ដោយៈ ដកស្រង់​ពី​វចនានុក្រម សម្តេច​សង្ឃរាជ ជួន ណាត​

​ផ្សោ​

​បរិវារ​សព្ទ​

​ពាក្យ​បរិវារ​របស់​ពាក្យ ផ្សារ ថា​
​ទៅ​ផ្សារផ្សោ​រក​ទិញ​អីវ៉ាន់ ( ម​. ព​. ផ្សារ ១ ន​. ផង ) ។​

​ព័ស្ដុ​

(​ព័ស​)

​នាមសព្ទ​

( សំ​. វ​ស្ដុ​; បា​. វត្ថុ ) លំនៅ​; ទី​, ទី​កើត​, ទីតាំង​; ទ្រព្យ​, របស់​, អីវ៉ាន់​; ហេតុ​; មូលហេតុ​; រឿងនិទាន​; ចម្ការ​… ។ ព័ស្ដុតាង ( ប្រ​. ក្ល​. ភ័ស្ដុតាង ) របស់​ជា​តឹកតាង​, ជា​គ្រឿង​សម្គាល់​, ជា​សំអាង ។ ព័ស្ដុភារ ប្រ​. ក្ល​. ជា ភ័ស្ដុភារ គឺ​បណ្ណាការ​, ជំនូន ( គួរប្រើ ព័ស្ដុ​, ព័ស្ដុភារ វិញ​ត្រឹមត្រូវ​ជាង ភ័ស្ដុ​, ភ័ស្ដុភារ ) ។​

​ភណ្ឌ​

(​ភ័ន​)

​នាមសព្ទ​

( បា​. ភណ្ឌ​; សំ​. ភា ណ្ឌ ) ទ្រព្យ​, របស់​; ដើមទុន​; គឿង​ប្រើប្រាស់​; អីវ៉ាន់​; ប្រដាប់​, គ្រឿង​ប្រដាប់ ។ ច្រើន​ផ្សំ​ជាមួយនឹង​នាមសព្ទ​ឯទៀត​, ដូចជា : ភណ្ឌទេយ្យ របស់​ដែល​ត្រូវ​សង ( សំណង ); ក​សិ​ភណ្ឌ គ្រឿង​ភ្ជួរ​រាស់​; គរុភណ្ឌ ទ្រព្យ​សង្ឃ​; នានា​ភណ្ឌ​, ពិពិធភណ្ឌ ឬ វិវិធភណ្ឌ ទ្រព្យ​ផ្សេងៗ​, របស់​ច្រើន​មុខ​ដែល​ដាក់​ក្នុង​កំឡុង​ជាមួយគ្នា​; បុរាណភណ្ឌ របស់​ចាស់​, ទ្រព្យ​ចាស់​; រាជភណ្ឌ ព្រះរាជ​ទ្រព្យ​; រាជកកុធភណ្ឌ គ្រឿង​ប្រដាប់​សម្រាប់​រាជ្យ​ឬ​គ្រឿង​ឥស្សរិយយស​សម្រាប់​ក្សត្រិយ៍​
​ទ្រង់​រាជ្យ​; សេដ្ឋភណ្ឌ របស់ប្រសើរ​, ទ្រព្យ​មានតម្លៃ ។ ល ។​

​យក៍​

(​អ​. ថ​. យ​)

​កិរិយាសព្ទ​

( ព​. សា​. ) យក​
​ហ៏​យក៍​ចុះ​! ( ហ៏ យក​ចុះ ); អា​រំបល់​យ​ក៏​! ( ពាក្យ​ជេរ​ទ្រគោះ​ច្រឡោះបោះ ); ចុះ​ឯង​យ​ក៏​អីវ៉ាន់​អស់ហ្នឹង​ពី​ណា​មក៍ ?( និយាយ​ចំពោះ​ឥស្សរជន​ពុំបាន​ឡើយ ) ។​

​រថ​

(​រត់​)

