ដោយ ៖ ទូច វ​ណ្ណេ​ត បុគ្គលិក​មជ្ឈមណ្ឌល​ឯកសារ​ខេត្តកំពង់ចាម​/ភ្នំពេញ៖ឈុន ញាណ ភេទ​ស្រី អាយុ​៧៣​ឆ្នាំ បច្ចុប្បន្ន​រស់នៅ​ភូមិ​មហាលាភ​ជើង ឃុំ​មហាលាភ ស្រុក​កោះសូទិន ខេត្តកំពង់ចាម បាន​រៀបរាប់​រឿងរ៉ាវ​ជីវិត​ក្នុ​របប​ខ្មែរក្រហម​ថា ខ្ញុំ​ឈ្មោះ ឈុន ញាណ កើត​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៤៩ ក្នុងភូមិ​មហាលាភ ឃុំ​មហាលាភ ស្រុក​កោះសូទិន ខេត្តកំពង់ចាម​។ ខ្ញុំ​មាន​ប្តី​ឈ្មោះ ជឹម ជឿន និង​មានកូន​ចំនួន​ប្រាំពីរនាក់ គឺ​ស្រី​បួននាក់ និង​ប្រុស​បីនាក់​។ សព្វថ្ងៃនេះ ខ្ញុំ​ប្រក​បរបរ​ធ្វើស្រែ​ចម្ការ​។ ខ្ញុំ​មាន​ឪពុក​ឈ្មោះ ឈុន ជា និង​ម្ដាយ​ឈ្មោះ សៀង ផាប​។ ខ្ញុំ​មាន​បងប្អូន​ប្រុស​ស្រី​សរុប​ចំនួន​ប្រាំ​នាក់​។​

​កាល​នៅ​វ័យ​កុមារ ខ្ញុំ​បាន​ចូលរៀន​នៅ​សាលាបឋមសិក្សា​មហាលាភ រហូត​ថ្នាក់​ទី​៧​ចាស់​។ ដោយសារតែ​ជីវភាព​គ្រួសារ​លំបាក​ពេក ខ្ញុំ​សុំ​ឪពុកម្ដាយ​ឈប់រៀន​ដើម្បី​មកជួយ​ធ្វើ​ការងារ​ផ្ទះ និង​ស្រែចម្ការ​វិញ​។ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៦៨ ខ្ញុំ​បាន​រៀបការ និង​ផ្លាស់​ទៅ​រស់នៅ​ជាមួយ​ឪពុកម្ដាយ​ក្មេក​។ ខ្ញុំ និង​ប្ដី​ប្រក​បរបរ​ធ្វើស្រែ​ចម្ការ​។ រហូតដល់​ថ្ងៃទី​១៨ ខែមីនា ឆ្នាំ​១៩៧០ ក៏មាន​រដ្ឋប្រហារ​ទម្លាក់​សម្តេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ និង​មាន​បាតុកម្ម​នៅតាម​ផ្លូវ​ដើម្បី​ប្រឆាំងនឹង លន់ នល់​។

ឈុន ញាណ ភេទស្រី អាយុ៧៣ឆ្នាំ បច្ចុប្បន្នរស់នៅភូមិមហាលាភជើង ឃុំមហាលាភ ស្រុកកោះសូទិន ខេត្តកំពង់ចាម។ (បណ្ណសារមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជា)

នៅពេលនោះ ប្ដី​របស់ខ្ញុំ​បាន​ចូលរួម​បាតុកម្ម​ជាមួយ​អ្នកភូមិ​ផ្សេងទៀត និង​បាន​ដង្ហែរ​ក្បួន​ទៅដល់​ទី​រួម​ខេត្តកំពង់ចាម​។ នៅពេល​ល្ងាច ប្ដី​របស់ខ្ញុំ​បាន​វិល​ត្រឡប់មកផ្ទះ​វិញ និង​បាន​ប្រាប់​ខ្ញុំ​ថា ទាហាន លន់ នល់ បាន​បាញ់​បង្ក្រាប​បាតុករ​។ ចំណែក​ប្អូនប្រុស​របស់លោក លន់ នល់ គឺ​ឈ្មោះ លន់ និល និង​ប្រពន្ធ ដែល​ធ្វើការ​នៅ​ចម្ការកៅស៊ូ​ខាង​ជប់ ត្រូវបាន​បាតុករ​សម្លាប់​ដោយ​អា​រក និង​វះ​ពោះ​នៅ​ម្ដុំ​ថ្នល់ទទឹង​។​

