ដោយៈ ដកស្រង់​ពី​វចនានុក្រម​សម្តេច​សង្ឃរាជ ជួន ណាត​

សាក្សី​

(​សាក​-​សី​)

​នាមសព្ទ​

( សំ​. < សា​ក្សិន៑​; បា​. សក្ខី ) ស្ម​, បន្ទាល់​
​សឹង​មាន​សាក្សី​បានដឹង​បាន ឃើញ​ផង ។ សាក្សីទុច្ចរិត សាក្សី​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​អំពើអាក្រក់​, សាក្សី​វៀច ។ សាក្សីបញ្ចេះ សាក្សី​ដែល​អ្នក​អាង​ដល់​លប​បញ្ចេះ​មុន​ជាស្រេច ។ សាក្សីពេជ្រញាណ សាក្សី​ដែល​បាន​ដឹងឮ​ជាក់​ប្រាកដ ទាំង​មាន​អានុភាព​អង់អាច​ផង ។ ច្រើន​ប្រើ​ក្នុងការ​សំបូងសង្រូង : សូម​ពួក​ទេវតា​ជា​សាក្សីពេជ្រញាណ​របស់ខ្ញុំ​! ។ ល ។​

​សុខ​

(​សុក​)

​គុណសព្ទ​

( សំ​. បា​. ) ដែល​សប្បាយ​; ងាយ​; ស្រួល​; ស្រណុក​; សម្រាន្ត ។ ន​. សេចក្ដី​សប្បាយ​; ដំណើរ​ងាយ​; ដំណើរ​ស្រួល​; ដំណើ​ស្រណុក​; សេចក្ដី​សម្រាន្ដ​
​មាន​សុខ​, បាន​សុខ ។​
​ប្រើពាក្យ “​សេចក្ដី​” ផ្សំ​ខាងដើម​ផង​ក៏បាន​
​មាន​សេចក្ដីសុខ ។ ព​. ផ្ទ​. ទុក្ខ ។​
​សុខកថា ( សុ​ខៈកៈ​—) សម្ដី​ដែល​នាំ​ឲ្យ​បាន​សុខ ។ សុខកាម ( សុ​ខៈ​—) អ្នក​ស្រឡាញ់​សុខ​, អ្នក​ប្រាថ្នា​សុខ ។ សុខកាយ ( សុក​— ) ស្រួលខ្លួន​។ សុខការណ៍ ( សុ​ខៈ​— ) ហេតុដែល​នាំ​ឲ្យ​បាន​សុខ​, ឲ្យ​បាន​ស្រួល ។ សុខកិរិយា ឬ —​ក្រិ​យា ( សុ​ខៈ​— ) ការធ្វើ​ឲ្យ​បាន​សុខ​, ឲ្យ​បាន​ស្រួល ។ សុខ​ក្សេម​ឬ សុខក្សេមក្សាន្ដ ( សុក​— ) សុខ​សម្រាន្ដ​, សុខ​ស្រួល ។ សុខចិត្ត ( សុក​— ) សប្បាយចិត្ត​; ពេញចិត្ត​, ល្មម​ដល់​ចិត្ត ។ សុខទាយក ( សុ​ខៈ​ទាយក់ ) អ្នក​ឲ្យ​សុខ ( បើ​ស្ត្រី​ជា សុខទាយិកា ) ។ សុខទុក្ខ ឬ ទុក្ខ​សុខ ( សុក​—​ឬ ទុក​-​សុក ) សុខ​និង​ទុក្ខ​ឬ​ទុក្ខ​និង​សុខ ។ សុខប្រធាន ( សុ​-​ខ័​ប​-​ប្រៈ​— ) ការប្រគល់​សុខ​ឲ្យ​, ការ​ឲ្យ​សុខ ។ សុខប្រាប្ដ ( សុ​ខៈ​ប្រាប ឬ​—​ខ័​ប​— ) អ្នក​ដែល​បាន​ប្រទះ​សេចក្ដីសុខ​, អ្នក​បាន​សុខ ។ សុខព័ន្ធន៍ ( សុ​ខៈ​ពាន់ ) ការជាប់​ជំពាក់​ដោយ​សេចក្ដីសុខ ( ក្នុង​លោក ) ។ សុខភាព ( សុ​ខៈ​ភាប ) ភាពជា​សុខ​,​សេចក្ដីសុខ​។ សុខភូមិ ( សុ​ខៈ​ភូម ) ទី​ដែល​ប្រកបដោយ​សុខ​, ទី​ស្រួល​នៅ ។ សុខយាត្រា ( សុ​ខៈ​— ) ការដើរ​ស្រួល ។ សុខយាន ( សុ​ខៈ​—) យាន​ស្រួល​ជិះ ។ សុខលក្ខណៈ (​សុ​ខៈ​—) លក្ខណៈ​នៃ​សេចក្ដីសុខ ។ សុខលាភ ( សុ​ខៈ​—) ការ​បាន​សុខ ។ សុខវឌ្ឍកៈ ឬ​—​វ័​ឌ្ឍ​ក៍ ( សុ​ខៈ​វ័ត​-​ឍៈ​កៈ​ឬ​—​វ័ត ) អ្នក​ដែល​ចម្រើន​ដោយ​សុខ ( បើ​ស្ត្រី​ជា សុខ​វ​ឌ្ឍិ​កា ) ។ សុខវឌ្ឍនៈ ឬ​—​វ័​ឌ្ឍ​ន៍ ( សុ​ខៈ​វ័ត​-​ឍៈ​នៈ​ឬ​—​វ័ត ) ការ​ចម្រើន​ដោយ​សុខ ។ សុខវិជ្ជា ឬ​—​វិទ្យា ( សុ​ខៈ​— ) វិជ្ជា​ប្រាប់​វិធី​ប្រតិបត្តិ​ឬ​ថែទាំ​មានការ​សម្អាត​ជាដើម ដែល​នាំ​ឲ្យ​បាន​សុខ ។ សុខវិទ្យាសាស្ត្រ ( សុ​ខៈ​— ) ក្បួន​ឬ​តម្រា​, ច្បាប់​និយាយ​អំពី​សុខវិទ្យា ។ សុខវេទនា ( សុ​ខៈ​វេ​ទៈ​នា ) ការទទួល​អារម្មណ៍​ជា​សុខ ។ សុខសម្ផស្ស ( សុ​ខៈ​សំ​-​ផស់ ) សម្ផស្ស​ដែល​ស្រួល​, ការ​ប៉ះ​ប្រទះ​សេចក្ដីសុខ ។ សុខសម្ភាស (​សុ​ខៈ​សំភាស​) អ្នក​ពោល​ពាក្យ​នាំ​ឲ្យ​បាន​សុខ​; អ្នក​និយាយ​សម្ដី​ងាយ​ស្ដាប់ ។ សុខសយនា ( សុ​ខៈ​សៈ​យ៉ៈ​ន៉ា​) កន្លែងដេក​ស្រួល ។ សុខសាន្ដ​(​សុក​-​សាន​) សុខ​ស្ងប់ ។ សុខសាន្ដត្រាណ ( សុក​-​សាន​ត្រាន ) ដែលមាន​ទី​ពំនាក់ ឬ មា​នទី​អាង​ឲ្យ​បាន​សុខ​ស្ងប់​
​ស្រុក​សុខសាន្ដត្រាណ ។​
​សុខសាសន៍ ( សុ​ខៈ​សាស ) ដំណឹង​ឬ​សំបុត្រ​ប្រាប់​សេចក្ដីសុខ ។ សុខសួស្ដី ( សុក​— ) សុខ​និង​សួស្ដី ។ សុខសេយ្យា ( សុ​ខៈ​សៃ​យ៉ា ) ការ​ដេក​ជា​សុខ​, ការ​ដេក​ស្រណុក ។ សុខា សេចក្ដីសុខ ( ព​. កា​. )
​សូម​ពួក​ទេព្តា ជួយ​ឲ្យ​សុខា ដល់​ពួក​អ្នក​ត្រង់ កាន់សីល​កាន់​ធម៌ បវរ​ផ្ចិតផ្ចង់ ពុំដែល​លុះ​លង់ ក្នុង​ក្តី​ទុច្ចរិត ។​
​សុខាភិបាល ( សំ​. បា​. < សុខ + អភិបាល ) ការថែរក្សា​** ឬ គ្រប់គ្រង​, ទំនុកបម្រុង​ឲ្យ​បាន​សុខ ។ ឈ្មោះ​ក្រសួង​រដ្ឋមន្ត្រី​មួយ​កាន់កាប់​ខាងមុខ​ការថែរក្សា​ប្រជាពលរដ្ឋ​ឲ្យ​បាន​ប្រកបដោយ​សុខភាព​គឺ​ក្រសួង​ពេទ្យ​
**​ពាក្យ “​ថែរក្សា ” ត្រូវបាន​កែតម្រូវ​ពី​ពាក្យ​ដើម “​ថែរ​រក្សា ” ដោយហេតុថា​ពុំមាន​ពាក្យ “​ថែរ​រក្សា ” ទេ អនុលោម​តាម​វចនានុក្រម​ខ្មែរ សម្ដេច ជួន ណាត​។​
​ក្រសួងសុខាភិបាល ឬ ក្រសួង​សាធារណ​សុខាភិបាល ក្រសួងសុខាភិបាល​ជា​សាធារណៈ ។​
​សុខាភិយាចនា ( —​ចៈ​ន៉ា​; < សុខ + អភិ​-​យា​ច​នា “​ការ​អង្វរ​; ការ​បន់ស្រន់​សូម​ឲ្យ​បាន​សុខ​” ) ការ​បន់ស្រន់​, បួងសួង​, សំបូងសង្រូង​សូម​ឲ្យ​បាន​សុខ​
​ធ្វើ​សុខាភិយាចនា​។​
​សុខារម្មណ៍ ( បា​. < សុខ + អារម្មណ ) អារម្មណ៍​ជា​សុខ​, អារម្មណ៍​ដែល​ទទួល​សេចក្ដីសុខ ។ សុខាសា ( បា​. < សុខ + អាសា “​បំណង​” ) បំណង​ឲ្យ​បាន​សុខ​ទៅមុខ ) ។ ល ។​

