ប្រែ​សម្រួល : កញ្ញា​ដា​លី​ស (​ដេល្លី​ម៉េល​) ៖ រុស្ស៊ី​បានចេញ​ការ​គំរាម​ជាច្រើន​ដង​អំពី​ថ្ងៃ​អវសាន​ចំពោះ​លោកខាងលិច ចំ​ពេល​មាន​ភាព​តានតឹង​កាន់តែខ្លាំង​ជុំវិញ​ការ​លុកលុយ​របស់លោក វ្ល៉ា​ឌី​មៀ ពូ​ទីន លើ​អ៊ុ​យក្រែន​។​

​កាលពី​ខែ​មុន វិមាន​ក្រឹម​ឡាំង​បាន​ព្រមាន​ថា អឺរ៉ុប​នឹង​រលាយបាត់​រូបរាង​ក្នុងពេល​ផ្ទុះ​វិបត្តិ​នុយក្លេអ៊ែរ​ដែល​ជា​ការវាយប្រហា​រ​ពាក្យសម្តី​ធ្ងន់​បំផុត​ដើម្បី​ឆ្លើយតប​ទៅនឹង​សម្ពន្ធមិត្ត​លោកខាងលិច​ដែល​​សន្យា​បំពាក់អាវុធ​បន្ថែមទៀត​ដល់​ទីក្រុង​គៀវ​។​

​ឥឡូវ ការស្រាវជ្រាវ​ថ្មី​បានបង្ហាញ​ថា ប្រសិនបើ​សង្គ្រាម​នុយក្លេអ៊ែរ​រវាង​រុស្ស៊ី​និង​អាម៉េរិក​ផ្ទុះឡើង​មែន​នោះ វា​ទំនង​បង្កឱ្យមាន “​យុគ​ទឹកកក​តូច​មួយ​” ដែល​អូសបន្លាយ​ពេល​រាប់ពាន់​ឆ្នាំ​។​

​ដុំ​ភ្លើង​នុយក្លេអ៊ែរ​នឹង​បញ្ចេញ​ផ្សែង​ពុល​ទៅ​ក្នុង​បរិយាកាស​ខាងលើ​ដែល​នឹង​បាំង​ពន្លឺព្រះអាទិត្យ ហើយ​នាំ​ឱ្យ​ដំណាំ​ខូចខាត​អស់​ជុំវិញ​ពិភពលោក​។​នៅក្នុង​ខែ​ដំបូង​បន្ទាប់​ពី​ការ​បំផ្ទុះ​នុយក្លេអ៊ែ​រ ​សីតុណ្ហភាព​ជា​មធ្យមរ​បស់​ពិភពលោក​នឹង​ធ្លាក់ចុះ​មក​នៅត្រឹម​ប្រហែល ១៣ អង្សា​ហ្វា​រិន​ហៃ (-១០ អង្សា​សេ​)​។​

​នោះ​គឺ​ត្រជាក់​ជាង​អំឡុង​យុគសម័យ​ទឹកកក​ចុងក្រោយ​បំផុត​ទៅ​ទៀត ដែល​មាន​រយៈពេល​ជាង ១០០.០០០ ឆ្នាំ ដែល​បន្ថយ​សីតុណ្ហភាព​ពិភពលោក​មក​នៅត្រឹម​ប្រហាក់ប្រហែល ១០ អង្សា​ហ្វា​រិន​ហៃ និង បានសម្លាប់​ពពួកសត្វ​ដំរី​ដុះ​រោម​វែងៗ មុន​ពេល​យុគសម័យ​ទឹកកក​បានបញ្ចប់​កាលពី ១១.៧០០ ឆ្នាំមុន​។​

​ការសិក្សា​នេះ​គឺ​ផ្អែក​លើ​ការប៉ាន់ស្មាន​លើ​កុំព្យូទ័រ​តាម​តំបន់​និង​កុំព្យូទ័រ​ខ្នាត​ធំ​ជា​ច្រើន​។​

​អ្នកដឹកនាំ​ការនិពន្ធ លោក​បណ្ឌិត ឆឺ​រីល ហារី​សុន (Cheryl Harrison) មកពី​សាកលវិទ្យាល័យ​រដ្ឋ​ល្វី​សៀ​ណា (Louisiana State)​បាន​និយាយថា​”​វា​មិន​សំខាន់​ថា​តើ​អ្នកណា​បាញ់​នុយ​ក្លេ​​អ៊ែរ​ដាក់​អ្នកណា​មុន​នោះ​ទេ​”​។​

