​ប្រែ​សម្រួល : កញ្ញា​ដា​លី​ស (​ស្ត្រេត​ថែមស៍​) ៖ មនុស្ស​រាប់​សិប​នាក់​បាន​ស្លាប់​ក្នុងអំឡុង​ថ្ងៃ​ឈប់សម្រាក​បុណ្យ​ណូអែល ខណៈ​ព្យុះ​រដូវរងា​និង​ខ្យល់​ត្រជាក់​ខ្លាំង​បាន​បោកបក់​ពាសពេញ​សហរដ្ឋ​អាម៉េរិក កាណាដា និង​ជប៉ុន ដោយ​ផ្តាច់​ចរន្ត​អគ្គិសនី និង​បង្ក​ភាពចលាចល​ក្នុងការ​ធ្វើ​ដំណើរ​។​

​ខណៈ​ព្យុះ​រដូវរងា​មិនមែន​ជា​រឿង​ចម្លែក វា​ជា​ភាព​សាហាវព្រៃផ្សៃ​និង​បរិមាណ​ព្រិល​ដ៏​ច្រើន​ដែល​បង្កឡើង​ដោយ​ព្យុះ​ចុងក្រោយបង្អស់​នេះ​ទេ​ដែល​ធ្វើឱ្យ​អ្នក​ឧតុនិយម​និង​មន្ត្រី​ក្នុង​តំបន់​ព្រួយបារម្ភ ជាពិសេស​នៅក្នុង​សហរដ្ឋ​អាម៉េរិក កន្លែង​ដែល​ព្យុះ​ព្រិល​នៅ​តំបន់​អាក​ទិក​បាន​ប៉ះពាល់​ដល់​ទូ​ទាំងប្រទេស​រហូត​ដល់​ព្រំដែន​ជាមួយ​ម៉ិក​ស៊ិក​។

​កាសែត The Straits Times ពិនិត្យមើល​មូលហេតុ​ទំនង​មួយចំនួន​សម្រាប់​កម្រិត​ដ៏​ខ្លាំង​នៃ​ព្យុះ​នេះ​និង​ថា​តើ​ការប្រែប្រួល​អាកាសធាតុ​អាច​មាន​តួនាទី​ដែរ​ឬ​យ៉ាងណា​។​

១. តើ​មាន​អ្វី​កើតឡើង​នៅ​សហរដ្ឋ​អាម៉េរិក​និង​កាណាដា​?

​ខ្យល់​ត្រជាក់​ខ្លាំង​ពី​តំបន់​អាក់ទិក​បាន​ផ្លាស់​ទីទៅ​ភាគ​ខាងត្បូង​ដោយ​សារ​តែ​ការ​ចុះខ្សោយ​នៃ​គំរូ​ចរាចរណ៍​បរិយាកាស​។​

​ជាធម្មតា អាកាសធាតុ​ត្រជាក់​របស់​តំបន់​អាក់​ទិក​ត្រូវ​បាន​ហ៊ុម​ព័ទ្ធ​ជាប់​ដោយ​ខ្យល់​ប៉ូល​វ៉ូ​ធិ​ក (Pole Vortex) ជា​ក្រុម​បង្វិល​ជុំ​ដ៏​ធំ​នៃ​ខ្យល់​ត្រជាក់​ដែល​វិល​ជុំវិញ​រយៈទទឹង​ចុង​ភាគ​ខាងជើង គឺ​ស្រដៀង​នឹង​ការវិល​នៃ​ទ្រនិចនាឡិកា​ដែរ​។ វា​បង្កើត​ជា​ព្រំដែន​រវាង​ខ្យល់​ត្រជាក់​នៅ​ប៉ូល​ខាងជើង​និង​ខ្យល់​ក្តៅ​នៅ​ប៉ូល​ខាងត្បូង​។​

​ប៉ុន្តែ​ពេលខ្លះ​ខ្យល់​វ៉ូ​ធិ​កអាច​ត្រូវបាន​រំខាន​។ វា​ត្រូវ​បាន​អមដោយ​ការប្រែប្រួល​របស់​ល្បឿន​ខ្យល់​លឿន​ដែល​បោកបក់​ពី​ខាង​លិច​ទៅ​ខាងកើត ដែល​បង្កើតបាន​ជា​រល​ក​ដូច​ពស់​វិល​ជុំវិញ​ពិភពលោក​។​