​សែន​

បកតិសំខ្យា​

ចំនួន​ដប់​ហ្មឺន ( ១០០.០០០ )
​ប្រាក់​មួយ​សែន ។​

កិរិយាវិសេសន៍​

( ព​. ប្រ​. ) ច្រើន​, ក្រៃពេក​, ក្រៃលែង​; ណាស់ : សែនក្រ​, សែនពិបាក​, សែនព្រួយ​; សែនស្រណុក​, សែនសប្បាយ​; សែនខឹង​, សែនស្អប់​, សែនស្ដាយ ។​

​គុណសព្ទ​

( ព​. ប្រ​. ) ច្រើន​, ក្រៃពេក​, ក្រៃលែង​; ណាស់ : សែនក្រ​, សែនពិបាក​, សែនព្រួយ​; សែនស្រណុក​, សែនសប្បាយ​; សែនខឹង​, សែនស្អប់​, សែនស្ដាយ ។​

កិរិយាសព្ទ​

ដាក់​ភោជនាហារ​សំបូងសង្រូង​** ចំពោះ​ទៅ​មតក​បុគ្គល ឬ​ដាក់​ក្រយា​បូជា​ពោល​ពាក្យ​អំពាវនាវ​ចំពោះ​ខ្មោច​បិសាច​
**​ពាក្យ “​សំបូងសង្រូង​” ត្រូវបាន​កែតម្រូវ​ពី​ពាក្យ​ដើម “​ស​បូ​ង​ស​ង្រូ​ង​” ដោយហេតុថា​មានតែ​ពាក្យ “​សំបូងសង្រូង​” អនុលោម​តាម​វចនានុក្រម​ខ្មែរ សម្ដេច ជួន ណាត​។​
​សែនខ្មោច​, សែនដូនតា​, សែនពែ​, សែនព្រេន​, សែនអ្នកតា ។​
​ព​. ប្រ​. លប​សូក​, ឲ្យ​សំណូក​
​ទាល់តែ​សែន​ត្រូវ​ទើបបាន​ស្រួល ។​