“​វា​អាច​ជា​ឥណ្ឌា​និង​ប៉ា​គី​ស្ថាន ឬ​ណា​តូ​និង​រុស្ស៊ី​។ នៅពេលណា​ដែល​ផ្សែង​ត្រូវ​បាន​បញ្ចេញ​ទៅក្នុង​បរិយាកាស​ខាងលើ វា​នឹង​រាលដាល​ពាសពេញ​ពិភពលោក ហើយ​ប៉ះពាល់​ដល់​មនុស្ស​គ្រប់គ្នា​”​។​

​ទោះយ៉ាងណា ការឈ្លានពាន​របស់​រុស្ស៊ី​លើ​អ៊ុយ​ក្រែន​បាន​នាំមក​នូវ​ការគំ​រាម​កំហែង​នៃ​សង្គ្រាម​នុយក្លេអ៊ែរ ហើយ​ការសិក្សា​នេះ​គឺជា​ការ​សិក្សា​លើកដំបូង​ដែល​ផ្តល់នូវ​រូបភាព​ច្បាស់លាស់​នៃ​ផល​ប៉ះពាល់​បរិស្ថាន ប្រសិនបើ​លោកពូ​ទីន​សម្រេចចិត្ត​ចុច​ប៊ូ​តុង​នុយក្លេអ៊ែ​រ​។​

​ប្រទេស​ចំនួន​ប្រាំបួន រួម​ទាំង​ចក្រភព​អង់គ្លេស បច្ចុប្បន្ន​កាន់កាប់​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​ជាង ១៣.០០០ គ្រាប់ នេះ​បើ​យោង​តាម​វិទ្យាស្ថាន​ស្រាវជ្រាវ​សន្តិភាព​អន្តរជាតិ​ទីក្រុង​ស្តុក​ខុល (Stockholm) ។​

​ការវិភាគ​បានបង្ហាញ​ថា សីតុណ្ហភាព​ក្នុង​មហាសមុទ្រ​នឹង​ធ្លាក់ចុះ​យ៉ាង​ឆាប់រហ័ស ហើយ​មិន​ត្រឡប់​ទៅ​រក​ស្ថានភាព​មុន​សង្គ្រាម​វិញ​ទេ សូម្បី​បន្ទាប់ពី​ផ្សែង​បាន​ស្ងប់​ក៏ដោយ​។​

​នៅពេលដែល​ភពផែនដី​កាន់តែ​ត្រជាក់ ទឹកកក​សមុទ្រ​នឹង​រីក​ទំហំ​ជិត ១៦ លាន​គីឡូម៉ែត្រ​ការ៉េ​និង​មាន​ជម្រៅ ១,៨ ម៉ែត្រ ដែល​នឹង​រារាំង​កំពង់ផែ​សំខាន់ៗ​ជាច្រើន រួម​ទាំង​កំពង់ផែ​ទីក្រុង​ប៉េកាំង ទីក្រុង​កូ​ប៉ិន​ហាក និង ទីក្រុង​សេន​ភី​ត​ធឺ​ស្បឺក​។​

​បន្ទាប់​មក​វា​នឹង​រីក​រាលដាល​ទៅ​កាន់​តំបន់ឆ្នេរ​ដែលមាន​អាកាសធាតុ​ធម្មតា​និង​រារាំង​ការដឹកជញ្ជូន​ឆ្លងកាត់​អឌ្ឍគោល​ខាងជើង​ខណៈ​ការដឹក​អាហារ​និង​ការផ្គត់ផ្គង់​ទៅ​កាន់​ទីក្រុង​មួយចំនួន​ដូចជា​​ទីក្រុង​សៀង​ហៃ កន្លែង​ដែល​កប៉ាល់​មិន​បាន​ត្រៀម​ខ្លួន​ប្រឈមមុខ​នឹង​ទឹកកក​សមុទ្រ នឹង​មាន​ការលំបាក​ខ្លាំង​ជាមិនខាន​។​

