​ដោយៈ ដកស្រង់​ពី​វចនានុក្រម​សម្តេច​សង្ឃរាជ ជួន ណាត​

សមវាយ​

(​សៈម៉ៈ​វាយ​)

​នាមសព្ទ​

( សំ​. បា​. ) សេចក្ដី​ព្រមព្រៀង​ជាមួយ​; ការប្រជុំ​; ការជួបជុំ​; ការរួបរួម​ជាមួយ​; ពួក​, ក្រុម ។ សមវាយត្ថនិបាត ( សៈម៉ៈ​វា​-​យុ័​ត​-​ថៈ​– ) និបាតសព្ទ​ប្រាប់​សេចក្ដី ឬ​មាន​សេចក្ដី​ថា “​ជាមួយ​, ជាមួយនឹង​…, មួយអន្លើ​ដោយ​…, ព្រម​ដោយ​…, ព្រមទាំង​…” ( ព​. វ​. )
​ទៅ​ជាមួយគ្នា​, មក​ជាមួយនឹង​ខ្ញុំ​, ព្រមទាំង​កូន ។​

​សហ​

(​សៈហៈ​)

​និបាតសព្ទ​

( សំ​. បា​. ) មួយអន្លើ​, ព្រម​, ព្រម​ដោយ​, ព្រមទាំង​, ជាមួយ​, ជាមួយគ្នា​, ជាមួយនឹង​, រួមគ្នា​, រួមជាមួយ​, ដំណាលគ្នា ។​ប្រើ​រៀង​ភ្ជាប់​ពី​ខាងដើម​សព្ទ​ដទៃ​បាន​តាម​គួរ​ដល់​ការប្រកប : សហកម្ម ការងារ​ដែល​រួមគ្នា​ធ្វើ​, ដំណើរ​រួមគំនិត​គ្នា​ធ្វើការ ។​សហករណ៍ មាន​អត្ថន័យ​ដូចគ្នា​នឹង សហកម្ម ដែរ ប៉ុន្តែ​សព្វថ្ងៃ​ប្រើ​សំដៅយក​ក្រុមហ៊ុន ឬ​អង្គ​ការដែល​ប្រមូលផ្ដុំ​ជន​អ្នកបង្កើត​ផល​ផ្សេងៗ ឬ​អ្នកទទួល​ទិញ ដើម្បី​យក​កម្រៃ​មក​ចែកគ្នា​តាម​សមគួរ​ដល់​ប្រាក់​ដើម ដែល​បាន​ចូល​ហ៊ុន ឬ​តម្លៃ​ដែល​សមាជិក​ម្នាក់ៗ​បាន​ទិញ ( ពុំមែន​ជា​ជំនួញ​ទេ ) : បង្កើត​សហករណ៍​, ទិញ​អីវ៉ាន់​នៅ​សហករណ៍ ។ សហការី អ្នកធ្វើការ​ជាមួយគ្នា​, អ្នក​ព្រួត​គ្នា​ជួយ​ធ្វើ​កិច្ចការ​ណាមួយ​; ភ្នាក់ងារ​ក្នុង​មុខតំណែង​រាជការ​ជាដើម : នាយការិយាល័យ និង លេខាធិការ ជា​សហការី​នៃ​នាយក​ក្រសួង​; លោក​រដ្ឋមន្ត្រី​ព្រមទាំង​សហការី​បាន​អញ្ជើញ​ទៅ​ជួបជុំ​ជា​អធិបតី ក្នុង​ពិធីបុណ្យ​នោះដែរ​; ព្រះ​បាឡាត់​គណ​, ព្រះ​វិន័យធរ​គណ​, ព្រះ​ធម្មធរ​គណ​, ព្រះ​សមុហ៍​គណ​និង​លេខាធិការ​គណ ជា​សហការី​នៃ​ព្រះ​មេគណ​, ព្រះ​មេគណ​គ្រប់​ខែត្រ អាចមាន​ឋានានុក្រម​ទី​ព្រះគ្រូ​ជា​សហការី​ផងដែរ​ក៏បាន ។ ( ឥត្ថី​. សហការិនី ) ។ សហកីឡា ការលេង​ជាមួយគ្នា​, ការរួម​ល្បែង​ជាមួយ ។ សហគមន៍ (–​គំ​–) ការ​ទៅជា​មួយ​, ដំណើរ​ជាមួយគ្នា ។ ប្រជុំ​ភូមិ​ឬ​តំបន់​អ្នកស្រុក​ប្រកបមុខរបរ​ចូលគ្នា​,… : បង្កើត​ឲ្យ​មាន​សហគមន៍ ។ សហគមនាគមន៍​( –​គៈមៈ​នា​គំ ) ការ​ទៅមក​ជាមួយ ។ សហគាមី អ្នក​ដែល​ទៅជា​មួយ ( បើ​ស្ត្រី​ជា សហគាមិនី ) ។ សហគ្រាស គ្រឹះស្ថាន​ឬ​អង្គការ​ជា​របស់​រាជការ​ឬ​របស់​ឯកជន សម្រាប់​ទទួល​ធ្វើការ​ធំៗ ដូចជា​ស្ថាបនា​ស្ពាន​, ថ្នល់​ជាដើម : សហគ្រាស​ទទួល​ធ្វើ​ស្ពាន​, ប្រគល់​មុខ​សំណង់​នោះ​ទៅ​ឲ្យ​សហគ្រាស ។ សហគ្រិន ម្ចាស់​សហគ្រាស​, ជន​អ្នកកាន់កាប់​សហគ្រាស ។ សហចរ អ្នកដើរ​ជាមួយ​, អ្នក​ដែលជា​គ្នា​ក្នុង​ការដើរ​ផ្លូវ ( បើ​ស្ត្រី​ជា