អធិដ្ឋាន​

(​អៈ​ធិ​ត​-​ឋាន​)

​នាមសព្ទ​

( បា​. ឬ សំ​. —​ឞ្ឋា​ន ) ការតាំង​ចិត្ត​, ការតាំង​ចិត្ត​នឹក​តម្រង់​ចំពោះ​; ការតាំង​ចិត្ត​សំបូងសង្រូង​ឬ​ការ​សំបូងសង្រូង​ដោយ​ចិត្ត​នឹក​; ការ​នឹក​ផ្សង​, ការតាំង​ចិត្ត​ប្រាថ្នា : ធ្វើ​អធិដ្ឋាន ។ ខ្មែរ​ច្រើន​ប្រើ​ជា កិ​. “​តាំងចិត្ត​, តាំងចិត្ត​នឹកថា​ឲ្យ​ទៅជា​ដូច្នេះ​ដូច្នោះ ឬថា​ឲ្យ​បានសម្រេច​ដូច​បំណង​; ផ្សង​; ប្រាថ្នា​” : អធិដ្ឋាន​ថា​សូម​ឲ្យ​បានសម្រេច​ដូច​បំណង ។ ភិក្ខុ​អធិដ្ឋាន​ចីពរ ភិក្ខុ​តាំងចិត្ត​ថា “​ផ្ទាំង​សំពត់​នេះ​ចូរ​ជា​ចីពរ​ទៅ !” ។ ប្រតិស្ឋអធិស្ឋាន ( មើល​ក្នុង​ពាក្យ ប្រតិស្ឋ ) ។ បើ​រៀង​ភ្ជាប់​ពី​ខាងដើម​សព្ទ​ដទៃ អ​. ថ​. —​ន៉ៈ​, ដូចជា អធិដ្ឋានធម៌ ធម៌​សម្រាប់​អធិដ្ឋាន​; ធម៌​អស្ចារ្យ​ដែល​កើត​អំពី​អធិដ្ឋាន ( អធិដ្ឋានបារមី ) ។ អធិដ្ឋានបារមី បារមី​ដែល​កើត​អំពី​អធិដ្ឋាន​ឲ្យ​ឃើញជាក់ស្ដែង​តាម​ហេតុ​ពិត ( ម​. ព​. ទសបារមី ផង ) ។ អធិដ្ឋានសីល សីល​ដែល​កើត​ដោយ​អធិដ្ឋាន ( មិនមែន​កើត​ដោយ​សមាទាន ឬ កិ​. អធិដ្ឋាន​ឲ្យ​កើត​បានជា​សីល ) ។ ល ។​

ឱបម្មសំសន្ទនា​

(–​ប៉័​ម​-​ម៉ៈ​ស័ង​-​សន​-​ទៈ​នា​)

​នាមសព្ទ​

( បា​. ) ការផ្ទៀងផ្ទាត់​ដោយ​ប្រៀបធៀប​, ការ​ផ្ទៀង​តម្រូវ​ដោយ​ល្អិតល្អ​
​ធ្វើ​ឱបម្មសំសន្ទនា​, សៀវភៅ​មាន​ឱបម្មសំសន្ទនា​។​
( ព​. កា​. )
​ឱប​ម្ម​សំ – សន្ទនា ជា​ភារកិច្ច​ដ៏​សំខាន់ ដែល​កម្ម​ការី​ត្រូវ​ប្រកាន់ ប្រយ័ត្ន​ក្រែង​ភ័ន្ត​មាន​កំហុស ។​