នាមសព្ទ​

( សំ​. បា​. ) រទេះ​ទឹម​សេះ ( រទេះសេះ ) មាន​ទ្រង់ទ្រាយ​ផ្សេងៗ ទីទៃ​ពី​រទេះគោ​រទេះក្របី : រថ​សេះមួយ​, រថ​សេះ​ពីរ​; បររថ​, ជិះ​រថ​; រថបន្ទុក ។ រថការ ( រៈ​ថៈ​កា ) អ្នកធ្វើ​រថ ( ជាង​រថ ) ។ រថកេតុ ( រៈ​ថៈ​— ) ទង់​សម្រាប់​រថ ( ទង់​រថ ) ។ រថចរិយា ឬ រថចរ្យា ( រៈ​ថៈ​ចៈ​រ៉ិ​យ៉ា ឬ —​ច័​រយ៉ា ) ការបង្ហាត់​រថ គឺ​ការបង្ហាត់​សេះ​ឲ្យ​ថ្នឹក​អូស​រថ ឬ​ការហាត់​បររថ​; ដំណើរ​ទៅដោយ​រថ ។ រថនាយក ( រៈ​ថៈនា​យក់ ) អ្នកត្រួតត្រា​លើ​ក្រុម​រក្សា​រថ​, អ្នក​ត្រួត​ពួក​រថ ។ រថបញ្ជរ ( រៈ​ថៈ​ប័​ញ​-​ជ ) រាង​រថ​, ផ្ទះរថ​, តួ​រថ ។ រថបាទ ( រៈ​ថៈ​បាត ) ជើង​រថ​, កង់​រថ ។ រថភណ្ឌ ( រៈ​ថៈ​ភ័ន ) គ្រឿង​រថ​, ប្រដាប់​រថ ។ រថយាត្រា ( រៈ​ថៈ​— ) ដំណើរ​ហែ​ដោយ​រថ​, ក្បួន​ហែ​ដោយ​រថ​, ក្បួន​រថ ។ រថយុទ្ធ ( រៈ​ថៈ​យុ​ត ) ការ​ច្បាំង​គ្នា​ដោយ​ជិះ​រថ ។ រថយោធា ( រៈ​ថៈ​— ) ពួក​ទាហាន​រថ​, ពួក​ទាហាន​រក្សា​រថ ។ រថរេណូ ( រៈ​ថៈ​រេនូ ) ឈ្មោះ​គ្រឿង​រាប់​យ៉ាង​ល្អិត​មួយ​ប្រភេទ​ប្រមាណ ៣៦ តជ្ជារី ( មើល​ក្នុង​ពាក្យ លិក្ខា ឬ លិក្សា ទៀតផង ) ។ រថវាហៈ ឬ រថពាហៈ ( រៈ​ថៈ​— ) អ្នក​នាំ​រថ​, គឺ​សេះ​ទឹម​អូស​រថ​; អ្នក​បររថ ( សារថី ) ។ រថវិជ្ជា ឬ —​វិទ្យា ( រៈ​ថៈ​— ) វិជ្ជា​ធ្វើ​រថ​; ចំណេះ​បររថ ។ រថវិថី ( រៈ​ថៈ​—;​សំ​. បា​.—​វីថិ ) ឬ រថបថ ( រៈ​ថៈ​បត់ ) ផ្លូវ​រថ ។ រថសាលា ( រៈ​ថៈ​សា​ល៉ា ) រោង​រថ ។ រថសាស្ត្រ ( រៈ​ថៈ​សាស ) ក្បួន​, ច្បាប់ សម្រាប់​រៀន​ឲ្យ​ចេះ​បររថ​ឬ​ឲ្យ​ចេះ​ធ្វើការ​រថ ។ រថសិក្សា ( រៈ​ថៈ — ) ការរៀន​ធ្វើ​រថ​, ការរៀន​បររថ ។ រថាង្គ ( < រថ + អង្គ ) ឬ រថាវយវៈ ( < រថ + អវយវ ) អង្គ​ឬ​អវយវៈ​របស់​រថ ។ រថានិក ( សំ​. បា​. រថា​នី​ក < រថ + អ​នី​ក “​ពួក​, ប្រជុំ​” ) ពួក​រថ​ឬ​ក្បួន​រថ (​ក្បួន​រថយោធា​ក្នុង​សម័យបុរាណ​, យ៉ាងតិច​ត្រឹម​រថ​បី រថ​មួយៗ មាន​ទាហាន​អ្នកកាន់កាប់​បួន​នាក់ៗ រួម​ជា​១២​នាក់ ។ រថាលង្ការ ( < រថ + អលង្ការ ) គ្រឿង​ប្រដាប់​តាក់តែង​រថ​ឲ្យ​ល្អ​រុងរឿង ។ ល ។ ទោះ​យាន​ទំនើប​ថ្មី​ដែល​មិន​ទឹម​សត្វពាហនៈ ក៏​គួរ​ហៅ រថ បានដែរ​, ហៅ​ដោយ​សន្មតិ​តាម​លក្ខណៈ​ថា រថត្រីចក្រ ( រត់​— ) រថធាក់​មាន​កង់​តូច​បី ខាងក្រោយ​មួយ​ខាងមុខ​ពីរ ជិះ​ធាក់​ពីក្រោយ​រុញ​ឲ្យ​លឿន​ទៅមុខ ( បារ​. ទ្រី​ស៊ិ​ក្ល៍ Tricycle ) ។ រថធាក់ ឬ រថធាក់ទ្វិចក្រ ( រត់​—) យាន​ស្រាល​មាន​កង់​តូច​ពីរ​, មាន​ឈ្នាន់​, ច្រវាក់ ខ្សែ​ពាន​, . . . សម្រាប់​ជិះ​ឲ្យ​លឿន​ទៅដោយ​កម្លាំង​ជើង​ធាក់ ( បារ​. ប៊ី​ស៊ិ​ក្លែ​ត្តិ៍ Bicyclette ) ។ រថធាក់រុញ ( រត់​— ) រថធាក់​មាន​កង់​តូច​បី កង់​មួយ​ពីក្រោយ​កង់​ពីរ​ពីមុខ​, មាន​តួរង​បន្ទុក​ពី​ខាងមុខ​ទ្រង់ទ្រាយ​ដូចជា​ហឹប ឬ​មាន​សណ្ឋាន​ជា​ទ្រុង សម្រាប់​ដាក់​នំ​បុ័ង​លក់​ឬ​ដាក់​ទំនិញ ឬក៏​វត្ថុ​អ្វី​ផ្សេងៗ​, មនុស្ស​ម្នាក់​ជិះ​ធាក់​រុញ​ពី​ខាងក្រោយ​ឲ្យ​លឿន​ទៅ ( បារ​. ទ្រី​ពរ​ទ័​រ = ទ្រី​ព​កទ័រ Triporteur ) ។ រថធាក់​មួយបែប​ទៀត មាន​កង់​បី​ដែរ​, ទ្រង់ទ្រាយ​តួរង​បន្ទុក​ស្រដៀង​នឹង​រថអូស​តែ​ទាប​ជាង ( សម្រាប់​មនុស្ស​ជិះ ), មាន​ទូក​ធ្វើ​ដោយ​ដែក​ចាប់​ភ្ជាប់​ពី​ខាងក្រោយ​រហូត​ទៅខាង​មុខ​, មាន​កន្លែង​សម្រាប់​មនុស្ស​ម្នាក់​ជិះ​ធាក់​រុញ​ពីក្រោយ​ឲ្យ​លឿន​ទៅ​; យាន​បែបនេះ ក៏​ហៅ រថធាក់រុញ ដែរ ( បារ​. ស៊ីក្លូ​ពុ​ស្សិ៍ Cyclopousse ) ។ រថធាក់អូស ( រត់​— ) រថ​មាន​កង់​តូច​បី ពី​ខាងមុខ​មួយ ពី​ខាង​ក្រោយពីរ​, មាន​ទូក​ធ្វើ​ដោយ​ដែក​ចាប់​ភ្ជាប់​ពី​ខាងក្រោយ​រហូត​ទៅខាង​មុខ​, មាន​កន្លែង​រងបន្ទុក​នៅ​ខាងក្រោយ​សណ្ឋាន​ស្រដៀង​នឹង​រថអូស តែ​ទាប​ជាង​, មនុស្ស​ម្នាក់​ជិះ​ពី​ខាងមុខ​ធាក់​អូស​ឲ្យ​លឿន​ទៅ ( បារ​. ទ្រី​ពុ​ស្សិ៍ Tripousse ) ។ រថបន្តោង ( រត់​— ) រថធាក់ទ្វិចក្រ បន្តោង​សណ្ដោង​តួរង​បន្ទុក ( ដែល​សម្រាប់​មនុស្ស​ជិះ​ឬ​ដាក់​អីវ៉ាន់​ក៏បាន​, មនុស្ស​ជិះ​យ៉ាងច្រើន​បាន​បួន​នាក់ ) ពី​ខាងមុខ​មាន​មនុស្ស​ម្នាក់​ជិះ​ធាក់​ទាញ​អូស​ឲ្យ​លឿន​ទៅ ( ហៅ​តាម​ពាក្យ​បារាំងសែស​ថា អា​ឡា​រ៉ឺ​ម៉​រ​កិ៍ = អា​ឡា​រ៉ឺម៉ក a la remorque; ក្នុង​កម្ពុជរដ្ឋ​មានប្រើ​តែ​នៅ​ខែត្រ​ក្រៅ ) ។ រថភ្លើង ( រត់​— ) រទេះភ្លើង​, អយស្ម័យយាន ( ម​. ព​. រទេះ ) ។ រថយន្ត ឬ —​យន្ត្រ ( រត់​យន់ ) រថ​ដ៏​វិសេស​មួយ​ប្រភេទ​មាន​ទ្រង់​ទាយ​ផ្សេងៗ​ច្រើនបែប​, មាន​ចង្កូត មាន​គ្រឿង​ទប់​, . . . បើក​ឲ្យ​លឿន​ទៅមុខ​ឬ​ឲ្យ​ថយ​មក​ក្រោយ​ក៏បាន​ដោយ​កម្លាំង​គ្រឿងយន្ត​ប្រកប​គ្នា អាស្រ័យ​ចំហាយ​ក្ដៅ​ដែល​ឆេះ​ប្រេង​វិសេស​, . . . ( ជា​យាន​មានតម្លៃ​ក្នុង​សម័យនេះ ) : បើករថយន្ត​, ជិះ​រថយន្ត ( បារ​. ហៅ​ដោយ​សង្ខេប​ថា អូ​តូ Auto, ហៅ​ឲ្យ​ពេញ​ថា អូ​តូ​ម៉ូ​ប៊ិ​លិ៍ Automobile ) ។ ម​. ព​. យន្ត ឬ យន្ត្រ ផង ) ។ រថអូស ( រត់​— ) យាន​ស្រាល មាន​កង់​ពីរ រាង​ខ្ពស់​ស្រោង​មាន​កន្លែង​ជិះ មាន​ដំបូល​សំពត់​ក្រាស់​សម្រាប់​ដំឡើង​បើក​ឬ​តម្លោះ​បិទ​បាន ពី​ខាងមុខ​មាន​ដង​ពីរ​ឃ្លាតឆ្ងាយ​ពីគ្នា សម្រាប់​មនុស្ស​ម្នាក់​ចូលក្នុង​ចន្លោះ​ចាប់​សង្កត់​ដោយ​ដៃ​ទាំងពីរ​ទាញ​អូស​រត់លឿន​ទៅ​យ៉ាង​ធូរ ( បារ​. ពុ​ស្សឺ​ពុ​ស្សិ៍ = ពុស​ស្ពុ​ស PoussePousse; យ​. សៃ​កែវ ឬ ឆៃ​កែវ ។ ល ។ ( ម​. ព​. រទេះ និង អយស្ម័យយាន ផង ) ។​