ដោយៈ ថុ​ន ស្រី​ពេជ្រ បុគ្គលិក​មជ្ឈមណ្ឌល​ឯកសារ​ខេត្តព្រៃវែង​/ភ្នំពេញ៖​ខ្ញុំ​ឈ្មោះ ប៉ុល ខន អាយុ​៧៩​ឆ្នាំ កើត​នៅ​ភូមិ​អង្គ្រង ឃុំ​អង្គ​រស ស្រុក​មេសាង ខេត្តព្រៃវែង​។ ខ្ញុំ​មាន​ឪពុក​ឈ្មោះ ប៉ុល ខាន់ និង​ម្តាយ​ឈ្មោះ ប៉ែន នឹម​។ ខ្ញុំ​គឺជា​កូនទោល​នៅក្នុង​គ្រួសារ​។ ឪពុកម្តាយ​របស់ខ្ញុំ​បាន​បញ្ជូន​ខ្ញុំ​ឲ្យ​ទៅ​សិក្សា​រៀនសូត្រ​នៅ​សាលាបឋមសិក្សា​បូស​ព្រីង​។ នៅ​អាយុ​១៥​ឆ្នាំ ខ្ញុំ​រៀន​ត្រឹម​ថ្នាក់​ទី​១០​ពី​សង្គម​ស​ចាស់​។

ប៉ុល ខន អាយុ៧៩ឆ្នាំ រស់នៅភូមិអង្គ្រង ឃុំអង្គរស ស្រុកមេសាង ខេត្តព្រៃវែង។ (បណ្ណសារមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជា)

ពេលនោះ​ខ្ញុំ​ក៏​សម្រេចចិត្ត​ឈប់រៀន ហើយ​មក​បួស​រៀន​នៅ​វត្ត​ប្រាសាទ ស្ថិតនៅ​ឃុំ​ស្វាយ​យា ស្រុក​ស្វាយជ្រំ​។ បួស​បាន​៣​វស្សា ខ្ញុំ​បាន​សឹក ហើយ​ត្រឡប់មក​ធ្វើស្រែ​ចម្ការ​វិញ​។ នៅ​អាយុ​១៩​ឆ្នាំ ខ្ញុំ​បាន​រៀបការ​ជាមួយនឹង​ប្រពន្ធ​របស់ខ្ញុំ​។ បន្ទាប់ពី​រៀបការ​ហើយ​ខ្ញុំ​មានកូន​ស្រី​ម្នាក់ ខណៈនោះ​មាន​ព្រឹត្តិការណ៍​រដ្ឋប្រហារ​ទម្លាក់​សម្តេចព្រះ​នរោត្តម សីហនុ ពី​ប្រមុខរដ្ឋ​។ ដោយសារតែ​បានឮ​ការអំពាវនាវ​របស់​ស​ម្តេច​ពី​ក្រុង​ប៉េកាំង​មក​ឲ្យ​កូនចៅ​ដែល​ស្មោះ​ភក្តី​ជាមួយ​ព្រះអង្គ រត់​ចូល​ព្រៃម៉ាគី​ដើម្បី​តស៊ូ​ប្រយុទ្ធ និង​ទាមទារ​យក​អំណាច​មក​ថ្វាយ​ជូន​ព្រះអង្គ​វិញ​នោះ ដូច្នេះ​ខ្ញុំ​ពុំ​រួញរា​ឡើយ គឺ​ខ្ញុំ​សម្រេចចិត្ត​ចូលទៅក្នុង​ព្រៃម៉ាគី​ដើម្បី​តស៊ូ​ជាមួយ​ប្រជាជន​។ គ្រួសារ​របស់ខ្ញុំ​ក៏​សប្បាយចិត្ត និង​ជំរុញ​ឲ្យ​ខ្ញុំ​ទៅ​តស៊ូ​ដែរ​។ ខ្ញុំ​ធ្វើដំណើរ​អស់​រយៈពេល​២​ថ្ងៃ ទើប​ទៅដល់​ឃុំ​កំពង់ត្រាច (​ព្រៃម៉ាគី​) ស្រុក​រមាសហែក និង​បាន​ស្នាក់នៅ​ទឹក​វិល​។ កន្លះ​ខែក្រោយ​មក ខ្ញុំ​បាន​ត្រឡប់មកផ្ទះ​វិញ ដោយសារ​ជួប​ការលំបាក និង​ពុំទាន់​បាន​ហ្វឹកហាត់​យោធា​។​