​ជួនកាល ខ្យល់​វ៉ូ​ធិ​ក​បែងចែក​ជា​បំណែកៗ ដែល​ផ្លាស់​ទី​ទៅ​ភាគខាងត្បូង ហើយ​វា​អាច​លាតសន្ធឹង​ដូច​កៅស៊ូកង​យ៉ាង​អ៊ីចឹង​។​

​នេះ​ជា​អ្វី​ដែល​ហាក់​បាន​កើតឡើង​កាលពី​សប្តាហ៍​មុន ដែល​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​ខ្យល់​ត្រជាក់​ផ្លាស់​ទី​ចេញពី​តំបន់​អាក់ទិក​ឆ្លងកាត់​ប្រទេស​កាណាដា និង​ចូល​ទៅក្នុង​សហរដ្ឋ​អាម៉េរិក​។​

​ប៉ុន្តែ​នេះ​ក៏​អាច​កើតមាន​នៅ​ផ្នែក​ខ្លះ​នៃ​ទ្វីប​អាស៊ី​និង​អឺរ៉ុប​ផង​ដែរ​។​

​ម៉ាស់​ខ្យល់​ត្រជាក់​ដ៏​ធំ​នេះ​ត្រូវបាន​ផ្សំ​ជាមួយនឹង​ប្រព័ន្ធ​សម្ពាធ​ទាប​ដែល​មាន​កម្លាំង​ខ្លាំង​ឡើង ដែល​គេ​ហៅថា “​ព្យុះ​ស៊ីក្លូន​គ្រាប់បែក​”​ដើម្បី​បង្ក​ឱ្យមាន​ខ្យល់​បក់បោក​ខ្លាំង​និង​ព្យុះ​ព្រិល​ខ្លាំង​នៅលើ​បឹង​​ហ្គ្រេ​ត​ឡេ​ក (Great Lakes) និង​បក់​ចូលទៅ​ក្នុង​ភាគ​អាគ្នេយ៍​នៃ​ប្រទេស​កាណាដា​។​

២. តើ​មាន​ការផ្សារភ្ជាប់​ទៅ​នឹង​ការប្រែប្រួល​អាកាសធាតុ​ទេ​?

​អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ​នៅ​កំពុង​ជជែក​វែកញែក​អំពី​ទ្រឹស្តី​ផ្សេងៗ​នៅឡើយ​។​

​ប៉ុន្តែ​រឿង​មួយ​ដែល​កំពុង​ទទួល​បានកា​រ​គាំទ្រ​នោះ​គឺ​តំបន់​អាក់​ទិក​ដែល​ឡើង​កម្តៅ​យ៉ាង​លឿន​កំពុង​រំខាន​ដល់​គំរូ​អាកាសធាតុ​។​តំបន់​អាក់ទិក​កំពុងឡើងក​ម្តៅ​លឿន​ជាង​កន្លែង​ផ្សេងទៀ​ត​នៅក្នុង​ពិភព​​លោក​រហូតដល់​ទៅ​បួន​ដង ដែល​មានន័យថា ភាពខុស​គ្នា​នៃ​សីតុណ្ហភាព​រវាង​ប៉ូល​ខាងជើង​និង​ត្រូពិច​គឺមាន​តិច​ជាង​មុន​។​

​អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ​ខ្លះ​និយាយថា ការឡើង​កម្តៅ​យ៉ាង​លឿន​កំពុង​បណ្តាល​ឱ្យ​មាន​ការរំខាន​នៅក្នុង​ខ្យល់​ប៉ូល​វ៉ូ​ធិ​ក​តាមរយៈ​ការប្រែប្រួល​នៃ​ចរន្ត​ល្បឿន​ខ្យល់​តំបន់​ប៉ូល​។ អ្នកខ្លះ​ទៀត​និយាយ​ថា​ការធ្វើ​គំរូ​តាម​កុំព្យូទ័រ​បង្ហាញថា កត្តា​ប្រែប្រួល​បែប​ធម្មជាតិ​ជាច្រើន​កំពុង​ជំរុញ​ឱ្យ​មាន​ការរំខាន​។​