សហចារិកា ) ។ សហចារី អ្នកប្រព្រឹត្ត​ធម៌​ឬ​ច្បាប់​ជាមួយ​, អ្នកមាន​ការប្រព្រឹត្ត​ត្រូវ​គ្នា (​បើ​ស្ត្រី​ជា សហ​ចា​រិ​នី​) ។ សហជៈ ដែល​កើត​នៅពេល​ជាមួយគ្នា​ឬ​ដំណាលគ្នា​; អ្នក​កើត​រួម​ផ្ទៃ​ជាមួយ (​បងប្អូន​បង្កើត បើ​ស្ត្រី​ជា សហជា​) ។ សហជាត អ្នក​ដែល​កើត​ក្នុង ថ្ងៃខែ​ឆ្នាំ​ដំណាលគ្នា ( បើ​ស្ត្រី​ជា សហជាតា ) ។ សហជីវិន ឬ សហជីវី អ្នក​ដែលមាន​អាយុ​ស្របគ្នា​, គូកន​; ជន​អ្នក​ចូល​សមាគម​ជាមួយគ្នា ( បើ​ស្ត្រី​ជា សហជីវិនី ) ។ សហធម្មចារី អ្នកប្រព្រឹត្ត​ធម៌​ជាមួយ​, អ្នក​កាន់​ច្បាប់​ត្រូវ​គ្នា (​សហចារី​); បើ​ស្ត្រី​ជា សហធម្មចារិនី ។ សហធម្មិក អ្នកប្រព្រឹត្ត​ធម៌​ជាមួយ​, អ្នកប្រព្រឹត្ត​ធម៌​ត្រូវ​គ្នា ។ ភិក្ខុ​, ភិក្ខុនី​, សិក្ខមានា​, សាមណេរ​, សាមណេរី ទាំង ៥ ពួកនេះ ហៅ សហធម្មិក ឬ សហ​ធ​ម្មិ​កា​, ប៉ុន្តែ​ក្នុងសម័យ​ឥឡូវ​នៅមាន​តែ​ភិក្ខុ​និង​សាមណេរ ( ព​. ពុ​. ) ។ សហធម៌ ធម៌​ឬ​ច្បាប់​សម្រាប់​កាន់​ត្រូវ​គ្នា ។ សហបាន ការផឹក​ជាមួយគ្នា ។ សហបាលន៍ ឬ –​បាលី ( –​បាល ឬ –​ប៉ា​ល៉ី ) ការរួម​រក្សា​, ការគ្រប់គ្រង​រួមគ្នា ។ សហបាលីប្រទេស ឬ –​រដ្ឋ ប្រទេស​ឬ​ដែន​ផ្សេងៗ​គ្នា ដែល​រួបរួម​ការគ្រប់គ្រង​រាជការ​ជាមួយគ្នា ។ សហបុត្ត ឬ –​បុត្រ ព្រមទាំង​កូន​, ជាមួយនឹង​កូន ( ព​. កា​. ) : បិតា​សហបុត្រ ចិត្ត​បរិសុទ្ធ​ទាំងពីរ​នាក់ កាន់សីល​ប្រាំ​ជៀង​ជាក់ ឥត​រអាក់រអួល​ឡើយ ។ សហប្បវេណី ឬ –​ប្រពៃណី បវេណី​ជាមួយគ្នា​, ទំនៀមទម្លាប់​ត្រូវ​គ្នា​; ស្រុក​ឬ​ប្រទេស​ដែលមាន​ទំនៀមទម្លាប់​ត្រូវ​គ្នា ។ សហប្រតិបត្តិការ ការបំពេញ​កិច្ចការ​រួមគ្នា​, ការ​ពួតដៃគ្នា​យ៉ាង​ជិតស្និទ្ធ​ជួយ​ធ្វើ​កិច្ចការ​ណាមួយ : ធ្វើ​សហប្រតិបត្តិការ ។ សហពន្ធន៍ ឬ –​ព័ន្ធ​ន៍ ( –​ពន់ ឬ –​ពាន់ ) ការចងភ្ជាប់​ជាមួយគ្នា ។ សហពន្ធុ ( –​ព័ន​-​ធុ ) ព្រមទាំង​ផៅ​ពង្ស​; ផៅ​ពង្ស​ជាមួយគ្នា ។ សហភាព ភាព​ជាមួយគ្នា​ឬ​ត្រូវ​គ្នា​, ការរួបរួម​ឬ​ប្រមូលផ្ដុំ​ជាមួយគ្នា ។ សហភោជ ការបរិភោគ​ជាមួយគ្នា ។ សហវាស ការ​នៅ​ជាមួយ​, ការ​នៅផ្ទះ​ឬ​ភូមិ​ជាមួយ ។ សហវាសី អ្នក​ដែល​នៅ​ជាមួយ​, អ្នក​នៅផ្ទះ​ឬ​ភូមិ​ជាមួយ ( បើ​ស្ត្រី​ជា សហវាសិនី ) ។ សហសយ្យា ឬ –​សេយ្យា (–​សៃ​យ៉ា​) ការ​ដេក​ជាមួយ ។ សហហាសនៈ (–​សៈ​ន៉ៈ​) ការ​សើច​សប្បាយ​ជាមួយគ្នា ។ សហាលាប (–​ល៉ា​ប​; សំ​. បា​. < សហ + អាលាប ” ការចរចា ” ) ការនិយាយ​រកគ្នា​, ការនិយាយ​រាក់ទាក់​ទៅវិញទៅមក​រកគ្នា ។ សហោទរ ( សំ​. បា​. < សហ + ឧទរ ” ផ្ទៃ ” ) បង​-​ប្អូន​រួម​ឧទរ​ជាមួយ​, បង​ឬ​ប្អូន​រួម​មាតា​មួយ ។ ល ។​

