខែ​។ កាលនោះ​ប្រជាជន​ឲ្យ​ខ្ញុំ​ធ្វើ​ជ្រូក​ក្នុង​ទ្រុង​ដើម្បី​ធ្វើ​ម្ហូប​។ ខ្ញុំ​ស្នាក់នៅ​ទីនោះ​រយៈពេល​១​ខែ​រង់ចាំ​ឲ្យ​ប្ដី​របស់ខ្ញុំ​មាន​កម្លាំង​។ ក្រោយមក​យើង​មកដល់​ស្រុកកំណើត​។


​ខ្ញុំ​ឈ្មោះ សឿ យេន ភេទ​ប្រុស អាយុ​៧៤​ឆ្នាំ​។ ខ្ញុំ​មាន​ស្រុកកំណើត​នៅ​ភូមិ​ជ័យ​សម្បត្តិ ឃុំ​តំបែរ ស្រុក​តំបែរ ខេត្តកំពង់ចាម (​សព្វថ្ងៃ​ខេត្ត​ត្បូងឃ្មុំ​)​។ ឪពុក​របស់ខ្ញុំ​ឈ្មោះ ហែម សឿ និង ម្តាយ​ឈ្មោះ ឃ្លោក មី​។ ខ្ញុំ​មាន​បងប្អូន ចំនួន​៨​នាក់ ។ ប្រពន្ធ​របស់ខ្ញុំ​ឈ្មោះ មាស មឿ​ន និង​មានកូន​៥​នាក់​។ កាលពី​សង្គមចាស់​ខ្ញុំ​រៀន​នៅ​សាលា​វត្ត ក្រោយមក​ខ្ញុំ​បួស​បាន​៤​វស្សា​នៅ​វត្ត​តំបែរ​។ ខ្ញុំ​សឹក​នៅពេលដែល​កើតមាន​រដ្ឋប្រហារ​ទម្លាក់​សម្ដេច នរោត្តម សីហនុ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧០​។ ខ្ញុំ​សឹក​បាន​រយៈពេល​៣​ខែ នៅ​ក្នុងភូមិ​របស់ខ្ញុំ​មានការ​ជ្រើសរើស​យុវជន​ឲ្យ​ចូល​បម្រើ​ជា​កងទ័ព​រំដោះ ដោយ​នាំគ្នា​ចូល​ព្រៃ​នៅ​តំបែរ​ដែលជា​មូលដ្ឋាន​។ មុនដំបូង មានការ​បង្ហាត់បង្រៀន​ពី​កងទ័ព​វៀតណាម​ខាងជើង ឈ្មោះ ណាំ​ប៊ិ​ញ​។ ព្រៃ​ដែល​ខ្ញុំ​នៅ​ហ្វឹកហាត់​នោះ​ត្រូវបាន​ស្គាល់​ឈ្មោះថា ព្រៃ​សង្វាក់ ដោយនៅ​ខាងក្នុង​មាន​ប្រក់​សឹ្ល​ក​ទ្រាំង​ធ្វើជា​ជំរំ​។ យើង​នាំគ្នា​ត្រួសត្រាយ​ស្មៅ​ឲ្យ​ទៅជា​វាល សម្រាប់​ហាត់​លូន ក្រាប និង​ប្រើប្រាស់​កាំភ្លើង​។ ដំបូង​គឺ​យើង​ហ្វឹកហាត់​ម្ខាង​គឺជា​ខ្មាំង ម្ខាង​ទៀត​គឺជា​កងទ័ព​រៀន​បាញ់កាំភ្លើង​ឈើ និង​គប់​ដុំ​ដី​។ ពេលដែល​ហ្វឹកហាត់​ស្ទាត់ជំនាញ​រយៈពេល​មួយឆ្នាំ ទើប​យើង​អាច​កាន់​កាំភ្លើង​។ យើង​រៀបចំ​ជា​ក្រុម​ត្រៀម​វាយ​ជាមួយនឹង​ទាហាន​ធី​វ​គី ចាប់ពី​ស្រុក​តំបែរ​រហូតដល់​ស្រុក​ឆ្លូង ។ ប្រធាន​វរៈ​របស់ខ្ញុំ​ឈ្មោះ ពិសិដ្ឋ ហៅ ជ្រោយ​។ ប្រធាន​យោធា​តំបន់​ឈ្មោះ​តា​ឯក ក្រោយមក​ឡើង​ជំនួស​ដោយ តា​ដែន​។ វរៈ​៥៩ ឈ្មោះ​តា​សឿង និង លី សុភាព​។ វរៈ​៥៥ មានឈ្មោះ តា​សាធ និង​តា​សី ហើយ​មាន​ចំនួន​២​គ គឺ​គ​-៦២ និង​គ​-៦៣​។ ខ្ញុំ​នៅក្នុង​គ​-៦២ ឈរជើង​នៅ​គោក​ចារ នៅ​ជី​រោទិ៍ រហូតដល់​ទន្លេ​បិទ​។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៥ ខ្ញុំ​បាន​សម្រាក​ពី​កងទ័ព មក​នៅក្នុង​សហករណ៍​។ ក្រោយមក​គណៈ​ស្រុក​បាន​ឲ្យ​ខ្ញុំ​ទៅធ្វើ​ការ​នៅ​សង្កាត់​រំចេក រយៈពេល​២​ឆ្នាំ ៣​ខែ​។ ខ្ញុំ​បាន​រៀបការ​ជាមួយនឹង​កូន​ខ្មែរ​កាត់​វៀតណាម​។ នៅពេលដែល​កងទ័ព​និរតី​ចូលមក​គឺ​សម្លាប់​អ្នក​ដែល​ជាប់សែស្រឡាយ​ជាមួយនឹង​វៀតណាម​ចោល​ទាំងអស់​។ ខ្ញុំ​ទទួលដំណឹង​ថា​និរតី​ចង់​ចាប់​អ្នក​បូព៌ា​ទាំងអស់​ដែលជា​ថ្នាក់ដឹកនាំ​។ ខ្ញុំ​, ព្រាប ពិជ័យ​, សុខ កែម​, សុខ គង់ និង ឈិ​ត ឃើញ​សភាពការណ៍​មិន​ស្រួល​ក៏​នាំគ្នា​រត់​ចូល​ព្រៃ ប៉ុន្តែ​ប្រពន្ធ​របស់ខ្ញុំ​មិនបានរ​ត់ទៅ​ជាមួយ​ខ្ញុំ​ទេ​។ ប្រពន្ធ​របស់ខ្ញុំ​ដែល​កាត់​វៀតណាម​ត្រូវ​ទ័ព​មជ្ឈិម និង​និរតី​សម្លាប់ចោល​។ នៅក្នុង​ព្រៃ​ខ្ញុំ​បាន​យក​អង្ករ​ដែល​ខាង​សហករណ៍​យកទៅ​លាក់​នៅក្នុង​ព្រៃ​ហូប​ជាមួយនឹង​អំបិល​។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៩ កងទ័ព​វៀតណាម​វាយ​ចូល​ទៅដល់​ក្នុងព្រៃ​ក៏បាន​ជួប​ជាមួយ​យើង ដែល​កំពុង​លាក់ខ្លួន​។ កងទ័ព​វៀតណាម​បាន​ឲ្យ​កាំភ្លើង និង​ខោអាវ មក​យើង​ដើម្បី​វាយ​ជាមួយនឹង​ខ្មែរក្រហម​វិញ​។ កងទ័ព​វៀតណាម​បញ្ជូន​ខ្ញុំ​និង​អ្នកផ្សេង​ទាំងអស់​៦២​នាក់​ទៅ​ហាត់រៀន​នៅ​បន្ទាយ​ធូ​ឌឹ​ក សមុទ្រ​ក្រហម​រយៈពេល​៣​ខែ​។ ទៅដល់​វៀតណាម ខ្ញុំ​រៀន​នយោបាយ យុទ្ធសាស្ត្រ​ហ្វឹកហាត់​ទាហាន ច្បាប់​ទាហាន​។ ពេល​ត្រឡប់មកវិញ ខ្ញុំ​នៅក្នុង​គណៈ​ចាត់តាំង​ស្រុក​មេមត់​។ ក្រោយមក​ខ្ញុំ​បាន​ទៅធ្វើជា​មេឃុំ​រំចេក រយៈពេល​៣​ខែ ៦​ថ្ងៃ ដើម្បី​ពង្រឹង​នៅ​ខាង​ឃុំ​រំចេក​។ ពេល​ឃុំ​រំចេក​រឹងមាំ​ហើយ ខ្ញុំ​ត្រឡប់​មកកាន់​ទ័ព​នៅ​ស្រុក​មេមត់​វិញ​។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៨២ ខ្ញុំ​ក៏​សម្រាក​ពី​ការធ្វើ​ទ័ព មក​រស់នៅ​ក្នុងភូមិ​ជាំ​តា​ម៉ៅ និង​បាន​រៀបការ​ប្រពន្ធ​ទី​២ និង​រស់នៅ​ភូមិ​ជាំ​តា​ម៉ៅ​រហូតដល់​សព្វថ្ងៃ​។


​ខ្ញុំ​ឈ្មោះ សោម ហាច ភេទ​ស្រី អាយុ​៧០​ឆ្នាំ​។ ខ្ញុំ​គឺជា​ជនជាតិដើម​ភាគតិច​ស្ទៀង និង​រស់នៅ​ភូមិ​កន្ទួត ឃុំ​ជាំ​តា​ម៉ៅ ស្រុក​មេមត់ ខេត្ត​ត្បូងឃ្មុំ​។ ខ្ញុំ​មាន​ម្ដាយ​ឈ្មោះ កូវ សិន និង​ឪពុក​ឈ្មោះ សោម ផាន់​។ ប្ដី​របស់ខ្ញុំ​ឈ្មោះ សេក ថៅ​។ ខ្ញុំ​រៀនសូត្រ​បាន​បន្តិចបន្តួច​ជាមួយ​ព្រះសង្ឃ​នៅ​សាលា​វត្ត​កន្ទួត​។ កាលនោះ​ខ្ញុំ​រៀន​វេន​យប់ ប៉ុន្តែ​ខ្ញុំ​រៀន​មិនសូវ​ជាប់លាប់​នោះទេ ព្រោះ​ត្រូវ​ជួយ​ការងារ​ម្ដាយ​។ នៅ​ម៉ោង​៧​យប់​ទើប​ខ្ញុំ​ទៅ​រៀន ហើយ​ម៉ោង​៨​ត្រឡប់មកផ្ទះ​វិញ​។ នៅពេល​ព្រឹក​ខ្ញុំ​ត្រូវ​មើល​ប្អូន​តូចៗ ព្រោះ​ម្ដាយ​ទៅធ្វើ​ចម្ការ​។ ខ្ញុំ​ត្រូវ​មេភូមិ​ឲ្យ​ខ្ញុំ​យាម​ការពារ​ភូមិ​ដើម្បី​កុំ​ឲ្យ​កងទ័ព​វៀត​កុង និង​ទាហាន​អាមេរិក​ចូលមក​ដែល​នាំ​ឲ្យ​មាន​ការជួប​ប្រយុទ្ធ​គ្នា និង​បង្ក​ឲ្យ​មាន​គ្រោះថ្នាក់​ដល់​ប្រជាជន​។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៣ ក្នុងភូមិ​ចាប់ផ្តើម​ធ្វើការ​ងារ​ប្រវាស់ដៃ​។ រហូតមកដល់​ឆ្នាំ​១៩៧៤ ប្រជាជន​ក្នុងភូមិ​ចាប់ផ្ដើម​ធ្វើការ​រួម​។ យើង​មាន​រោង​មួយ​សម្រាប់​ប្រជាជន​នៅក្នុង​ភូមិ​មក​ហូបបាយ​ជុំគ្នា​។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៥ ខ្មែរក្រហម​បាន​ជម្លៀស​ប្រជាជន ១៧ មេសា ចូលមកក្នុង​ភូមិ​រប​ស់​ខ្ញុំ និង​ឲ្យ​រស់នៅ​តាម​ផ្ទះ​អ្នកស្រុក​។ ខ្មែរក្រហម​ចាត់តាំង​ឲ្យ​ប្រជាជន​ជម្លៀស​ធ្វើ​ចម្ការ​ដូច​អ្នកភូមិ​ដែរ​។ ខ្ញុំ​រស់នៅ​ក្នុងភូមិ ដូច្នេះ​ខ្មែរក្រហម​ចាត់តាំង​ឲ្យ​ខ្ញុំ​ធ្វើ​ចម្ការ​រហូតដល់​ឆ្នាំ​១៩៧៧ ទើប​ជម្លៀស​ទៅ​ខេត្តក្រចេះ​។ នៅពេល​ទៅដល់​ក្រចេះ ខ្មែរក្រហម​ឲ្យ​ខ្ញុំ​លើក​ប្រព័ន្ធ​ភ្លឺស្រែ និង​ធ្វើស្រែ​ចម្ការ​។ នៅ​ទីនោះ ខ្មែរក្រហម​បាន​ឲ្យ​ខ្ញុំ​រៀបការ ប៉ុន្តែ​ខ្ញុំ​បដិសេធ ដោយ​ប្រាប់ថា ខ្ញុំ​មិនទាន់​ចង់​រៀបការ​ទេ​។ ក្រោយមកទៀត ខ្មែរក្រហម​ជម្លៀស​ខ្ញុំ​ទៅ​ភូមិ​ផ្សេងៗ​។ ខ្ញុំ​ធ្វើការ​នៅ​កងចល័ត​រហូត ដល់​ថ្ងៃមួយ​មាន​ប្រជាជន​ក្នុងភូមិ​ប្រាប់ថា ប្រទេស​រំដោះ​បាន​ហើយ​។ ប្រជាជន​រស់នៅ​ភូមិ​ណា ស្រុក​ណា​អាច​ទៅ​ស្រុក​របស់ខ្លួន​វិញ​។ ខ្ញុំ​ដើរ​រហូតដល់​ស្រុកកំណើត​។ នៅពេល​មកដល់​ភូមិ​កន្ទួត ខ្ញុំ​មិន​ហ៊ាន​នៅផ្ទះ​ទេ ព្រោះ​មានព្រៃ​ដុះ​ព័ទ្ធ​ផ្ទះ​។ ខ្ញុំ​និង​ក្រុមគ្រួសារ​បានធ្វើ​ខ្ទម​តូច​មួយ​សម្រាប់​រស់នៅ​។ ក្រោយមក​ខ្ញុំ​រៀបការ ហើយ​ប្រក​បរបរ​ធ្វើ​ចម្ការ​ដើម្បី​ចិញ្ចឹមជីវិត និង​រស់នៅ​ទីនេះ​រហូត​មកដល់​សព្វថ្ងៃ​។​


​ខ្ញុំ​ឈ្មោះ សេង កុសល ភេទ​ប្រុស អាយុ​៧២​ឆ្នាំ​។ ខ្ញុំ​មាន​ស្រុកកំណើត​នៅ​ភូមិ​កោះ​ទ្រង់ ឃុំ​កោះ​ទ្រង់ ស្រុក​ក្រចេះ ខេត្តក្រចេះ​។ ឪពុក​របស់ខ្ញុំ​ឈ្មោះ ឃួន សេង និង​ម្តាយ ឈ្មោះ កែវ ឡាំ​។ ខ្ញុំ​មាន​បងប្អូន​ចំនួន​៣​នាក់ គឺ​ប្រុស​ទាំងអស់​។ ប្អូនប្រុស​ពៅ​របស់ខ្ញុំ​ម្នាក់​ស្លាប់​នៅ​សមរភូមិ​ទន្លេ​បិទ​។ ប្រពន្ធ​របស់ខ្ញុំ​ឈ្មោះ សំ សុខ ហៅ សុទ្ធ អាយុ​៦៤​ឆ្នាំ​។ ខ្ញុំ​រៀន​ដល់​ថ្នាក់​ទី​៧​នៅ​សាលាបឋមសិក្សា​ភូមិ​កោះ​ទ្រង់​។ ក្រោយ​ម​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦៨ ខ្ញុំ​ឈប់រៀន​ហើយ​ចូល​បួស​ជា​ព្រះ​ស​ង្ឈ​។ រហូតដល់​ឆ្នាំ​១៩៧០ ខ្ញុំ​សឹក​ដោយសារ​មាន​សង្គ្រាម មិនអាច​គង់នៅ​ក្នុង​វត្ត​បន្តទៀត​បាន​។ បន្ទាប់ពី​សឹក នៅ​ថ្ងៃទី​៩ ខែឧសភា ឆ្នាំ​១៩៧០ ខ្ញុំ​ស្ម័គ្រចិត្ត​ចូល​បម្រើកងទ័ព​តំបន់​២១ តាមរយៈ គ្រូ​ស្រេង​។ គ្រូ​ស្រេង ទទួលបន្ទុក​ការងារ​នៅ​ខេត្តក្រចេះ និង​មាន​អ្នកចូលរួម​កងទ័ព​ខ្មែរក្រហម​ចំនួន​១០០​នាក់​។ បន្ទាប់មក លោកគ្រូ​ស្រេង ឲ្យ​កងទ័ព​ទាំងអស់​មកឈរ​ជើង​នៅ​កំពង់​រាំង ស្រុក​តំបែរ ជាប់​ព្រំប្រទល់​ជាមួយនឹង​ស្រុក​ឆ្លូង​។ នៅពេលនោះ​មានការ​ហាត់រៀន​យុទ្ធសាស្ត្រ​កងទ័ព​។ កងទ័ព​តំបន់​២១​មាន​ចំនួន​២​កងអនុសេនាធំ គឺ​គ​-១ គ្រប់គ្រង​ដោយ វង្សា និង​គ​-២ គ្រប់គ្រង​ដោយ សាង និង​សារ៉ាត់​។ ក្រោយមកទៀត​ទើប​មាន​បង្កើត​ជាគ​-៣ គ្រប់គ្រង​ដោយ ស្រី អា​រុណ​។ នៅពេល​ហាត់​នោះ​គឺមាន​ទាំង​កងទ័ព​វៀតណាម និង​កងទ័ព​ខ្មែរ​គឺជា​អ្នក​បង្ហាត់បង្រៀន​។ ខ្ញុំ​ហាត់​យុទ្ធសាស្ត្រ​ទាហាន​រយៈពេល​៥​ទៅ​៦​ខែ នៅ​ទួល​ប្រោះ ក្នុងស្រុក​តំបែរ ។ នៅពេល​ហាត់​ចប់ គឺ​ខ្ញុំ​ចេញទៅ​សមរភូមិ​ពី​ថ្នល់ជាតិ​លេខ​៧ រហូតដល់​ចម្ការ​កាហ្វេ នៅក្នុង​ឃុំ​កំពាន់ ស្រុក​មេមត់​។ អ្នក​ដែល​គ្រប់គ្រង​កងទ័ព​តំបន់​២១ គឺ កែវ សំណាង​។ បន្ទាប់ពី​កែវ សំណាង ផ្លាស់​ទៅ​ភូមិភាគ ឈ្មោះ សាង​, សារ៉ាត់ និង​សាញ់ ជា​អ្នកគ្រប់គ្រង​បន្ត​។ ទីតាំង​មន្ទីរ​តំបន់​២១ នៅ​ព្រៃ​ងុ​យ ជាប់ ស្រុក​ក្រូចឆ្មារ​។ នៅ​ចុងឆ្នាំ​១៩៧២ និង​ដើមឆ្នាំ​១៩៧៣ ខ្ញុំ​មកកាន់​ជា​អនុ​សេនា​ធំ​លេខ​៩៥​។ កងទ័ព​ខ្ញុំ​ឈរជើង​នៅតាម​ផ្លូវ​លេខ​៧ មក​ទន្លេ​បិទ​, កងទ័ព​សុខ សារឿន ឈរជើង​នៅ​ជី​រោទិ៍ បឹង​ព្រួល បឹង​កំបោរ ចំណែក សាញ់ និង​សាធ ឈរជើង​នៅ​ខាងក្រោម​ខ្សែទឹក ចាប់ពី​ព្រែកជីក​ដូន​ម៉ៅ ទៅ​បឹង​មាត់​ខ្មុង ស្រុក​ត្បូងឃ្មុំ​។ នៅ​ចុងឆ្នាំ​១៩៧៣ ពេលដែល​បង​សាង ប្រធាន​យោធា​តំបន់​២១ បាន​ស្លាប់​ដោយសារ​ជាន់មីន​នៅ​សមរភូមិ ឈ្មោះ អ៊ួ​ង ឯក បាន​ឡើង​ជំនួស​។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៤ ខ្ញុំ​ត្រូវរបួស​ទៅ​សម្រាក​ព្យាបាល​នៅ​ពេទ្យ​ព​-២ និង​មាន​ស្លាកស្នាម អំបែង​គ្រាប់​ជាប់​នៅក្នុង​សាច់​ខ្ញុំ​រហូតមកដល់​សព្វថ្ងៃ​។ ឯកសណ្ឋាន​ខ្ញុំ​ស្លៀកពាក់​កាលនោះ​គឺ​ខោអាវ​កងទ័ព​គឺ​ពណ៌​ត្រេអ៊ី និង​ស្បែកជើងកង់ឡាន​។ នៅ​ថ្ងៃទី​២៣ ខែ​មិនា ឆ្នាំ​១៩៧៥ ខាង​កងទ័ព​បាន​ហៅ​ខ្ញុំ​ឲ្យ​ទៅ​សមរភូមិ​បឹង​ព្រួល គឺ​ក្នុង​គោលបំណង​ចាប់​ខ្ញុំ ដោយ​ចោទថា​ជា​ខ្មែរ​ស ហើយ​យកទៅដាក់​សន្តិសុខ​នៅ​ពាមជីលាំង​។ ខ្ញុំ​ត្រូវ​សន្តិសុខ​វាយ​នឹង​បំពង់​ឫស្សី​ឲ្យ​សន្លប់​៣​ដង ហេតុការណ៍​ដែល​ខ្មែរក្រហម​ចោទ​ខ្ញុំ​គឺ​មិន​ពិត ឡើយ ហើយ​ខ្ញុំ​បានប្រកែក ទើប​ឆ្មាំ​គុក​វាយ​ខ្ញុំ​។ បន្ទាប់មក តា​ចាន់ ហៅ​សេងហុង ដឹងថា​ខ្មែរក្រហម​ចាប់​ខ្ញុំ គាត់​សរសេរ​សំបុត្រ​សុំ​ឲ្យ​ដោះលែង​ខ្ញុំ​វិញ​។ ខ្ញុំ​ត្រូវបានចាត់តាំង​ឲ្យ​នៅ​កន្លែង​ពិការ​នៅក្នុង​ព្រៃ​ស្ទឹង​ក្រពើ​៣ និង​ត្រូវធ្វើ​គ្រែ តុ ធ្វើ​ផ្ទះ ឲ្យ​បងប្អូន​ដែល​ពិការ​រស់នៅ​។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩២ ខ្ញុំ​មក​រស់នៅ​ស្រុក​មេមត់​។ ខ្ញុំ​គ្រប់គ្រង​កម្លាំង​ជីវពល​នៅ​ចម្ការកៅស៊ូ និង​គ្រប់គ្រង​អ្នក​អតីតភាព​កងទ័ព​។ នៅ​ឆ្នាំ​២០០៦ ខ្ញុំ​ធ្វើជា​មេភូមិ​ខ្នង​ក្រពើ​ខាងលិច ហើយ​ចូលនិវត្តន៍​នៅ​ឆ្នាំ​២០១៩​៕សរន