​លោក​បណ្ឌិត ជូ​ដា ខូហិន (Judah Cohen)​អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ​អាកាសធាតុ​នៅ​ក្រុមហ៊ុន​វាយតម្លៃ​ហានិភ័យ​អាកាសធាតុ Atmospheric and Environmental Research​នៅ​ទីក្រុង​​ឡេ​ស៊ីង​តោន (Lexington) រដ្ឋ​ម៉ាស​សា​ឈូស​សេត បាន​ប្រាប់​កាសែត New York Times​ថា ស្ថានភាព​កាន់តែ​ក្តៅបង្កើត​បាន​ជារល​ក​បរិយាកា​សកាន់តែ​ធំ​និង​ស្វាហាប់​ជាង​មុន​ដែល​ធ្វើឱ្យ​​ល្បឿន​ខ្យល់​ប៉ូល​កាន់តែ​មាន​កម្រិត​ខ្លាំង​ជាង​មុន​និង​មាន​ភាព​កាច់​កោង​ជាង​មុន​។​

​នោះ​គឺ​ប៉ះពាល់​ដល់​ចរន្ត​ខ្យល់​ប៉ូល​វ៉ូ​ធិ​ក​។​

​អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រ​និយាយថា ពួកគេ​ត្រូវការ​ទិន្នន័យ​បន្ថែម​និង​ភស្តុតាង​បន្ថែមទៀត​ដើម្បី​ឱ្យ​ប្រាកដប្រជា​។​

​ប៉ុន្តែ​មាន​ភាពប្រាកដប្រជា​ច្រើន​ឡើង​អំពី​ការជាប់​ទាក់ទង​ទៅនឹង​ការប្រែប្រួល​អាកាសធាតុ​និង​កម្រិត​ទឹកភ្លៀង​និង​ព្រិល​ធ្លាក់​។ នោះ​ដោយសារតែ​បរិយាកាស​កាន់តែ​ក្តៅ​បាន​រក្សា​សំណើម​កាន់តែច្រើន ហើយ​ទោះបីជា​ព្យុះ​រដូវរងា​ចុងក្រោយ​បំផុត​នេះ​មាន​ភាព​ត្រជាក់​ខ្លាំង​ក៏​ដោយ ក៏ប៉ុន្តែ​ទិន្នន័យ​បង្ហាញថា សីតុណ្ហភាព​រដូវរងា​កាន់តែ​ស្រាល​ជាង​មុន​នៅ​ទូទាំង​ពិភពលោក​។​

​ជាទូទៅ ការប្រែប្រួល​អាកាសធាតុ​បានធ្វើឱ្យ​ភាព​ត្រជាក់​លែង​សូវ​ត្រជាក់​និង​មាន​រយៈពេល​ខ្លី​ជាង​មុន នេះ​បើ​យោង​តាម​លោក​បណ្ឌិត ផា​ទ្រី​ក ប្រោ​ន (Patrick Brown) នៃ​វិទ្យាស្ថាន The Breakthrough នៅ​រដ្ឋ​កាលីហ្វ័​រញ៉ា បាន​ប្រាប់​ទស្សនា​វ​ដ្តី New Scientist ក្នុង​ខែធ្នូ​។ លោក​បាន​បន្តថា “​នៅក្នុង​រង្វាស់​ដែល​ពិនិត្យ​មើល​ទៅ​កម្រិត​ត្រជាក់​ខ្លាំង វា​មិន​ត្រជាក់​ខ្លាំង​ដូច​មុន​ទេ​”៕

​អ្នកស្រុក​ដើរកាត់​ព្រិល​នៅ​ទីក្រុង​បា​ហ្វ​ហ្វេ​ឡូ​របស់​អាម៉េរិក​កាលពី​ថ្ងៃទី​២៤ ធ្នូ ឆ្នាំ​២០២២