​សាយ​

​កិរិយាសព្ទ​

​រាច​, រាយ​; ខ្ចរខ្ចាយ​, ផ្សាយ​ចេញ​
​ទឹក​ជន​សាយ​ពេញ​វាល​, ដំណឹង​សាយ ។ កិ​. វិ​. ឬ គុ​. ដែល​ខ្ចរខ្ចាយ​, ដែល​ផ្សាយ​ចេញ​; ដែល​លាន់ឮ​ចេញ​ឆ្ងាយ​; ដែល​រីក​ចេញទៅ​ខាង : ក្លិន​សាយ​; សំឡេង​សាយ​, ឮសាយ​; ត្រគាក​សាយ ។ សាយភាយ សាយ​ក្លិន​ធុំ​ភាយ ។ ព​. ប្រ​. សាយ​ដំណឹង​ឬ​កេរ្ដិ៍ឈ្មោះ​សព្វ​អន្លើ ។ សាយសុស ឬ សុសសាយ លេចឮ​ខ្ចរខ្ចាយ​សុសសព្វ​គ្រប់ទិសទី ។ ល ។​

នាមសព្ទ​

(​ស​. សាយ “​ខ្សែ​” ) សំណុំ​សរសៃសូត្រ​តូច ដែល​ចង​ត​ពី​ក្បាល​ស្លាបឯក​ភ្ជាប់​នឹង​ចុង​ដង​
​សាយឯក​, ឯក​ដាច់​សាយ ។​

​សារវ័ត្រ​

(–​រ៉ៈ​វ៉ា​ត់​)

​នាមសព្ទ​

( សំ​. ស​វ៌​ត្រ “​ក្នុង​…..​ទាំងពួង​, ក្នុង​ទី​ទាំងពួង​, សព្វ​អន្លើ​, ទួទៅ​”; បា​. សព្វ​ត្រ​, សព្វ​ត្ថ ) អ្នកត្រួតត្រា​កិច្ចការ​ទួទៅ​, អ្នកមើលការខុសត្រូវ​គ្រប់​ទី​តំបន់ ។ សម័យ​សព្វថ្ងៃ​ហៅ​ចំពោះតែ​អ្នក​ដែល​ត្រួត​ក្បួន​ហែ​ធំ​មើល​ប្រយ័ត្ន​មិន​ឲ្យ​មនុស្ស​ដើរ​ទទីសទទាស​ខុសរ​បៀ​ប ។​

​សុស​

​កិរិយាសព្ទ​

(​បា​. សុស​; សំ​. ឝុ​ឞ “​ស្ងួត​, ក្រៀម​; ជ្រប់​, សញ្ជប់សញ្ជឹង​; ក្រៀមក្រំ​; ស្រពោនស្រពាប់​; ទ្រមឹងទ្រមើយ​”) ឆេះ​ទៅជា​ផេះ​; ឆេះ​ផុយ ។ កិ​. វិ​. ឬ គុ​. ដែល​ឆេះ​ទៅជា​ផេះ​; ដែល​ឆេះ​ផុយ : ឆេះ​សុស​; កំបោរថ្ម​សុស ។​

កិរិយាវិសេសន៍​

​សព្វ​; ដាស​, ដាស​ពាស​, ពាសពេញ ឬ​ពេញ​ពាស​; រខុញ​; សព្វ​អន្លើ​, សព្វ​សាច់​
​ដើរ​សុសដី​, ឮ​សុសសព្វ ។​
​មុខអុត​ស៊ី​សុស មុខ​មាន​ស្នាម​អុត​រខុញ​ឬ​ដាស​ពាស ។ សុ​សប​រទ (​ព​. ប្រ​.) សុស​ដូចជា​បរ​ទ​ស៊ី​គ្មាន​សល់​សាច់​, សុសសព្វ​ឥត​សល់​
​ដើរ​សុ​សប​រទ​,​ក​ណ្ឌៀ​រ​ស៊ី​សុ​សប​រទ ។​
​សុសសព្វ សព្វ​អន្លើ​
​ដើរ​សុសសព្វ ។​
​សុសសាច់ សព្វ​សាច់​, មិន​សល់​សាច់​: ឈឺ​សុសសាច់​, ដំបៅ​សុសសាច់ ។ សុសសាយ ឬ សាយសុស សាយ​សព្វ​អន្លើ​, លេចឮ​សព្វ​អន្លើ​
​ឮ​សុសសាយ (​ម​. ព​. សុស ១ កិ​. ផង​) ។​

​គុណសព្ទ​

​សព្វ​; ដាស​, ដាស​ពាស​, ពាសពេញ ឬ​ពេញ​ពាស​; រខុញ​; សព្វ​អន្លើ​, សព្វ​សាច់​
​ដើរ​សុសដី​, ឮ​សុសសព្វ ។​
​មុខអុត​ស៊ី​សុស មុខ​មាន​ស្នាម​អុត​រខុញ​ឬ​ដាស​ពាស ។ សុ​សប​រទ (​ព​. ប្រ​.) សុស​ដូចជា​បរ​ទ​ស៊ី​គ្មាន​សល់​សាច់​, សុសសព្វ​ឥត​សល់​
​ដើរ​សុ​សប​រទ​,​ក​ណ្ឌៀ​រ​ស៊ី​សុ​សប​រទ ។​
​សុសសព្វ សព្វ​អន្លើ​
​ដើរ​សុសសព្វ ។​
​សុសសាច់ សព្វ​សាច់​, មិន​សល់​សាច់​: ឈឺ​សុសសាច់​, ដំបៅ​សុសសាច់ ។ សុសសាយ ឬ សាយសុស សាយ​សព្វ​អន្លើ​, លេចឮ​សព្វ​អន្លើ​
​ឮ​សុសសាយ (​ម​. ព​. សុស ១ កិ​. ផង​) ។​