​ក្រោយ​ថ្ងៃ​កងទ័ព​ខ្មែរក្រហម ទទួល​ជ័យជម្នះ​លើ​របប លន់ នល់ ថ្ងៃទី​១៧ ខែមេសា ឆ្នាំ​១៩៧៥ ខ្ញុំ​ត្រូវបាន​អង្គការ​ដាក់បញ្ចូល​ទៅក្នុង​ក្រុម​ជាង​សង់ផ្ទះ​ដែលមាន​សមាជិក​ចំនួន​១២​នាក់​។ ជារឿយៗ​សមាជិក​ក្រុម​របស់ខ្ញុំ បាន​សង់ផ្ទះ សង់​ខ្ទម​ឲ្យ​ប្រជាជន​នៅក្នុង​ភូមិ​។ ក្រៅពី​សង់ផ្ទះ​និង​ខ្ទម ខ្ញុំ​បាន​សង់​មន្ទីរពេទ្យ​ចំនួន​១០​ខ្នង និង​រោង​បាយ​ចំនួន​៣​នៅ​ក្នុងភូមិ​របស់ខ្ញុំ និង​អារឈើ​សម្រាប់​សង់​សំណង់​ផ្សេងៗ​ទៀត​។ បើ​និយាយ​អំពី​អាហារ​ហូបចុក ពេលនោះ​ខ្ញុំ​មាន​បាយ​ហូប​គ្រប់គ្រាន់ ដោយសារតែ​ខ្ញុំ​មាន​មិត្តភក្តិ និង​បងធម៌​ដែល​កាន់​តួនាទី​ធំៗ ដូចជា​ឈ្មោះ​ស័ក គឺជា​គណៈ​ឃុំ និង អ៊ិន ជា​សន្តិសុខ​ស្រុក​ទួល​ជើងចាប​។ ស័ក និង អ៊ិន ត្រូវបាន​អង្គការ​ចាប់ខ្លួន និង​យកទៅ​សម្លាប់ នៅ​ឆ្នាំ​១៩៧៨ ក្រោយ សោ ភឹម ត្រូវបាន​ចោទប្រកាន់ថា ប្រឆាំងនឹង​បដិវត្តន៍​។ ខ្ញុំ​ពុំបាន​ដឹងថា ឈ្លប​ខ្មែរក្រហម​យក​មិត្តភក្តិ និង​បងធម៌​របស់ខ្ញុំ​ទៅ​សម្លាប់​ឯណា​ឡើយ ប៉ុន្តែ​ខ្ញុំ​ដឹងថា ទីតាំង​សម្លាប់​ដែល​ខ្ញុំ​ស្គាល់​មាន​ចំនួន​៣​កន្លែង​គឺ វា​លតា​ប្រុ​ញ​, វត្ត​បឹង​រ៉ៃ និង​ទួល​ជើងចាប​។ ពេល​ដឹងថា​មិត្តភក្តិ និង​បងធម៌​ត្រូវបាន​ឈ្លប​ចាប់ខ្លួន​យកទៅ​សម្លាប់​បែបនេះ ខ្ញុំ​ភិតភ័យ​ខ្លាំងណាស់ ព្រោះ​ខ្លាច​ឈ្លប​ខ្មែរក្រហម​ចោទប្រកាន់​ខ្ញុំ និង​យក​ខ្ញុំ​ទៅ​សម្លាប់​បន្តទៀត​។

ប៉ុល ខន ផ្តល់បទសម្ភាសន៍អំពីរឿងរ៉ាវនៅក្នុងរបបខ្មែរក្រហមដល់ ថុន ស្រីពេជ្រ បុគ្គលិកមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារខេត្តព្រៃវែង។ (បណ្ណសារមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជា)

​នៅ​ដើមខែ​មករា ឆ្នាំ​១៩៧៩ នៅ​ភូមិ​ប្រជាជន​នៅ​ក្នុងភូមិ​របស់ខ្ញុំ បាននាំគ្នា​រត់​ចាក​ចេញពី​ភូមិ​ស្ទើរតែ​អស់រលីង ព្រោះ​បានឮ​ដំណឹង​តៗ​គ្នា​ថា កងកម្លាំង​វៀតណាម នឹង​ចូលមក​ក្នុងភូមិ ហើយ​សម្លាប់​ប្រជាជន​ចោល​នាពេល​បន្តិចទៀត​។ ខ្ញុំ​រត់​ភៀសខ្លួន​បាន​បន្តិច​ក៏បាន​ជួប​ជាមួយ​កងទ័ព​វៀតណាម ហើយ​កងទ័ព​វៀតណាម​ប្រាប់​ខ្ញុំ​ឲ្យ​ត្រឡប់មក​ក្រោយ​វិញ​។

​ក្រោយ​របប​ខ្មែរក្រហម​ដួល​រំ មិនបាន​ប៉ុន្មាន​ខែ​ផង ស្រាប់​តែមាន​ក្រុម​ជាតិនិយម​មួយក្រុម​ទៀត​ដែល​ខ្ញុំ​មិន​ចាំ​ឈ្មោះ បាន​ចាប់​ខ្ញុំ​យកទៅ​ឃុំឃាំង និង​សួរចម្លើយ​។ ក្រុម​ជាតិនិយម​នោះបាន​ចោទប្រកាន់​ខ្ញុំ​ថា គឺជា​ក្រុម​ដំរី​ស​ភ្លុក​ខៀវ ដែល​បាន​ចូល​ដៃ​ចូល​ជើង​ជាមួយ​វៀតណាម​ខាងត្បូង​។ ខ្ញុំ​ទទួលរង​ការឈឺចាប់ និង​រង​ទារុណ​កម្មរាល់​ការសួរចម្លើយ​អស់​រយៈពេល​២​ខែ នៅក្នុង​គុក​មួយ​ក្នុង​ខេត្តស្វាយរៀង​។ ក្រោយពី​ការសួរចម្លើយ និង​ស្រាវជ្រាវ​ដឹងថា ខ្ញុំ​មិនជា​ប់​ពាក់ព័ន្ធ​ជាមួយ​កងទ័ព​វៀតណាម​ខាងត្បូង ក្រុម​ជាតិនិយម​នោះ​ក៏បាន​ដោះលែង​ឲ្យ ខ្ញុំ​មាន​សេរីភាព និង​បាន​វិល​ត្រឡប់មក​ស្រុកកំណើត​វិញ​។ ក្រោយមក ខ្ញុំ​ក៏បាន​ចូល​បម្រើកងទ័ព​នៅក្នុង​របប​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាមានិត​កម្ពុជា​រហូតដល់​ចូលនិវត្តន៍​៕សរន