​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧១ កងទ័ព​រំដោះ​ខ្មែរក្រហម បាន​ចូល​មកដល់​ក្នុងភូមិ​មហាលាភ និង​បាន​ស្នាក់នៅ​ក្រោមផ្ទះ​ប្រជាជន​។ កងទ័ព​រំដោះ​ខ្មែរក្រហម​ស្លៀកខោ​ខ្មៅ​អាវខ្មៅ និង​ចេញចូល​ភូមិ​ជាប្រចាំ​។ ខ្ញុំ​ដឹងថា កងទ័ព​រំដោះ​ខ្មែរក្រហម ត្រូវបាន​បញ្ជូនទៅ​ត្រៀម​ឈរជើង​នៅ​ម្ដុំ​កោះ​ចិត​ន និង​កំពង់​រាប ដើម្បី​ស្ទាក់​បាញ់​ម៉ា​រី​ន​របស់​ទាហាន លន់ នល់ ដែល​ដឹក​ស្បៀង និង​អាវុធ​យុទ្ធ​ភ័​ណ្ឌ​ពី​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ​ទៅ​ទី​រួម​ខេត្តកំពង់ចាម​។ ចន្លោះ​ពី​ឆ្នាំ​១៩៧២ ដល់ ឆ្នាំ​១៩៧៣ សង្គ្រាម រវាង​ទាហាន លន់ នល់ និង​កងទ័ព​រំដោះ​ខ្មែរក្រហម បាន​ផ្ទុះឡើង​កាន់តែខ្លាំង​។ នៅពេលនោះ​មានការ​ទម្លាក់​គ្រាប់បែក​ជាច្រើន​នៅលើ​ភូមិសាស្ត្រ​ឃុំ​មហាលាភ​។ ខ្ញុំ​នៅចាំ​ថា នៅ​មុនពេល​ទម្លាក់​គ្រាប់បែក​ម្តងៗ មាន​យន្តហោះ (​ប្រជាជន​ទូទៅ​ហៅថា​អា​ចានស្រាក់​) ហោះ​មក​ឆ្វែល​ចុះ​ឆ្វែល​ឡើង​ដើម្បី​ស៊ើប​យកការណ៍​អំពី​ទីតាំង​របស់​ខ្មែរក្រហម​។ បន្តិចក្រោយមក យន្តហោះ​ស្លាប​កាត់​បាន​ហោះ​មក​ទម្លាក់​គ្រាប់បែក ដែល​បណ្ដាល​ឲ្យ​ប្រជាជន​ក្នុងភូមិ​ស្លាប់ និង​រងរបួស​ជាច្រើន ចំណែក​ផ្ទះសម្បែង​ត្រូវ​ខ្ទេចខ្ទី​។​

​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៤ ខ្ញុំ​កើត​បានកូន​ប្រុស​ម្នាក់​។ បន្ទាប់ពី​កើតកូន​រួច ខ្ញុំ​បាន​ស្នាក់​នៅផ្ទះ​រហូតដល់​ពាក់​កណ្ដាល​ឆ្នាំ​១៩៧៥ ទើប​ខ្មែរក្រហម​ចាត់តាំង​ខ្ញុំ​ឲ្យ​ទៅ​រែក​ដី​នៅតាម​ការដ្ឋាន​ក្នុងភូមិ​។ អ្នកភូមិ​ខ្លះ​ដក​ស្ទូង អ្នកខ្លះ​រែក​ដី និង​ខ្លះទៀត​ជីក​ប្រឡាយ ប៉ុន្តែ​ខ្មែរក្រហម​មិនទាន់​ចាត់តាំង​ឲ្យ​ប្រជាជន​ទៅធ្វើ​ការ​នៅ​កងចល័ត​ឆ្ងាយ​ពី​ភូមិ​ឡើយ​។ នៅ​ចុងឆ្នាំ​១៩៧៦ ខ្ញុំ​ឃើញ​មាន​អ្នកភូមិ​ជាច្រើន​គ្រួសារ​ត្រូវបាន​ចល័ត​ទៅធ្វើ​ការងារ​នៅតាម​ការដ្ឋាន ក្នុង​ខេត្តកំពង់ធំ​។

នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៧ កម្មាភិបាល និង​យោធា​ខ្មែរក្រហម​នៅ​ភូម​ភាគ​និរតី​បាន​ចូលមក​ភូមិ​មហាលាភ​។ នៅពេលនោះ គ្រួសារ​អ្នកភូមិ​ជាច្រើន រួមទាំង​គ្រួសារ​ខ្ញុំ​ត្រូវបាន​ខ្មែរក្រហម​ជម្លៀស​ទៅ​ខេត្តកំពង់ធំ​។ គ្រួសារ​ខ្ញុំ បាន​ដើរ​ពី​ភូមិ​មហាលាភ​ទៅ​ដេក​នៅ​ទន្លេ​បិទ​មួយ​យប់​។ នៅពេល​ព្រឹក គ្រួសារ​ខ្ញុំ​ឆ្លង​ស្រឡាង​ទៅ​ជ្រោយ​ថ្មី និង​ជិះ​គោយន្ត​បន្តទៅ​វត្ត​តាំងក្រសាំង​។ នៅ​ថ្ងៃ​បន្ទាប់ ខ្ញុំ​និង​គ្រួ​សារបាន​បន្តដំណើរ​ដោយ​ថ្មើរជើង​ទៅ​ភូមិ​សំបូរ ក្នុងស្រុក​សណ្ដាន់ ខេត្តកំពង់ធំ និង​បានធ្វើការ​នៅ​ការដ្ឋាន​នោះ​រយៈពេល​២៧​ថ្ងៃ​។​

​នៅ​ដើមឆ្នាំ​១៩៧៩ ខ្មែរក្រហម​បាន​រំសាយ​ប្រជាជន​ពី​ការដ្ឋាន​ការងារ និង​បាន​រត់​ភៀសខ្លួន​ចូល​ព្រៃ ព្រោះ​កងទ័ព​ស្ម័គ្រចិត្ត​វៀតណាម​វាយ​ចូលមក​។ ខ្ញុំ និង​គ្រួសារ​មិនបាន​រត់​ទៅតាម​ខ្មែរក្រហម​ឡើយ​។ ខ្ញុំ​សម្រេចចិត្ត​វិល​ត្រឡប់មក​ស្រុកកំណើត​វិញ​។ ខ្ញុំ​និង​គ្រួសារ​បាន​រួច​ផុតពី​សេចក្ដីស្លាប់ ចំណែក​គ្រួសារ​ជាច្រើន​ទៀត​នៅក្នុង​ភូមិ​បាន​បាត់​សមាជិកគ្រួសារ​រហូតមក​ដល់​សព្វថ្ងៃនេះ​៕សរន