​ការថយចុះ​ភ្លាមៗ​នៃ​ពន្លឺ​និង​សីតុណ្ហភាព​ទឹកសមុទ្រ ជាពិសេស​ពី​តំបន់​អាក់ទិក​រហូត​ដល់​អា​ត្លង់​ទិ​ក​ខាងជើង​និង​ប៉ាស៊ីហ្វិក​ខាងជើង នឹង​សម្លាប់​សារាយ ដែល​ជា​មូលដ្ឋាន​បណ្តាញ​អាហារ​របស់​សត្វ​សមុទ្រ​។​

​ក្រុម​អ្នកស្រាវជ្រាវ​បាន​និយាយថា ការនេសាទ​និង​ការចិញ្ចឹម​សត្វ​សមុទ្រ​បែប​វារីវប្បកម្ម​នឹង​ត្រូវ​បញ្ឈប់ ដោយសារតែ “​គ្រោះ​ទុរ្ភិក្ស​នៅក្នុង​មហាសមុទ្រ​”​។​

​គំរូ​មួយ​បាន​ធ្វើ​ត្រាប់​សហរដ្ឋ​អាម៉េរិក​និង​រុស្ស៊ី​ប្រើ​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​ទម្ងន់ ១០០ គីឡូតោន​ចំនួន ៤.៤០០ គ្រាប់​ដើម្បី​ទម្លាក់​លើ​ទីក្រុង​និង​តំបន់ឧស្សាហកម្ម​នានា​។​

​ក្នុងករណីនេះ ដុំ​ភ្លើង​នឹង​បញ្ចេញ​ផ្សែង ១៥០ តេ​រ៉ា​ក្រាម ឬ​ច្រើន​ជាង ៣៣០ ពាន់​លាន​ផោន​នៃ​ផ្សែង​និង​កាបូន​ខ្មៅ ដែល​បាំង​ពន្លឺព្រះអាទិត្យ​ចូលទៅក្នុង​បរិយាកាស​ខាងលើ​។​

​គំរូ​មួយទៀត​បាន​បង្ហាញថា ឥណ្ឌា​និង​ប៉ា​គី​ស្ថាន​បំផ្ទុះ​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែ​រ​ទម្ងន់ ១០០ គីឡូតោន​ចំនួន ៥០០ គ្រាប់ ដែលនាំឱ្យ​មាន​ផ្សែង​និង​ផេះ​ពី ៥ ទៅ ៤៧ តេ​រ៉ា​ក្រាម ឬ ១១ ពាន់​លាន​ផោន​ទៅ ១០៣ ពាន់​លាន​ផោន​។​

​សាស្ត្រាចារ្យ អា​ឡាំង រ៉ូបុក (Alan Robock) នៃ​សាកលវិទ្យាល័យ​រ៉ាត់​ហ្គើ (Rutgers) បាន​និយាយថា “​សង្គ្រាម​នុយក្លេអ៊ែរ​នាំមក​នូវ​ផលវិបាក​យ៉ាង​ធ្ងន់ធ្ងរ​សម្រាប់​មនុស្ស​គ្រប់គ្នា​”​។​

“​មេដឹកនាំ​ពិភពលោក​បាន​ប្រើប្រាស់​ការសិក្សា​របស់​យើង​ពី​មុន​ជា​កម្លាំង​រុញច្រាន​ដើម្បី​បញ្ចប់​ការ​ប្រណាំងប្រជែង​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​ក្នុង​ទសវត្សរ៍​ឆ្នាំ ១៩៨០ និង​កាលពី​ប្រាំ​ឆ្នាំ​មុន​ដើម្បី​អនុម័ត​សន្ធិសញ្ញា​មួយ​នៅ​អង្គការ​សហប្រជាជាតិ​ដើម្បី​ហាមឃាត់​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​”​។​

​លោក​បាន​បន្ថែមថា “​យើង​សង្ឃឹមថា​ការសិក្សា​ថ្មី​នេះ​នឹង​ជំរុញ​ប្រទេស​ផ្សេង​ទៀត​ឱ្យ​អនុម័ត​សន្ធិសញ្ញា​ហាមឃាត់​អាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ​”៕

បើ​ផ្ទុះអាវុធ​នុយក្លេអ៊ែរ ពិភពលោក​នឹង​ជួប​យុគ្គសម័យ​ទឹកកក​រយៈពេល​រាប់​ពាន់​ឆ្នាំ